वेदश्री

लाडकी लेक

2009-10-26T09:25:00.001+04:00

"अहो, ऐकलंत का? फीचे पैसे कधी मिळणार तुमचे? तुमच्या लाडक्या लेकीला एकही धडका ड्रेस नाही.. तो घ्यायचाय आणि जरा भाजीही आणायची होती."
"आली होती पण खर्च झाली. आईला एमटी केलेत पैसे."
"खर्च झाली???!!! आईंना आत्ता गेल्याच महिन्यात तर एमटी केलेलीत ना तुम्ही मग आता परत?"
"भाऊला लागत होते हातऊसने.."
"बास्स.. त्यांच्या उधळपट्टीला ठिगळे लावायला पैसे आहेत पण पोरांना कपडे घ्यायला नाहीत पैसे.. इतक्या दिवसांनी आलेली ती मेली फी, तीही टाकलीत देऊन आणि परत म्हणा मीच कर्कशा म्हणून.."
"माझ्याकडे नाहीयेत आत्ता अजिबात पैसे. कडधान्यं कर काही दिवस."
"बाबा, आईला का त्रास देता तुम्ही? पैसे असताना नाहीत असे सांगू नये."
माझ्या या मध्येच बोलण्याने दोघेही चमकले. बाबांचा पारा भलताच वर गेला..
"काय गं कार्टे, काय बडबडतेस? खोटं काय बोललो मी? पैसे नाहीचेत माझ्याकडे..बघ हवे तर खिशात.."
"आहेत! खिशात नाहीत पण आहेत.."
"कुठे आहेत गं बबडे पैसे?" आई.
"त्या जड पुस्तकात! थांबा मी काढून दाखवते.." असं म्हणून मी खुर्ची आणून त्यावर चढले. हात उंच करून अवकळा करकरून ते पुस्तक कसेबसे काढले.. त्या पुस्तकाचे वजन माझ्या लहान हातांना खूपच जास्त होते! पुस्तक उलटे धरून पानं फर्रर्र करताच एक १०ची नोट खाली पडली!
"आहे की नाही पैसे?!" माझा विजयीमुद्रेने प्रश्न.
"का हो? अजुन कुठेकुठे लपवून ठेवलेत तुम्ही पैसे?"
"अगं मला खरंच माहिती नाही ती नोट त्या पुस्तकात कशी काय गेली ते. वाचतावाचता पान लक्षात ठेवण्यासाठी म्हणून ठेवली असेल वाचनाच्या धुंदीत एखादवेळी. चला.. तुझ्या भाजीची तर सोय झाली. आता बबडीच्या ड्रेसचे बघू काय ते नंतर.."
"मला ड्रेस नको.. आहे मला ड्रेस.."
बाबांच्या गालाला लगेच खळी पडली. "बघ.. लेक लाडकी का आहे कळले का? ती म्हणतेय आहेत तिच्याकडे ड्रेस मग तू का मागे लागली आहेस माझ्या कधीची?"
"किती आणि कसे आहेत विचारा ना तुम्हीच.."
"??"
"शाळेचा गणवेश आहे की चांगला. बस्स झाला तेवढा मला."

आठवण हंसाची...

2009-10-24T20:23:00.000+04:00

काळजात (जनरल पब्लिक याला कॉलेज म्हणते!) असताना 'अर्न अँड लर्न' करत असल्याने काळजातल्या कार्यक्रमांमध्ये भाग घेण्याचा जरा कमीच चान्स मिळायचा पण तरीही वेळ काढून शेवटच्या वर्षी सांस्कृतिक कार्यक्रमातल्या अंताक्षरी खेळात भाग घेतला होता. प्रोफेसर विरुद्ध विद्यार्थी असा सामना होता. खेळतखेळत मी अंतिम फेरी गाठली आणि त्यात सामना टाय झाला. खुद्द काळजाचे प्रिन्सिपलच होते विरुद्ध! टायब्रेकर फेरी होती.. आर या पार.. एक शब्द देणार होते जो आपण म्हणायच्या असलेल्या गाण्याच्या पहिल्या दोन ओळीत येणे अपेक्षित होते. काळजातली (कॉलेज या अर्थाने नाही हो!) धडधड वाढली होती...

धडधड आणिक वाढवणारी नको ती भलामण लावून देत शेवटी एकदाचा शब्द ऐकू आला 'हंस'! मी आणि सर जवळपास एकाचवेळी सुरू झालो आमच्या गाण्यांनी.. त्यांचे होते 'दो हंसोका जोडा बिछड गयो रे..' तर माझे होते 'ओ हंसनी, कहा उड चली..'! दिलखेचक शब्दांमुळे की गाण्याच्या तालामुळे किंवा काय माहिती नाही पण सर्वांनी माझेच गाणे उचलून धरले आणि अख्खा हॉल अगदी सरांसकट तेच गाणे म्हणायला लागला. धुंद करणारा अनुभव होता अगदी! स्पर्धेच्या पंचांचा निकाल अर्थातच माझ्याविरुद्ध गेला कारण माझ्या गाण्यात 'हंस' नाही तर 'हंसनी' आली होती!!!

मंचावरून खाली उतरून पुढचे कार्यक्रम बघण्यासाठी प्रेक्षकांमध्ये जाऊन बसायला निघालो तेव्हा सरांनी कौतुकाने म्हटले,"इतकावेळ खेळताना एकही चूक केली नाहीस, मग आता शेवटच्या क्षणीच कशी काय चुकलीस तू?"
रंगेहाथ पकडणाराच प्रश्न होता तो.. गोरीमोरी होऊन मी फक्त 'जीवनतालमें भटक रहा रे मेरा हंसा' इतकेच हलक्याने गायले. सर खळखळून हसतच होते कितीतरी वेळ मग काहीवेळाने म्हणाले,"न जाणो मलाही या पोरीने युनिव्हर्सिटीतून बार केले तर.. या कल्पनेने घाबरला असणार तो तुला म्हणून बसला असेल भटकत..!" आता दिलखुलास हसण्याची वेळ माझ्यावर आली होती.

मायेसाठी काहीही!

2009-10-24T20:19:00.000+04:00

अगदी आईबाबांसारखीच माया करणार्‍या मॅथ्यूंच्या घरात घुसले की माझी अखंड टकळी सुरू होऊन जाते आजकाल. रोज धावतपळत का होईना पण किमान एक चक्कर तरी मारायचीच ५-१० मिनिटाचीतरी असा अलिखित नियमच झालाय माझा. माझी त्यांना आणि त्यांची मला खूपच सवय झाली आहे आता. त्यांना त्यांच्या तब्ब्येतीच्या असंख्य प्रश्नांमुळे घराबाहेर पडता येत नाही आणि मला कामानिमित्त हापिसात जावे लागत असल्याने घरात रहायला वेळ मिळत नाही. असे असल्यानेच की काय.. त्यांची बाहेरची कामे मी करायची आणि माझी घरातली काही कामे करण्यात त्यांनी मला मदत करायची, हे अगदी न सांगता आपोआपच जमून आले आहे. अशीच एकदा गावाहून परत आल्यावर त्यांच्या घरी गेले तेव्हा..
"काका, काकू कुठेय? हे बघा.. मी काय आणलेय? रव्याच्या वड्या, भडंग.." मी माझ्याच बोलण्यात गुंग होते आणि नजरेने काकूंना शोधत होते. बाहेरच्या खोलीत दिसल्या नाही तर स्वैपाकखोलीत पाहिले. तिथे त्या खुर्ची घेऊन बसल्या होत्या आणि ओट्यावर मान टाकून निपचित पडल्या होत्या. मी हादरलेच एकदम.
"आंटी, क्या हुआ? अंकल, आंटी देखो.. अंकल.." मी बोलावले तर काका आले. ते म्हणाले की तिला बरे वाटत नाहीये. अचानक पाऊस पडून बरीच थंडी पडल्याने तिला खूप त्रास होतोय.
काकांना स्वयंपाकातल्या जुजबी गोष्टी जरी काकूंनी आता शिकवल्या असल्या तरी एखादा जिन्नस बनवणे त्यांना जमणे शक्य नव्हते.
"आंटी, आपकी तबियत इतनी खराब है तो आप यहा किचनमे क्या कर रही हो? जाओ, आराम करो आप. मैं बनाती हूं आप दोनोंके लिये खाना.."
"नो माय चाईल्ड, रहने दो. तुम्हे नहीं आएगा."
"त्यात काय आहे न येण्यासारखं? साखर अजिबात वापरायची नाही. मसाला, तिखट, मीठ वगैरे सगळं अगदी हात राखून टाकायचं.. बस्स. एवढं येईल की मलाही जमवता.. जा तुम्ही.. मी करते."
काकांच्या मदतीनी काकूंना उठवून दिवाणावर झोपवून किचनमध्ये आले परत. पोळीभाजी बनवायची असा डोक्यात विचार काहिसा पक्का होत होता तेवढ्यात काकूंनी करून ठेवलेली थोडीशी तयारी पाहिली आणि लक्षात आले की मला त्यातले काहीच येत नाही.. कारण तयारी सगळी अंड्याच्या कुठल्याशा पदार्थाची होती! आता आली का पंचाईत.. माझ्याबरोबर परत किचनमध्ये आलेल्या काकांना माझ्या चेहर्‍यावरचे सटास्सट बदललेले भाव काही न बोलताच कळले."
"आंटीने बोला था ना.. तुम्हे नहीं जमेगा!"
माझ्या मनातला कल्लोळ काहीच न बोलता समोरच्याला कळला की मला भारी राग येतो माझ्या अपरोक्ष माझ्याच चेहर्‍यावर प्रदर्शन मांडणार्‍या माझ्या भावनांचा.. पण ते असो. काका म्हणत होते ते खरंच होतं. आता काय करायचं?
"मुझे आता नहीं तो क्या बात है? कुछ प्रॉब्लेम नहीं.. मैं आंटीको पुछके सीख लुंगी तो बना सकुंगी. सीखनेका मैने अगर एकबार ठान लिया ना तो बस्स.. "
"लेकीन तुमको तो चलता नहीं ना.. फिर तुम कैसे बनाओगी?"
"अरे अंकल, मुझे ये अंडावंडा पसंद नहीं, लेकीन वो बुरी चीज थोडी ना है| और वैसेभी.. मुझे सिर्फ पकाना तो है.. खाना थोडी है!"
काकूंना विचारुन मी भुर्जी बनवली.. कशी झाली ते सांगता येणार नाही कारण चव बघता आली नाही मला! त्या दोघांनीही चांगली झाली असल्याची पावती मात्र दिली.

मग किमान सकाळचा स्वयंपाक मी त्यांना करून द्यायला लागले.. संध्याकाळी करायची इच्छा असली तरी ऑफिस असल्याने काही जमत नव्हते. दोनेक दिवसात हवेतला गारवा कमी झाला तर काकूंची तब्येत सुधारली आणि त्या परत नव्या दमाने रोजच्या कामाला लागल्या.

रविवारी दुपारी काकूंकडे गप्पा मारायला गेले होते तेव्हा गप्पा मारतामारता त्यांच्या डोक्याला तेलमालिश करून देत होते. त्या नकोनको म्हणत असतानाही मला हौस असल्याने मी करते म्हणून हट्ट केल्याने त्या तयार झाल्या होत्या. काय माहिती काय झाले.. त्यांना एकदम गहिवरूनच आले.
"तुम इतना क्यौं जान लगाता है हमको?" म्हणाल्या.
"मैने कहां लगाई जान? वो तो आपहीने लगाई है| याद है? मुझे जबरदस्त अ‍ॅसिडीटी हुई थी तो मैं आपके घरमे आके सोफेपे सो गई थी. तब मुझे वोमिटींग हुआ तो आपने मेरे पीठपर प्यारसे हाथ फेरा था.. ऐसा प्यारा हाथ आजतक मेरी जिंदगीमे सिर्फ मेरी आईने फेरा है| आपनेभी इतना प्यारा हाथ पीठपर रख्खा, तो फिर आप मेरी कौन हुई? मेरे अम्माअप्पा के लिये कुछ किया तो उसमे क्या खास बात है?"

अर्ध्या गट्टूची किंमत!

2009-08-11T23:43:00.003+04:00

"अहो मॅडम, ते नेतायत ती गाडी तुमची आहे का?" माझ्यामागून हे विचारणार्‍याचा हात कुठल्याबाजूने निर्देश करतोय तिकडे बघत मी पाहिले तर माझीच अ‍ॅक्टीव्हा होती. मी धावतच त्या अवैध ठिकाणी पार्कींग केल्याबद्दल गाड्या उचलून नेणार्‍या गाडीकडे धावत गेले.
"है मिस्टर, हाऊ यू डेअर्ड टू टच माय अ‍ॅक्टीव्हा?"
"काय रे, हे कालेजातलं पाखरू काय फिसफिस करून र्‍हायलंय इंग्लिसमदी?"
"थोबाड संभाळून बोल बे. जास्त फडफड करू नको. गपगुमान माझी गाडी खाली उतरव नाहीतर..." एव्हाना माझा चेहरा रागाने लालबुंद झाला होता. योग्य ठिकाणी गाडी लावूनही ही दमदाटी ऐकून घ्यायला मी काही पोचट नाही.
"न्हाईतर काय?"
"नाहीतर काही खास नाही. माझी अ‍ॅक्टीव्हा तुम्ही चोरलीत अशी पोलिसात तक्रार करेन फक्त. बस्स! " असे म्हणून मी परत गुरूनानक मध्ये जायला लागले.
"गाडी चुकीची लावत्या त्ये लावत्या आन् वर ही शिरजोरी व्हय?"
मी चवताळून वळले. "इथे कोणालाही विचारून घ्या माझी अ‍ॅक्टीव्हा बरोबर लावलेली होती की नाही ते. एकजरी साक्षीदार मिळाला तर तुम्ही म्हणाल तितके पैसे देते शिक्षा म्हणून."
त्याने खरेच एका माणसाला बोलावले.
"काय वो सायेब ही अ‍ॅक्टीव्हा हितं या पेवमेंटच्या हर्द्या गट्टूवर व्हती की नाय?"
"गाडी बरोबर लावलेली होती. हो पण आता गाड्या इतक्या खचाखच भरलेल्या आहेत तर आता तुमचा तो अर्धा गट्टूबिट्टू ते काय माहिती नाही. अर्ध्या गट्टूवर असण्याची शक्यता नाकारता येत नाही पण मी तितके नीट पाहिले नाही त्यामुळे.. "
"बस्स. बस्स. जालं तुमचं काम. जावा तुमी." असे त्या माणसाला म्हणत,"आता बोला म्याडम. काय म्हनत व्हता तुमी? म्होरं बसलेल्या सायेबाकडून घ्यावा जा पावती.."
आता मात्र माझं डोकं जामच सटकलं होतं. याचा साहेब कोण तीसमारखां आहे आणि आणिक काय तारे तोडतो ते पहावे म्हणून गेले.
"सायेब, हे कालेजातलं पाखरू भिरभिरून र्‍हायलं व्हतं नो पार्कींगमध्ये गाडी लावून. मांडवली करायचं म्हनतंय.."
त्या साहेबाची मुक्ताफळे ऐकून मग काय बोलायचे ते ठरवायचे असे ठरवले तरीही गप्प बसायला खूप कष्ट पडले मला.
"किती पैसे आहेत तुझ्याकडे आत्ता?"
"२०० रुपये."
"नो पार्कींगमध्ये गाडी लावायचे ७५० रुपये घेतो आम्ही... लायसन्स दाखवा."
"गाडीच्या डिक्कीत आहे."
"ते माहिती नाही. आत्ता आहे का तुझ्याकडे? नाही. मग त्याचे आणखीन १५० रुपये. गाडीची कागदपत्रं? तीपण नसणारच.. त्याचे आणखीन १५० रुपये."
एव्हाना डोकं तडकलं होतं माझं. माझी अख्खी पर्सच गाडीच्या डिक्कीत होती ज्यात हे सगळे सामान होते. मी फक्त पैशाचे वॉलेट घेऊन साबुदाण्याची खिचडी घ्यायला गुरूनानकमध्ये गेले होते!
"हे सर्व असंच्या असं लिहून पावत्या फाडा. मी देते १०५० रुपये. अजून काही सुचत असेल तर तेही जोडून घ्या. नाही.. काय आहे.. काही राहून जायला नको ना.."
"इतकी पावती देत नसतो आम्ही. फक्त ५०ची पावती देऊ. आडनाव सांग तुझं.."
"शेख."
"काय? शेख???!!!"
"आडनावातही प्रश्न आहे का? जोडून घ्या त्याचेही १००-२०० रुपये."
"नाही. तुझ्याकडे बघून वाटत नाही शेख असशील असं.."
"तूर्तास शेखच आहे.. परवातेरवा धर्मांतर करून ज्यू धर्म स्विकारणार आहे मग बदलेन हवेतर. तसा मला कश्मिरी पंडीतांचा धर्मही पटलाय.. झालंच तर.. "
"बस्स बस्स.. अकलेचे तारे तोडणे बस्स झाले. आडनाव सांग काय ते."
"शेख." एकेका अक्षरावर जोर देत मी म्हणाले.
"शेवटचं सांगतोय.. सेन्सिबल बोल.."
"तुम्ही जितकं सेन्सिबल बोलताय तितकंच मीही बोलतेय. पेव्हमेंटच्या अर्ध्या गट्टूवर गाडीचा काही भाग आला म्हणून ७५० रुपये आणि तुम्ही जप्त केलेल्या गाडीच्या डिक्कीत असलेली कागदपत्रं मी तुम्हाला दाखवू शकत नाही म्हणून ३०० रुपये?! तुमच्या या गाडीचा नंबर मी लक्षात ठेवणार आहेच शिवाय तुमचा चेहराही.. हे पाखरू कालेजात फिरायला नाही तर कोर्टात समर्थपणे उडायला जन्मलंय हे तर तुम्ही बघायलाच पाहिजेय साहेब. पावती फाडा... नाव.. मिस. वेदश्री शेख. "
माझी नजर खुनशी झाली होती एव्हाना..
"हे बघा मॅडम, कोर्टाबिर्टाची भाषा काढायची काय जरूर आहे?" अचानक अगंतुगंवरून अहोजाहोवर???.. ह्म्म.. थांब बेट्या..
"पावती फाडताय ना ५०ची? उशीर होतोय तुम्हाला साहेब. ही एक गाडी जी अख्खी पेव्हमेंटवर आहे ती उचलायची बाकी आहे की अजून. एकाच पावतीत इतका वेळ गेला तर... "
"हे बघा मॅडम.. जास्त ताणू नका. पोरांकडून चूक होते कधीकधी. गाडी काहीशी का होईना नो पार्कींगमध्ये होतीच की नाही? मग? चला.. तुमचं नाही माझं नाही.. १५० देऊन टाका. "
"दिडशेची पक्की पावती देणार का?"
"हो. देतो. पब्लिकसमोर पंचनामा करू नका प्लिज."
दिडशे रुपये दिले.
"मॅडम, आतातरी खरे आडनाव सांगा."
"जोशी."
दोन पावत्या फाडून माझ्या हवाली केल्या गेल्या.
"मॅडमची अ‍ॅक्टीव्हा उतरव रे खाली." असे साहेब ओरडले.
अ‍ॅ़क्टीव्हा नीट जागी लावायला मी घेऊन जात होते तर त्या साहेबाचे शब्द ऐकू आले.
"काय रे बेअकलीच्या.. पाखरू पाखरू काय करत होतास? ही कुठल्यातरी राजकारण्याची नातेवाईक असणार नक्कीच. कोणाच्याही गाड्या उचलत जाऊ नको.. कळलं काय रे कावळ्या?"
त्या बेअकलीच्या साहेबाचा झालेला गैरसमज दूर करायच्या भानगडीत मी पडले नाही. हकनाक दिडशे रुपयांचा भुर्दंड पडला असला तरी मला पाखरू म्हणणार्‍याचा कावळा झाल्याबद्दल मात्र अतोनात आनंद झाला होता. अर्ध्या गट्टूची किंमत पुरती कळली मला आता.. १५० रुपये!

- वेदश्री.

अन्नपूर्णा ते विद्यापूर्णा

2009-07-14T18:35:00.002+04:00

डावा पाय प्लॅस्टरमध्ये असूनही या नोकरीत नविनच लागलेली असल्याने सुरूवातीचे ट्रेनिंग बुडायला नको म्हणून मी पायावरची सूज थोडीशी उतरली आहे असे लक्षात येता लगेचच ऑफिसात जाऊन बसले होते. नुकत्याच झालेल्या कंपनीच्या मालक दोघा भावांच्या विकोपाच्या भांडणामुळे जिथे त्यातल्या एका भावाचे ऑफिसमधले केबिनच फोडले गेले होते तिथे दुसऱ्या भावाच्या ताब्यातल्या जागेत आमची एक वर्ष कंपनीतर्फे रहायची सोय अचानक रद्द झाली होती त्यात आश्चर्य वाटण्यासारखे काही नव्हतेच. महिनाखेरीपर्यंतची मुदत दिलेली होती दुसऱ्या जागी बोचकं घेऊन जायला. रहायची जागा शोधणे भाग होते त्यामुळे तेही एक कारण होतेच ऑफिसमध्ये येण्याचे. ऑफिसमध्ये अजून जास्त कोणाशी ओळख झाली नव्हती कारण मला नुकतेच प्रोजेक्ट अलोकेट झाले होते जेव्हा माझा तो नतद्रष्ट अपघात झाला पण तरीही एकदोघांशी जुजबी ओळख झाली होती. या अपघाताला पण काही अक्कल नाही.. काळ वेळ काही न बघता येतो मेला.. असेच काहीबाही मी विचार करत होते नेमके तेव्हाच "हाऊ आर यू फिलिंग नाऊ, वेदस्री? " असा अनोळखी आवाजातला प्रश्न आला.

मी मान वळवून पाहिले तर एक उंचापुरा, गोरा, हसऱ्या चेहऱ्याचा दाक्षिणात्य उभा होता.

"याऽऽह.. नाऊ आय ऍम फाईन, सर. एव्हरीथिंग हॅपंड सो सडनली, आय कुड नॉट इव्हन ब्लिंक अँड इट वॉज ओव्हर ऑल्मोस्ट. आय ऍम न्यू हिअर अँड हेन्स द पॅनिक वॉज मोअर.. बट थँक गॉड.. माय रूममेटस अँड नेबर्स आर जेम्स हू हेल्प्ड मी अ लॉट. बाय गॉडस ग्रेस, आय ऍम गेटींग फाईन नाऊ. " मी हसले.

"यू नीड एनी हेल्प? "
"आय नीड टू फाईंड पेईंग गेस्ट ऑर हॉस्टेल फॅसिलिटी अँड आय ऍम न्यू हिअर.. "
"नेव्हर माईंड. मणी विल हेल्प यू आऊट इन दॅट. मणीऽऽ"
"थँक यू, सर."
इतकं बोलून तर गेले मी पण बोलल्यावर लक्षात आलं की ही व्यक्ती कोण हेही आपल्याला माहिती नाही आणि आपण इतकं काय पुराण सांगत बसलो वेड्यासारखं? त्या व्यक्तीला काय वाटलं असेल? कोण असेल ही व्यक्ती? वगैरे. पश्चातबुद्धी म्हणतात ते हेच असावे बहुतेक. दाक्षिणात्य लोकांचा अत्यंत उत्तम अनुभव माझ्या गाठीशी असल्याने मला तशा नव्या व्यक्तीबद्दलही मनमोकळेपणा वाटणे साहजिक आहे म्हणा पण ते असो.

"दॅटस व्हेरी गुड टू हिअर. लेट मी नो इफ यू नीड एनी हेल्प.. आय वील गेट इट अरेंज्ड. नेव्हर फील दॅट यू डोंट हॅव एनी रिलेटीव्हज हिअर. " असं म्हणून हलकेसे स्मित करून ती व्यक्ती वळली आणि जायला लागली.

कंपनीत लागल्यापासून या माणसाला मी कधी पाहिले नाही की आधी काही बोलणे नाही आणि अचानक हा माणूस येतो काय आणि अगदी आस्थेने चौकशी करून जातो काय? मला तब्बल दोन मिनिटे लागली या सुखद धक्क्यातून बाहेर पडायला. धक्क्यातून बाहेर पडल्यावर मात्र त्या ५-६ पावले चालून गेलेल्या व्यक्तीला, "आय डोंट थिंक आय नो यू सर. कॅन आय नो युअर नेम प्लिज? " असा प्रश्न विचारला.

ती व्यक्ती वळली. चेहऱ्यावर आश्चर्य अगदी साफ झळकत होते.. जणू काही मी प्रत्यक्ष अनिल अंबानीलाच असा प्रश्न विचारला की काय असे वाटावे असे! मी चपापले.

" माय नेम इज भास्कर. " हसतहसत त्यांनी उत्तर दिले आणि त्यांच्या रस्त्याने ते निघून गेले. आता डोक्यातली बत्ती पेटली. मी अपघात झाल्यानंतर ऑफिसला येऊ शकत नसल्याबद्दल फोन केला होता तेव्हा माझा बॉस महिन्याच्या सुट्टीवर गेलेला असल्याने मला यांना फोन करायला सांगितला गेला होता! माझ्या पूर्ण डिपार्टमेंटचे हेड होते ते!!!

~~~~

मणीकंदन माझा प्रोजेक्टमधला कलिग. त्याने नुकतेच कुठल्याशा परीक्षेच्या निमित्ताने मुंबईला आलेल्या त्याच्या बहिणीसाठी राहण्याची सोय केली होती त्यामुळे त्याच्याकडे मुलींच्या राहण्याची व्यवस्थित सोय होऊ शकेल अशा ठिकाणांची यादीच होती. माझी गरज समजून घेतल्यावर त्याने मला सांगितले की तू अन्नपूर्णामध्ये जा रहायला. खर्च परवडण्यासारखा आहे, चांगल्या मुलींना कसलाही त्रास नाही आणि लोकं खूप चांगले आहेत. त्याच्या बहिणीची सोय बहुदा त्याने तिथेच केली होती शेवटी. मणीने सांगितल्या दिवशीच मी अन्नपूर्णा महिला मंडळाच्या हॉस्टेलमध्ये चौकशी केली. रूम बघून आले. ऐसपैस घरात रहायची पहिल्यापासून सवय असल्याने एका छोट्याशा रूममध्ये तिघींनी रहायचं म्हणजे.. पण अडला हरी म्हणून १००० रुपये डिपॉझिट आणि १५०० रुपये (रहाणे-जेवणे मिळून) भाड्याची रक्कम भरून १ तारखेपासून पहिल्या मजल्यावरच्या पहिल्या रूममधली एक जागा बुक केली. माझ्यासोबत रहायला होती ज्युलिएट नावाची मुलगी आणि त्या खोलीतली अजून एक जागा रिकामी होती.

~~~~

तेव्हापासून जवळपास अडीच वर्षं राहिले मी अन्नपूर्णामध्ये. तिथे सर्वचजणं मला जशी काही मी परग्रहावरून आलेली असल्यासारखे वागवायचे. तिथे जवळपास सर्वचजणी डोमेस्टीक कॉल सेंटरमधल्या. पगार ६५०० आणि वर्षाहून जास्त अनुभव असल्यास ७५०० रुपये. पीएफ वगैरे कटींग जाऊन हातात पडणार ६ ते ७ हजार. त्यात भाड्याचे, ऑफिसला जाण्यायेण्याचे, इतर कामचलाऊ खर्च करून घरी ठराविक रक्कम पाठवताना होणारी त्यांची बेजारी. त्यांच्यामते मी सॉफ्टवेअर क्षेत्रात, तेही इतक्या चांगल्या पगाराची नोकरी करत असताना असं इथे गरिबासारखे रहायला नको होते. मी त्यांना सुरूवातीला उत्तर दिले की माझ्या माणूसवेडेपणाला साजेसे वातावरण इथेच आहे त्यामुळे मला इथे आवडते पण नंतरनंतर तरीही त्यांचे म्हणणे त्या सोडत नाहीत म्हटल्यावर मी त्या प्रश्नांकडे लक्ष देणेच बंद करून टाकले. त्यांनीही मग मला स्विकारून त्यांच्यातलीच एक गणायला सुरूवात केली. ऑफिसमधून रूमवर आले की एकतर अभ्यास, फोनवर आईबाबांशी गप्पा, कुठले पुस्तक वाचणे वगैरे असल्याच गोष्टी माझ्या चालू असायच्या. नोकरीनिमित्ताने बाहेरच्या जगात पडल्यावर मी बऱ्याच अंशी घरकोंबडी झाले त्याचा हा परिणाम पण आधी त्यांना वाटायचे की मी त्यांच्याहून श्रीमंत म्हणून गर्विष्ठपणा करते. हळूहळू जेव्हा त्यांना खरी गोष्ट माहिती पडली तेव्हा मग कोणी कुठेही निघाले की हटकून माझ्या मागे लागून मला सोबत घेऊन जाणार असे चालू झाले. घरकोंबडेपणा पुरता गेला असे जरी नसले तरी मी त्यांच्याबरोबर जायला जास्त काचकुच करत नसे. तिथे मिळालेल्या विविधरंगी मैत्रिणींचे आयुष्य पाहता त्या अडीच वर्षात किती उदंड शिकले त्याला काही मर्यादाच नाही. मुलगी असूनही स्वतःच्या गावापासून दूर, तेही केवळ ६-७ हजारासाठी? या प्रश्नांची जी उत्तरं मिळाली ती तर हादरवून टाकणारी होती. तरीही त्यांच्या चेहऱ्यावर बहुतकरून आनंदच असायचा.. कधी कोणाला काही प्रश्न असलाच तर सर्व मिळून समजूत घालून, मदत करून पुढे जायचो.

रहायला गेले तेव्हा केवळ एक हॉस्टेलची सोय होतेय म्हणून जरी गेले असले तरी हळूहळू लक्षात आले की हे हॉस्टेल हा मुख्य उप्तन्नाचा भाग नसून त्यांचे जाणारे जेवणाचे डबे हे त्यांचे मुख्य उत्पन्न आहे. समाजातील पिडीत महिलांना एकत्र करून सुरू झालेली ही संस्था. हे कळल्यावर तिथे काम करणाऱ्या बायका, त्यांचे प्रश्न ह्याकडे बघण्याचा दृष्टीकोन बदलला. कोणाच्या नवऱ्याला रानात लाकूड तोडायला गेला असताना साप चावला होता, तर कोणाच्या नवऱ्याने हिचा कंटाळा आला म्हणून दुसरा घरोबा केला होता. कोणाला घरी मारझोड होती म्हणून त्या पळून आल्या होत्या तर कोणी अपंग झाली म्हणून टाकून दिली गेली होती. त्यांची छोटीमोठी मुलं घेऊन दिवसरात्र त्या अन्नपूर्णात खपताना दिसायच्या.

ऑफिसमधून यायला एकदा अकरा-साडेअकरा होऊन गेले रात्रीचे. एरव्ही जेवणासाठी त्राण उरत नाही इतक्या रात्री पण त्यादिवशी मात्र पोटात भुकेचा आगडोंब उसळला होता. अख्खी रात्र न जेवता काढणे शक्य दिसत नव्हते. स्वयंपाकखोलीत जाऊन मंजुताईंना हाक मारली. सकाळी साडेचारला उठून दिवसभर कामाचा पिट्टा पडलेला असूनही आपण त्यांना असं निर्दयपणे उठवतोय याचे वाईट वाटत होते पण मंजुताईने मात्र अजिबात खळखळ न करता जेवण वाढून दिले. माझे होईतो ती बसून होती तिथेच. तुम्ही झोपा आता. मी ठेवेन सगळं नीट जागी सांगूनही गेल्या नाही. मी त्यांना थकवा न येण्यामागचे कारण विचारले तर त्या म्हणाल्या, "५ वर्षाची होते जेव्हा लग्न करून सासरी आणलं. आत्याने करून घेतलं होतं मला आईवडील लहानपणीच वारले म्हणून. सकाळी साडेचारला आत्याबाई पाठीत लाथ घालून उठवायच्या आणि घरकामाला लावायच्या. तेव्हापासून सवय लागली साडेचारला उठायची ती या जन्मात जाईलसे वाटत नाही. आता पाठीत लाथ बसत नाही.. कोणीतरी विनंती करून बोलवतंय हेच काय कमी आहे का?" क्षणात माझे "ऑफिसात कामाचा डोंगर उपसून" आल्याचे विचार निघून गेले.

हळूहळू मला तिथे काम करणाऱ्या बायकांबद्दल आपलेपणा वाटायला लागला. तिथे सगळ्याच चांगल्या होत्या असे नाही. परिस्थितीने काही ठिकाणी नकारात्मक बडगाही दाखवला होताच पण ते असो. लहान मुले हा माझा तसाही आवडता प्रांत असल्याने मी त्या बायकांच्या मुलांना रविवारच्या दिवशी शिकवायला सुरूवात केली. कधी गोष्टी, कधी गाणी, कधी हॉस्टेलच्या चुटुकल्या अंगणात कुठले रोप लाव, कधी काय तर कधी काय. माझे पाहून मग बाकीच्याही काही मैत्रिणींनी त्यांना सुट्टी असेल त्या दिवशी (त्यांची रोस्टरनुसार दर आठवड्याची सुट्टी आदल्या आठवड्यात ठरवली जायची. ) जसे जमेल तसे त्या मुलांसोबत खेळ खेळणे सुरू केले.

एके दिवशी नोटीसबोर्डवर नोटीस लागली होती की प्रेमाताईंचा वाढदिवस आहे म्हणून एक कार्यक्रम आयोजित केलेला आहे तरी सर्वांनी हॉलमध्ये सकाळी जमायचेय. गेल्यावर समजले की याच प्रेमाताईंनी (खरेतर आजीच्या वयाच्या आहेत त्या पण नावच प्रेमाताई पडलेय त्यांचे.. ) या अन्नपूर्णा संस्थेची स्थापना केली होती. त्यांना एक गुलाबाचे फुल आणि शाल वगैरे दिली गेली. कुठलाही बडेजाव न होता अत्यंत साधा कार्यक्रम झाला. प्रेमाताईंना दोन शब्द बोलण्याची विनंती झाली आणि त्यांनी बोलायला सुरूवात केली. गोवा मुक्तीसंग्रामाच्या त्यांनी प्रत्यक्ष जगलेल्या गोष्टींचे अनुभव त्यांच्या तोंडून ऐकायला अत्यंत भारावून गेल्यासारखे झाले होते. त्या छोट्या मुलीने घातलेले ते पुरूषी कपडे, सरकारी कार्यालयांवर केलेली अखंड पाळत, उडवलेले बंदुकीचे बार वगैरे गोष्टी कुठे पुस्तकात वाचणे निराळे आणि समोर सुती साडी नेसलेल्या आजीच्या वयाच्या एका स्त्रीने तिच्या गतायुष्यात हे सर्व केलेले आहे, हे पचवणे निराळे. इतका लढा देऊन स्वातंत्र्य तर मिळवलं पण पुढे काय पडलं पदरात? लोकांच्या समस्या आजही आहेतच.. असे चित्र दिसता तोच लढा पुढे चालू ठेवायचे असे ठरवल्याचे त्या म्हणाल्या. गरीब, पिडीत, असहाय्य महिलांना रोजगार मिळावा म्हणून अन्नपूर्णा संस्था त्यांनी सुरू केली. असेच अजूनही बरेच प्रकल्प केलेत बहुतेक त्यांनी. भाषण संपले. त्यांचे त्या दिवशी बरेच कार्यक्रम होते त्यामुळे त्या निघून गेल्या. मग मी त्यांच्याबद्दल विचारायला सुरूवात केली. त्या कुठे असतात रहायला वगैरे तर माझ्यावर बाँबगोळा पडला की त्या अन्नपूर्णातच राहतात!!! इतक्या दिवसांचे आपण इथे राहतोय, पण आपल्याला कधीच कशा दिसल्या नाहीत अशा कोड्यात मी असताना कोणी सांगितले की त्यांची तब्ब्येत आताशा ठीक असत नाही त्यामुळे त्या त्यांच्या एका खोलीत पडून असतात. त्यांचा तो मुक्तीसंग्राम, या संस्थांमागचं ग्राउंडवर्क वगैरे गोष्टी मी काहीच खोदून पहायला गेले नाही. त्या भाषणात जे त्यांचे शब्द ऐकले तेच इतके प्रेरणादायी होते की बस्स. आजही कानात घुमतात ते. आपणही असेच काहीतरी करायचे असे काहिसे त्याचवेळी मनात आले होते. त्या दिवशीपासून गप्पा मारायला आणखी एक हक्काचं माणूस मिळालं होतं.

~~~~

"मेधाताई, मला पुण्याला नोकरी मिळतेय आणखी चांगल्या पगाराची. आपली तिकडेपण सोय आहे का हॉस्टेलची? "
"पुण्याला नाही हॉस्टेल आपले. डब्यांची सोय आहे. तुम्हा पोरींची प्रगती पाहून खूप कौतुक वाटते. आता पुण्याला जाणार का मग? कधी जाणारेस? "
"हो. म्हणते तर आहे पुण्याला जायचं. अजून काही नक्की नाही पण. इथून पाय निघत नाहीये. "
"पाय न निघायला काय झालं? पोरीला माहेरीच ठेवून घेणार का काय आम्ही कायमचे? पंख लागले की उडणारच असतात पाखरं.."
कंठ भरून आला होता.
"ताई, आले तेव्हा वाटलं नव्हतं इतकं मन गुंतेल असं. अडला हरी... तत्त्वाने सामान तर आणलं इकडे पण आज इथलीच होऊन गेलेय. इतक्या चांगल्या हेतूसाठी काम करणाऱ्या संस्थेत रहायला मिळालं हे माझं भाग्यच म्हणायला हवं मी."

हिशोब पूर्ण न करताच मी माझे सामान पुण्याला हलवले. ताईंचा मग फोन आला होता की डिपॉझिटच्या १५०० रुपयाचा (मध्ये ५०० रुपयाने डिपॉझिट वाढवले होते, जे आधीपासून राहणाऱ्यांसाठीही वाढवले गेले होते.)चेक काढून ठेवते, येऊन घेऊन जा. तिथे काम करणाऱ्या बायकांच्या मुलांच्या शिक्षणासाठी वापरून टाका ते पैसे असे मी त्यांना सांगितले. त्यांनीच मग मला त्यांच्या पुण्यातल्या विद्यापूर्णा प्रकल्पाची माहिती दिली. मी आनंदाने होकार दिला.. विद्यापूर्णा स्वतः न बघताच. स्वतः बघायची गरजच वाटली नाही कारण तितका माझा मेधाताईंवर विश्वास बसला होता त्या अडीच वर्षात.

~~~~~

विद्यापूर्णाची बाजप्ता पावती जरी माझ्या घरच्या पत्त्यावर २-३ महिन्यात पोहोचली असली तरी मी तिकडे काही विशेष लक्ष दिलेच नव्हते. बाबांना एकूणात हा प्रकार तितकासा मान्य नसल्याने घरी आलेला या बाबतीतला पत्रव्यवहार मला काही मुद्दामहून कळवला जात नव्हता. बाबा कुठे गावाला गेलेले असले आणि तेव्हा आईच्या हातात पत्र पडले तर ती मात्र मला कळवायची. मी दिलेले पैसे हर्षद नावाच्या मुलाच्या शिक्षणाकरता वापरले गेले असून मी त्याची शैक्षणिक पालक झाल्याने त्याची शैक्षणिक प्रगती ( सहामाही आणि वार्षिक ) मला कळवण्यात येत होती. शिवाय पालकसभांची बोलवणी होती, ती वेगळीच. पुण्यात घर झालं म्हणता मी त्यांच्याकडे पुण्याचा पत्ता दिला आणि आता मला सर्व पत्रव्यवहार मिळतो. या वर्षीही मदत करण्याबद्दल त्यांचे पत्र आले तेव्हा कामाच्या धबाडग्यात मला जायला जमणार नव्हते तर मी तिथल्या ताईंनाच माझ्या ऑफिसमध्ये बोलवून घेतले. एका विद्यार्थ्याला वर्षाला १५०० रुपयाची मदत करतो असे तिने सांगितले. बाकीचा खर्च त्यांच्या आया आणि आम्ही मिळून करतो असे ती म्हणाली. हर्षदची आई धुणीभांडी करून घर चालवते आणि त्यात हर्षदच्या शाळेचा (नववीला आहे तो आता) खर्च थोडा आवाक्याबाहेरचा ठरतो सांगत होती. याही वर्षी तुम्ही मदत केली तर तिला मदत होईल, शिवाय हर्षद दुसऱ्या श्रेणीत पास झालाय मागच्या वर्षी. घरची-बाहेरची कामं करून अभ्यास करायचा म्हणता अगदीच काही वाईट नाही म्हणता येणार त्याची प्रगती. तिचे म्हणणे मला अगदी पटत होते. जमली तितकी मदत तर केली आहे.. बघुया आता हर्षदसोबत आणिक कोणाचे शैक्षणिक पालकत्व मला बहाल होते ते.

- वेदश्री.

~~~~

डॉ. मेधा पुरव - सामंत ( प्रेमाताईंची मुलगी ) या प्रमुख विश्वस्त म्हणून काम पाहतात अन्नपूर्णाचे.

विद्यापूर्णा हा प्रकल्प अन्नपूर्णाद्वारेच चालवला जातो त्यामुळे त्याचा वेगळा असा पत्ता नाही. विद्यापूर्णाचे काम पुण्यातल्या शाखेत बघितले जाते. अन्नपूर्णा ही संस्था ८०जी अंतर्गत नोंदली गेलेली आहे.

नवी मुंबई -
अन्नपूर्णा महिला मंडळ
प्लॉट नं. १८, सेक्टर नं. १९,
कोपरी गाव, वाशी.
नवी मुंबई - ४००७०५.
फोन - ०२२ - २७६६४४५९

पुणे -
अन्नपूर्णा महिला मंडळ
प्लॉट नं. १९, अखिल हिंगणे होम कॉलनी,
मिलेनिअम शाळेजवळ, कर्वेनगर,
पुणे - ४११०५२.
फोन - ०२० - २५४४७७९१, २५४५०११, २५४५८४६१
इमेल - ammmys@pn2.vsnl.net.in

वेच्यावरून पुस्तक शोधायचेय - ठाण तशी वृत्ती

2009-07-12T18:18:00.001+04:00

पुर्वी पुस्तक विकत घेण्याची चैन परवडण्यासारखी नसल्याने आवडलेले वेचे परतपरत वाचायला मी ते माझ्या एका डायरीत लिहून ठेवायला सुरूवात केली होती. उपक्रम चांगला असला तरी लहान वयात सुरू केलेला असल्याने आवश्यक तितका विचार नाही करून ठेवू शकले आणि त्यामुळेच की काय आज माझ्याकडे उत्तमोत्तम वेचे तर आहेत पण ते कुठल्या पुस्तकातले, कोणी लिहिलेले आहेत ही महत्त्वाची माहिती गायब असल्याने आज मी इच्छा आणि पैसे दोन्ही असूनही ती विकत घेऊ शकत नाहीये. शक्य असल्यास मला मदत करू शकाल का वेचे कुठल्या पुस्तकातले आहेत हे शोधून काढायला? इथे एक वेचा देतेय माझ्या डायरीतला...

वेचा -

खाण तशी माती त्याचप्रमाणे ठाण तशी वृत्ती बनते!
उघड्या दरवाज्याच्या मातीच्या घरात राहणाऱ्या माणसांना आपण मातीच्या घरात राहतो आहे हे पदोपदी जाणवत असतं. आपली घरं कच्ची आहेत, मोठा पाऊस आला की ती वाहून जातील आणि मग आपल्याला निवाऱ्याची, मदतीची गरज लागेल याची त्यांना क्षणोक्षणी जाणीव असते! त्यामुळे उतायची - मातायची त्यांच्या मनाची हिंमतच होत नाही. एकमेकांला आधार दिला तरच तग धरू हे दगडामातीच्या घरात राहणारे ओळखून असतात. 'एकमेकां साह्य करू' या सुपंथाचे ते सहजीव वारकरी होतात!

काँक्रीटच्या प्लॅटमध्ये बंद दरवाजाआड राहणाऱ्यांना भ्रम निर्माण होतो. आपण सुरक्षित आहोत, आपण आपल्या परिवाराभोवती आयुर्विम्याचे कवच उभारलं आहे. हे कवच कोणी भेदू शकणार नाही, असा भलता विश्वास त्यांच्या मनात ठिय्या मांडून बसतो. दुःखाच्या प्रसंगी अश्रू पुसण्यासाठी व आनंदाच्या क्षणी मिठी घालण्यासाठी खरेखुरे हात लागतात. आयुर्विम्याच्या जाहिरातीतील जोडलेले हात उपयोगाला येत नाहीत याची त्यांना जाणीव नसते! घंटा वाजली तरच पीपहोलमधून किंवा व्हूफाईंडरमधून कोण आहे ते पाहून दरवाजा उघडायची शिस्त त्यांनी लावून घेतलेली असते. त्यामुळं आपण फक्त सुखाला आत घेऊ व दुःखाला उंबरठ्याच्या हद्दीवर रोखू या खुळ्या कल्पनेत फ्लॅटवाले मश्गुल असतात. 'एकला चालो रे' हा त्यांचा सुखाचा मूलमंत्र असतो.

म्हणे भूकंपात मातीची घरे पडतात आणि सलोह काँक्रीटचे फ्लॅट जगतात! पण मातीची कनवाळू घरं नाहीशी होत चालली आहेत आणि त्या जागी बिनहृदयाचे कॉंक्रीटचे फ्लॅट पाय रोवून खडे होत आहे ही वस्तुस्थिती भूकंपाहून धक्कादायक नाही काय?

- वेदश्री

सुचेनासे झाले म्हणून...

2009-06-25T18:15:00.001+04:00

आत्ता खरं तर अजिबात बरं वाटत नाहीये मला. सकाळी जाग येऊनही निपचित पडूनच होते.. आता बहुतेक हे लिहून परत जाऊन झोपेनच. तसं काही खास झालेले नाही.. अशक्तपणाने तापल्यागत होऊन सांधे दुखतायत.. बस्स. तुम्ही म्हणाल मग मरायला इथे काय करतेयस? बरोबर आहे तुमचं विचारणं.. तुम्हाला पटणार नाही पण मॅथ्यूकाकूंच्या इडल्यांमुळे आले मी ऑनलाईन!

पुण्यात नवा फ्लॅट घेतला याचा जितका मला आनंद झाला नव्हता तितका शेजारी एक वयस्कर जोडपं राहते आहे हे कळल्यावर झाला होता. हे कळायला पण मजेशीर अनुभव आला. माझा फ्लॅट १०१ (१ बीएचके) तर त्यांचे १०५ (२ बीएचके) आणि १०६ (२ बीएचके). नवे बांधकाम असलेली इमारत आणि अजून कॉमन सोयींची दारोमदार बिल्डरच्या हातात अशी आमची अवस्था (अजूनही आहे). गॅस वगैरे गोष्टींचा जुगाड अजून झालेला नाही त्यामुळे साडेनवाच्या हापिसला पोहोचायला अगदी साडेआठला उठून आवरले तरी चालेल अशी ऐश कोणी ओरडायला नसल्याने सुखेनैव चाललेली. त्यादिवशीही अशीच मजा झाली. गोडगुलाबी स्वप्नातून मोबाईलच्या गजराने (योग्य वेळी उठण्यासाठी गजर अत्यंत जरुरी नसता गुलाबी स्वप्नातून लवकर सुटका होणे नाही! ) जाग येऊन उठले. मिटलेल्या डोळ्यांनी ब्रशवर पेस्ट लावून दात घासायला सुरूवात. तोंड धुवायला बेसिनचा नळ चालू केला तर पाण्याचा पत्ताच नाही!!! आता काय करायचं?!! बाथरूममध्ये असलेल्या थोड्या साठवलेल्या पाण्याने तोंड धुतलं पण आंघोळीचे काय?? धड कपडे घालून सिक्युरिटीवाल्या मगरकाकांना ओरडायला खाली पळाले तर त्यांनी सांगितले की एक बोअरींग बंद पडली त्यामुळे पाणी चढवता आलेले नाही. पाण्याचा टँकर सांगितला आहे.. १०:३० पर्यंत येईल.
"वरच्या टाकीतले पाणी असेकसे संपले? पूर्ण भरत नाही तुम्ही ती टाकी. इनमीन ४-५ कुटुंब रहायला आली नाही तरी सांगितलेल्या २ तासाच्या वेळेतसुद्धा पाणी येत नाही. माझे ऑफिस साडेनऊला आहे.. लवकर मागवा पाणी.. " असा मी सूर लावताच ते हसून म्हणाले, "ताई, मी काय करणार आता अशी पंचाईत झाली तर? मालकांनी सांगितलं १०:३० ला टँकर येईल तेच सांगून राहिलो तुम्हाला. " मला त्या बिल्डरचा इत्तका राग आला की खाऊ की गिळू असे झाले. तूर्ताचा प्रश्न सोडवणे भाग होते नसता हकनाक हाफ डे सुट्टी पडली असती. काय करावे असे विचार करता शेजाऱ्यांकडे बादलीभर पाणी मागायचे असे ठरवले. आता कोणत्या शेजाऱ्याकडे मागायचे? बिल्डर म्हणालेला की तरूण पोरांनीच फ्लॅट घेतलेत जवळपास सगळे.. अशा अवतारात कोणा बॅचलरच्या फ्लॅटची बेल दाबली गेली तर? छ्या! खालून वरती येताना सहज पहिल्या मजल्यावरच्या ओनर्सच्या नावांची पाटी वाचली. जोशी, छेत्री, जाधव, अली, मॅथ्यू आणि मॅथ्यू. काही उपयोग झाला नाही. डोक्यातले डेब्री विचार बाजुला ठेवून हातातल्या प्रश्नाकडे लक्ष केंद्रीत करायचे ठरवून छेत्रींच्या फ्लॅटची बेल दाबली. एक बाई बाहेर आली (हुश्श! ) - "क्या चाहिए? "
"जी मैं सामनेवाले फ्लॅटमे रहती हूं। पानी नहीं हैं बिल्कुलभी। नहाके ऑफिस जाना था। आप एक बालटी पानी दे सकती है क्या? "
"मेरेपास भी पानी नहीं हैं. जो भरके रखा था वो तो रातभरमे खतम हो गया। ये बच्चे पुरा पानी खतम कर डालते हैं। वैसे कल शामसेही पानी नहीं हैं! "
माझ्या (अ)ज्ञानात आणखी भर पडली. आदल्यादिवशी हापिसातून परतायलाच १० वाजले होते. त्यानंतर जेवायलाच ताकद नव्हती तर पाणी आहे की नाही कुठले तपासत बसायला? बोलताना कळलं की त्या छेत्री नाहीत तर छेत्रीच्या भाडेकरू आहेत.. छेत्री २५ वर्षाचा पोरगा आहे म्हणे!!! मला मणभर बरे वाटले त्या मुलाने इतका सभ्य निर्णय घेतल्याबद्दल. इमारतीतल्या सर्वच मुलांनी असा निर्णय घेतला असल्यागत मी अगदी निर्भय होऊन जाधवांच्या फ्लॅटची बेल दाबणार तर छेत्रींच्या भाडेकरणीने (तिने तिचे आडनाव सांगितले पण माझ्या ते लक्षात नाही राहिले) सांगितले की ते अजून इथे रहायला आलेले नाहीत! असलम अलींकडेही तीच परिस्थिती! मला इतका राग आला ते रहायला न आल्याचाही की बस्स. मॅथ्यूंच्या घराची बेल दाबली तर नव्याने लक्षात आले की त्यांनी सेफ्टी डोअर बसवलेले होते. दरवाजाची रंगसंगती आणि वापरलेल्या लाकडाचा दर्जा पाहूनच जीव एकदम खुष झाला. 'यांच्याकडे तरी मला द्यायला बादलीभर पाणी असू दे' अशी मनोमन प्रार्थना करत असतानाच सेफ्टी दारापलिकडे - एक वयस्कर गृहस्थ आले.
"काका, नळाला पाणीच येत नाहीये आणि मला ऑफिसला जायची घाई आहे. बादलीभर पाणी देऊ शकाल का मला? "
"बाकी तो समझमे आया थोडाथोडा लेकीन ये बादलीभर क्या होता है? "
"बकेट अंकल.. "
"ओके ओके.. लेकीन तुम है कौन? "
"सॉरी अंकल.. मैं १०१वाले फ्लॅटमे रहती हूं। लास्ट वीकमें आयी यहा रहनेको। ये बिल्डर साला लुटारू है। "
माझ्या शेवटच्या वाक्यावर खुष होऊन काकांनी काकूंना बोलावलं आणि हिला काय पाहिजे बघ सांगितलं. काका आणि काकू दोघेही गप्पिष्ट (तशी मी काय कमी आहे?! पण परिस्थिती अशी होती की मला वेळच नव्हता बोलत बसायला. काकूंनी त्यांच्याच बादलीत मला पाणी दिले आणि ते घेऊन येऊन आंघोळ करून हापिसाला पळाले मी.

मॅथ्यूंची बादली परत करायच्या निमित्ताने मी घरी लवकर आले आणि मग तेव्हापासून जी ओळख झाली ती आजतागायत. काका ७५+ तर काकू ६५+ आणि त्यांच्या घरात (१०५) ते राहणारे दोघेच त्यामुळे मला जाम आवडले ते दोघे. आठवडाभरात वेळ मिळाला नाही तरी जेव्हाही शनि/रविवारी कंटाळा येईल तेव्हा त्यांच्याकडे जाऊन मस्त गप्पा मार असा प्रोग्राम सुरू झाला. तसे ते दोघे (खास करून काका) रिझर्व्हड म्हणावे अशा प्रकारातले पण त्याने मला फरक पडत नव्हता.. मी अगदी माझंच घर असल्यासारखी त्यांच्या घरात वावरत, बोलत होते. त्यांच्याकडे फर्निचरचे काम चालू होते तर मी त्यांना म्हणत होते की हे इकडे नाही तिकडे छान दिसेल. इकडे हा पसारा का पडलाय? काकांना ओरडले की ते काकूंना मदत करत नाहीत वगैरे. आपण तिघे संध्याकाळी खालच्या सो कॉल्ड गार्डनमध्ये फेऱ्या मारायला जात जाऊया असे मी त्यांना सुचवले मात्र ते म्हणाले - नहीं जमेगा। मी आश्चर्यचकित झाले. मी माझाच मुद्दा लावून धरला तेव्हा ते म्हणाले की त्यांना चालायला त्रास होतो आणि एक मजला उतरून (तेव्हा लिफ्ट तयार झालेली नव्हती) मग चालायला जमणार नाही. बॅलन्स ठेवायला आताशा जमत नाही म्हणाले. माझ्या मोकळेपणाने म्हणा किंवा त्यांना नकोशा झालेल्या त्यांच्या एकटेपणामुळे असेल रिझर्व्डपणा थोडाथोडा सोडून देत त्यांनि माझ्याशी मनमोकळे बोलायला सुरूवात केली. तब्ब्येतीच्या तक्रारींपासून सुरूवात झाली. दोघांना शुगरचा प्रॉब्लेम. काकूंना ऍलोपाथीच्या औषधांचा प्रॉब्लेम तर काकांना रसायनांच्या वासाचा प्रॉब्लेम, हाय ब्लडप्रेशर वगैरे वगैरे हजार गोष्टी. फोनची पण सोय नाही त्यामुळे पुण्यातल्या मुलाला संपर्क करायचा तरी त्रास होतो असे म्हणाले. मी माझ्या फोनच्या कनेक्षनसाठी बीएसएनएलच्या ऑफिसात जायचीच होते, तेव्हा यांचेही काम होईल तर पहायचे असे मनोमन ठरवून टाकले.

माझा फोनचा डबा आला तेव्हा मी त्यांच्याकडेही कनेक्षन येईल याची दक्षता घेतली. त्यांना खूप आनंद झाला त्या गोष्टीने. मला काही वेगळ्याने तोशीस घ्यावी लागली असे नाही पण कामात काम त्यांचेही होऊन गेले याचा मलाही आनंद झाला.
"अभी आप मुझसे आपका नंबर छुपा नहीं सकते, अंकल। मुझे पता है की मेरे नंबरमे २ मिलाओ तो आपका नंबर मिलता है।" आजवरच्या त्यांच्या रिझर्व्हडनेसवर केलेल्या या टिप्पणीने दिलखुलास हसून घेतले त्यांनी. म्हातारी माणसं आम्ही.. कोणी काय अर्थ काढून काय नाटक उभे करेल सांगता येत नाही म्हणून थोडे जपूनच राहतो असे म्हणाले. मी एकटी राहते कळल्यापासून त्यांचं माझ्यावरही नजर ठेवणे सुरू झाले. परवा शिर्डीवाल्या साईबाबांच्या पालखीसाठी देणगी मागायला मुलं आली तर त्याअगोदर काकांचा फोन.. अशी अशी २ मुलं आपल्या फ्लोअरवर आली आहेत. त्यांच्या डांबरटपणाकडे लक्ष देऊ नकोस आणि त्यांना हाकलून दे! मी २ मिनिट त्या फोनच्या रिसीव्हरकडे बघतच बसले. त्या मुलांना मी हाकलेतो काका त्यांच्या दरवाजात उभे होते! त्यांची काळजी पाहून डोळ्यात पाणीच आलं माझ्या.

हापिसातल्या राजकारणी कटकटींनी माझा जीव हैराण होऊन जायचा आजकाल. माझा मूड खूपच हटेला असतो अशावेळी. कशाला उगाच माझ्या किरकिरीचा कोणाला त्रास म्हणून मी घरातच बसून रहायला लागले. इच्छाही होत नव्हतीच म्हणा कुठे जायची. काकू येऊन मला घेऊन गेल्या त्यांच्या घरी (माझ्या घरी अजून पुरेशा फर्निचरचा पत्ता नाही!). आमची परिस्थिती अगदी उलट होती आता. पुर्वी ते गप्प असायचे आणि मी बडबड बडबड.. आता ते बोलत होते आणि मी जेवढ्याला तेवढं हूं हां.
"क्या हुआ? बोलता क्यूं नहीं है तुम?" काका.
"ऑफिसकी खिटपिटसे तंग आ गयी, अंकल।"
"क्या हुआ ऑफिसमे? "
"हमेशाका ही है.. मुझे बोअर हो गया अभी।"
"क्या हमेशाका?"
"मन लगाके काम करनेवालोंकोही क्युं हमेशा तकलीफ होती है?"
"गॉडके मन मे कुछ अच्छा होएगा इसलिये.. "
काकांना त्यांचं वाक्य पूर्णच न करू देता मी एकदम उसळले..
"ये गॉड वॉड कुछ नहीं होता अंकल.. ये सब धकियानुसी बातें है। और अगर होगा भी तो कुछ काम नहीं करता है वोह आजकल.." मी सात्त्विक संतापाने घामेजले होते पूर्ण.
एरव्ही इतकी विनोदी, शांत, हसूनखेळून बोलणारी मुलगी आज अचानक इतकी काय संतापलीये त्यांना काहीच कळायला मार्ग नव्हता. काकांची आणि माझी मग जुगलबंदी चालली होती २ तास गॉड या विषयावर. काकू मध्येमध्ये काकांना मदत करत होती त्यांचा मुद्दा समजवून सांगायला उदाहरणे पुरवून! गॉड असतो आणि तो मदत करतो अशी त्यांची भूमिका होती तर असं काही नसतं अशी काहिशी माझी भूमिका होती. ते त्यांची उदाहरणे देत होते तर मी माझी देत होते. असे चालू असताना ते म्हणाले,"हमे ३ लडके हैं.. एकभी बेटी नहीं। तीनो बेटे बहोत अच्छे है और बहुएंभी. बहुओंको तो हमने बेटीयों जैसाही प्यार दिया है। दो बेटे फॉरेनमे है तो तिसरा यहा पुनेमे। हरेक को अपना अपना संसार है.. पता नहीं क्यौं कुछ दिन पहले गॉडको प्रे करते टाईम मेरे दिलमे आया की मुझे एक बेटी होती तो कितना अच्छा होता..और उसी दिन तुम आयी थी बादलीभर पानी मांगने के लिये। मैं बोलता है ना.. गॉड होता है और वोह सुनता है।" असे म्हणून त्यांनी माझ्या डोक्यावरून हात फिरवला. जुगलबंदीत सहजी हार पत्करणारातली मी नाहीच पण त्यांच्या या उदाहरणाला मी काय म्हणू तेच मला कळले नाही. डोळ्यातलं पाणी गालावर कधी ओघळलं कळलंच नाही. मनातलं मळभ अचानक वितळून गेल्यासारखं वाटलं आणि मी मग भरभरुन बोलत बसले त्यांच्याशी. आध्यात्मिक, कौटुंबिक, सामाजिक वगैरे काय काय विषयांवर बोलत होतो आम्ही त्याला काही सुमारच नाही.. खूपच शांत वाटले एकंदरीत.

कालपासून अंगात कणकण वाटत होती आणि सांधे आखडल्यासारखे झाले होते. पोट बिघडले ते वेगळेच. मी म्हटलं की थोडे लंघन केले तर बरे वाटेल म्हणून तापावरची गोळी घेऊन पडून राहिले. थोड्या वेळापुर्वी बेल वाजली म्हणून आयपीसमधून बघितलं तर मॅथ्यूकाकू. शक्य तितका हसरा चेहरा ठेवून दरवाजा उघडला.. हो उगाच जास्तच आजारी आहे असे वाटून त्यांनी काळजी करत बसायला नको ना..
"क्या तुम? अभीतक सो राहा है? क्या हुआ? तुम्हारा बाल्कनी झाडू नहीं देखकेही मुझे लगा की कुछ तो गडबड है।"
"तबियत थोडी खराब है। उठनेका बिल्कुल मन नहीं कर राहा है।"
"नाश्ता? नहीं किया ना? पता था मुझे। ये लो इडली.. डायजेशनको अच्छा। शामको आना घरपे.. ठीक है? "
काय बोलावे तेच सुचत नव्हते. अजुनही सुचत नाहीये.

- वेदश्री

कलाटणी

2009-04-12T18:14:00.000+04:00

"सारिका चल, मी निघतेय गं. जास्तीतजास्त रात्रीपर्यंत येऊन जाईन परत. जेवायला वाट बघू नको. मी जेवूनच येईन आईबाबांसोबत. " असे बोलत मी आईने आणलेला डाळिंबी रंगाचा ( कपड्यांसाठी हा माझा खास आवडीचा रंग हे आई पक्के हेरून आहे! ) सलवार कमीज घालून आणि श्रद्धाने ( माझी लहान बहिण, दागिन्यांची एकदम शौकीन ) आणलेले त्यावरील मॅचिंग दागिने घालून तयार होऊन माझ्या सो कॉल्ड 'दाखवण्याच्या' कार्यक्रमाला सज्ज झाले आणि आईबाबाश्रद्धासोबत त्यांनी दिवसभरासाठी ठरवून आणलेल्या कारमध्ये बसून ठाण्याकडे रवाना झालो.

'दाखवणे'वगैरे कार्यक्रम अगदी उत्तमप्रकारे पार पडला आणि त्यांच्याकडून त्वरीत होकार मिळाला असला तरी आपल्या लेकीचे ( खरेतर दिवटीचे! ) खरोखर काय मत आहे हे असे घाईगडबडीने ठरवणे बरोबर नाही असे आईचे मत पडले आणि "उद्या सकाळी घरी पोहोचलो की दुपारपर्यंत फोन करून उत्तर कळवतो अशी हमी भरून आम्ही तिथून निघालो. माझा मूड खरेतर सटकलेला असायला हवा होता ( जो नेहमीच अशा नको त्या परेडीनंतर होतो ) पण मी खूष होते माझ्या नवीन ड्रेसवर आणि जवळपास ३ महिन्यांनी मिळालेल्या दिवसभराच्या का असेना आईबाबांच्या आणि खासकरून श्रद्धाच्या सान्निध्याने. माझ्या डोक्यावर भलीमोठ्ठी जबाबदारी ( सुयोग्य कारण देऊन या स्थळाला नकार देण्याची ! ) पडली होती खरी पण मला त्याहीपेक्षा श्रद्धाशी अंताक्षरी खेळण्यात, जोक्स आणि शेरोशायरी करून हसतखेळत वेळ घालवण्याचेच जास्त पडले होते. त्रयस्थ ड्रायव्हरसमोर इतका खाजगी विषय आईबाबा काढणार नाहीत याची पक्की खात्री असल्याने ती एक सुटकेची बाब होती. खिडकीशेजारी कोणी बसायचे यावर तिच्यामाझ्यात परत एक न टाळणेबल कोल्ड वॉर झाली आणि नेहमी जिंकायची तशी याहीवेळेस ती वॉर तीच जिंकली आणि एकीकडे ती, दुसरीकडे आई आणि मध्ये मी अशी आमची सेटींग झाली. बाबा नेहमीप्रमाणेच ड्रायव्हरला जास्त जोरात ( म्हणजे ४०च्या पुढे! ) जाण्यापासून रोखण्यासाठी आणि रस्त्यावर नजर ठेवण्यासाठी त्याच्या शेजारच्या सीटवर बसले होते. ड्रायव्हरला गोंगाटाची सवय नसावी बहुतेक पण तरीही तो बिचारा गपगुमान गाडी चालवत होता आणि आम्ही दोघी अगदी फुल्टू गुंगलो होतो एकमेकींवर कुरघोड्या करण्यात. वेळ कसा उडून गेला आणि आम्ही परत पुण्याच्या हद्दीत कधी येऊन पोहोचलो कळले देखील नाही. आईबाबा अनपेक्षितरित्या शांतशांत बसले होते.. कदाचित त्यांचा 'भोप्या' ( म्हणजे मी! ) लग्न करून गेल्यावर कसे होईल वगैरे विचारात गुंगले असावेत. तेवढ्यात उसाच्या रसाची गाडी दिसली आणि मी चेकाळले, "चला, रस पिऊया थोडासा आणि मग जाऊ पुढे. " माझा हा प्रस्ताव बिनबोभाट मानला गेला आणि आळोखेपिळोखे देऊन २ ग्लास रस गटकावून परत कारमध्ये बसायची वेळ आली.
"श्री, आता मला बसू दे खिडकीशेजारी. अर्ध्या तासाने मी उतरूनच जाणार आहे एवीतेवी मग तूच तू आहेस आईबाबांसोबत. " माझा क्षीण प्रयत्न होता हवे ते मिळवण्याचा पण यावेळी उगाचच भावूक झालेल्या बाबांनी अचानकपणे दिलेल्या पाठिंब्याने माझे नशीब फळफळले आणि चक्क खिडकीशेजारी बसायचा गोल्डन चान्स मिळाला. मी अत्यंत खूष झाले होते एकंदरीतच त्यामुळे नव्या जोमाने गाणे म्हणणे चालू झाले.
"'ज'.. 'ज' टिक टिक वन.. " श्रद्धा.
"अगं हो, थांब जरा. मला विचार तर करू दे जरा. लगेच काय टिकटिक? "असे म्हणून मी खिडकीबाहेर बघून 'ज'पासून सुरू होईलसे गाणे आठवायला लागले. गाणे आठवून मी, "जब कोई बात बिगड.. "इतकेच म्हणायचा अवकाश होता की मला काहितरी झाले आणि मी 'आऽऽईऽऽ गंऽऽ' असे काहीसे बरळून बेशुद्ध पडले. कारमधल्या कोणालाच काही कळायला मार्ग नव्हता अचानक काय झाले ते. शेजारी बसलेल्या श्रीच्या खांद्यावर माझी मान लुडकली होती. तिला आधी वाटले की मी काही जोकच करतेय.. पण 'ताई.. ताई.. ' असे तिने कितीदातरी हाक मारूनही मी उठत नाही म्हणता ती एकदम 'आऽऽईऽऽ, ताईला काय झालं बघ.. ती उठतच नाहीये' असे म्हटले. एव्हाना ड्रायव्हरने गाडी बाजुला घेऊन बाबा गाडीतून बाहेर आले होते. त्यांची सट्टीपट्टी गुम झाली होती तरीही ते, 'वेदश्री, ए बेट्या, उठ तर. ' असे म्हणत होते. आईने वॉटरबॅगमधून पाणी घेऊन माझ्या तोंडावर शिंपडले आणि मी डोळे उघडले. सण्णकन डोक्यात सणक गेली आणि अचानक माझ्या तोंडून शब्द बाहेर पडले, "आई, मला या डोळ्याने काहीच दिसत नाहीये. आऽऽईऽऽ! " तो धक्का मला इतका भयंकर होता की जसे काही सगळे आयुष्यच संपले असे झाले मला. आई, बाबा, श्रद्धा, ड्रायव्हरच काय पण रस्त्यावर काय होतंय ते बघायला थांबलेले लोकदेखील माझ्याकडे बघून पांढरेफटक पडल्यागत दिसत होते! बाबा पहिले शुद्धीवर आले आणि शेजारच्या एका माणसावर किंचाळले, "इकडे जवळपास कुठे दवाखाना आहे का? "
"दवाखाने तर म्होप हैत जी पन रैवारच्या दिशी त्येबी सांच्याला.. व्हय व्हय.. समोरच्या पेट्रोलपंपाजवळ हाये बगा येक. पर त्यो डोळ्यांचा न्हाई, जनरल हाये. "
त्याचे शेवटले वाक्य ऐकायला तिथे आम्ही नव्हतोच. गाडी एव्हाना त्या दवाखान्याजवळ थांबली होती. "माझी ३० तारखेला परीक्षा आहे, ती मी आता कशी देणार? माझे पीएचडी गेले बोंबलत.. संऽऽपलं सगळं.. सगळंच संपलंय.. " अशा शब्दात माझा आक्रोश-रडणे चालले होते. डाव्या हाताने डोके गच्च धरून वेदना कमी होतायत असे मला उगाचच वाटत होते की काय पण तसे करून तरीही भोकाड का काय म्हणतात ते मी पसरले होते. माझ्यासोबतचे सगळेचजण एव्हाना थरथरायला लागले होते. तो डॉक्टर नेमका कुठेतरी बाहेर गेला होता, तो येईतोचा वेळ ब्रह्मांड आठवून देत होता मला. अर्थात तो येऊनही फरक पडला नाहीच कारण आल्याआल्या त्याने माझ्याकडे एक नजर टाकली आणि तो म्हणाला, "ही पोलीसकेस आहे. मी काही करू शकत नाही. "
आई एव्हाना बऱ्यापैकी सावरली असावी कारण तिने मला पोटाशी धरले होते.. अर्थातच माझ्या उजव्या बाजूकडून पण मला खूपच गुदमरल्यासारखे होत होते. मी बाबांना म्हणाले, "जाऊ दे, बाबा. सगळं संपलंय एवीतेवी! " ते माझ्यावर कधी नव्हे ते चिडले. रडवेल्या आवाजात बाबांनी त्या डॉक्टरकडे खूप विनंती केली पण तो काही ऐकायलाच तयार नव्हता. बाबांनी त्याला ५०० रुपये दिले तेव्हा कुठे त्याने ५ मिनिटाच्या अंतरावर असलेल्या निरामय हॉस्पिटलचा रस्ता दाखवला! त्या हॉस्पिटलमध्ये जाऊन ड्रायव्हरने माहिती दिली नाही तोवर हॉस्पिटलवाल्यांनी माझ्यासाठी एका खुर्चीची व्यवस्था झाली. हॉस्पिटलमध्ये जाण्यासाठी तसं म्हटले तर बरेच चालत जायला लागणार होते.. पोलिओग्रस्त बाबांना तितके चालता येणार नाही म्हणूनच खुर्ची आली असावी असा माझा अंदाज झाला. प्रत्यक्षात जेव्हा खुद्द मलाच त्यात बसवून नेले गेले तेव्हा 'बाबांची सोय करा. ' असे सांगणाऱ्या माझ्याकडे कोणाचेच लक्ष नव्हते! आई आणि श्रीसोबत मी लिफ्टमधून दवाखान्याच्या कुठल्याशा मजल्यावर पोहोचले. डोळ्याच्या डॉक्टरांना बोलवण्याची गरज पडली नाही कारण एका रांगत्या वयाच्या मुलीने विणकामाची सुई डोळ्याखाली खुपसून घेतल्याची केस माझ्या अगोदरच तिथे आलेली असल्याने त्यांना बोलावले गेलेले असून तिची तपासणी चालू होती! १५-२० मिनिटांनी ड्रायव्हरचा हात धरून थरथरत्या अवस्थेत बाबा तिथे येऊन पोहोचले! त्यांना तसे येताना पाहून मला अत्यंत अपराधी वाटले. माझी अवस्था अत्यंत वाईट झाली होती. डॉक्टरांनी मला आत बोलावले तेव्हा आम्ही चौघे आत गेलो. माझ्याकडे पाहून ते म्हणाले, "तू काय त्या छोटुलीसोबत टीम-अप केलंस का काय डोळ्याला इतकं दुखवून घेऊन? कुठे धडपडलीस? " त्यांच्या अत्यंत शांत, संयमी आवाजाने आणि एकदम कॅज्युअल बोलण्याने मी काहीशी सावरले. ते पहिले व्यक्ती होते ज्यांनी ना माझ्याकडे एका मृतवत व्यक्तीकडे पाहावे तसे पाहिले होते ना की माझ्याकडे पाहून पांढरेफटक पडल्यासारखे ते दिसत होते!
"डॉक्टर, माझी ३०ला प्रवेशपरीक्षा आहे पीएचडीसाठीची. मी ती देऊ शकेन ना? "
माझ्या या प्रश्नावर मात्र त्यांची त्रिफळा उडाल्यासारखी दिसली पण त्वरीत नॉर्मल होऊन त्यांनी सांगितले, "नाही. आज ४ तारीख आहे.. कुठला जादुगार जरी अवतरला तरी ३० तारखेपर्यंत तुला परीक्षा देण्याच्या स्थितीपर्यंत तो तुझ्या डोळ्याला आणू शकणार नाही. याला किमान २ ते ३ महिने तरी लागतील. "
"काऽऽऽय?????!!!! २ ते ३ महिने???????!!!!!!! " मला धक्का बसणे साहजिकच होते. आईबाबांचे स्थळं बघणेच इतके जोशाने चालले होते की मी त्यांच्यापासून लपवून हा परस्पर कारभार केला होता. परीक्षेत पास झालो की चकीत करून टाकू असा उद्देश होता माझा. त्यांना यातले काहीच माहिती नव्हते त्यामुळे आणि म्हणूनच माझे दुःख त्यांना समजणेच शक्य नव्हते.
"मग काय करायचेय या डोळ्याचे ठीक करून? " अशा माझ्या बोलण्यावर डॉक्टर म्हणाले, "परीक्षा दरवर्षी होत असेल ना? पुढच्या वर्षी दे. त्यात काय एवढं बाऊ करण्यासारखे? "
आता मात्र डॉक्टरांचा तो शांत, संयमी आवाज आणि ते कॅज्युअल बोलणे मला सहन होत नव्हते. ते माझी चेष्टा करतायत असे वाटले. आईबाबांकडे रागाने कटाक्ष टाकून मी बोलून गेले, "यांना आत्ताच नकोशी झालेय मी. आणखीन एक वर्ष???!!!! " डोक्यात वेदनांच्या सणकेचे घणाघात बसत होते त्यामुळे की या नव्याने झालेल्या कंफर्म्ड वर्स्ट न्यूजने माहिती नाही पण मला पोटात डुचमळल्यासारखे व्हायला लागले. जगणेच नकोसे झाले. आईचा प्रेमळ धीर देणारा हात अचानक तीव्रतेने नकोसा झाला. मला मरणप्राय यातना होत असताना सगळं जग माझ्यावर खो खो हसतंय असे वाटायला लागले. आईबाबा डॉक्टरांशी काय बोलले आणि काय नाही याच्याशी मला काहीच घेणेदेणे उरले नव्हते. मला कळले ते इतकेच की मला दवाखान्यातल्या एका पलंगावर झोपवण्यात आले आणि डॉक्टरांनी माझ्या डाव्या डोळ्यात ( ज्याने मला काहीच दिसत नव्हते ) काहीतरी ओतले ( बहुतेक मलम असावे ) आणि मला डोळे बंद करून जमेल तसे डोळे फिरवायला सांगितले! त्या सगळ्या भीषण परिस्थितीत मी आईचा हात गच्च धरून ठेवला होता. गंमत पाहा.. एकाचवेळी ती मला तीव्र नकोशी झाली होती आणि आत्यंतिक हवीशीही! माझे रडणे आता हातपाय झटकण्यासोबत वाढले होते. आईचा पुकारा तर थांबता थांबत नव्हता. तिला मी किंचाळून सांगत होते, "मला विष दे हवेतर पण डोळ्यात काही टाकू नको! " आईबाबांचीच नाही तर श्रीची परिस्थिती काय झाली असेल ते तर मी विचारच करू शकत नाही आता.
डॉक्टरांनी औषधं लिहून दिली आणि सांगितले, "तुम्ही पुण्याचे दिसत नाही. आता अजून २-३ दिवसतरी जगातला कुठलाही डॉक्टर तुम्हाला मी लिहून दिलेल्या ड्रॉप्स आणि गोळ्यांव्यतिरिक्त काही सांगू शकत नाही. त्यामुळे तुम्हाला इथे रहायला सांगून तसे पाहता काही उपयोग नाही. तुमच्या औरंगाबादलादेखील डोळ्यांचे खासे तज्ञ आहेत ज्यांची ट्रीटमेंट तुम्ही अगदी आरामशीरपणे घेऊ शकता. " बाबांनी एव्हाना कोणालासे फोन करून पुण्यातच पैशांची व्यवस्था होईलसे बघायला सांगितले होते शिवाय दादालाही उडत कल्पना दिली होती. डॉक्टरांचे असे मत बघता बाबांनी अगदी सुटकेचा निश्वास टाकला. अगोदरच्या त्या ५०० रुपयेवाल्या डॉक्टरचा अनुभव बघता त्यांनी पुण्याचा एकंदरीत धसकाच घेतला होता पण पोरीपुढे पैसा महत्त्वाचा नाही हे मत त्यांचे पक्के झाल्याने ते त्यालाही तयार झाले होते! त्यांच्या तात्त्विक मतांना पाहता त्यांचा असा निर्णय म्हणजे... उपमाच नाही माझ्याकडे काही! डॉक्टरांच्या पायाच पडणे बाकी राहिले होते आईबाबांनी.

तिथल्या औपचारीक गोष्टी कशा निपटल्या गेल्या आणि काय मला माहिती नाही. माझ्या दर मिनिटाला वाढत्या रडाबोंबलेतून वाट काढून, मला समजवत-रागवत दोन बिस्किटे आणि आणलेल्या गोळ्या माझ्या घशाखाली घालायला आईला काय द्राविडीप्राणायाम पडला तो तिचा तिलाच माहिती. सगळ्यांच्याच संध्याकाळच्या जेवणाला फाटा देत औरंगाबादचा रस्ता धरला आम्ही. ड्रायव्हरला आता वेगावर नियंत्रण ठेवायला सांगण्यापेक्षा बाबा आता ब्रेकवर नियंत्रण ठेवायला सांगत होते! श्री एव्हाना खिडकीबिडकी सगळे विसरून बाबांजवळ कशीतरी अवघडून बसली होती आणि मी आईच्या मांडीवर डोकं ठेवून आडवी होते मागे! गाडीचे हादरे माझ्या डोक्यात हादरवत होते मला. उलथे नाही की कुठल्या कुशीवर नाही.. कसेही ठेवले तरी कळा सहनशीलतेच्या पलिकडे होत्या माझ्या. आई रडत मला तब्बल २ तास सांगत होती, "हो, आता १५-२० मिनिटात पोहोचतोचे आपण नगरला. "

नगरच्या जवळ गाडी पोहोचत नाही तर मला झोपून राहणे अगदीच अशक्य झाले. पोटातली कालवाकालव वाढली होती.
"आई, मला मळमळतंय गंऽऽ" मला अशी सारखी भुणभुण लावायला अजिबात आवडत नाही, हे जणू त्या रात्री मी विसरूनच गेले होते. असं मी म्हणत नाही तोवर मला उलट्यांवर उलट्या झाल्या. सकाळी जे काही गिळले असेलनसेल ते सगळे बाहेर पडले. गाडी जवळच्या ढाब्याजवळ थांबवून तिथून पाण्याचे मोठाले जग घेऊन येऊन आईने श्रीच्या मदतीने तो सगळा राडा साफ केला! तोवर मला बाबांनी कुशीत घेऊन समजवायचा प्रयत्न केला की सगळे काही ठीक होईल. मी काही समजून घेण्याच्या मनस्थितीतच नव्हते. माझेच मला जास्त झाले होते! ते सगळे आटोपून भरधाव वेगाने परत आमची गाडी औ'बादच्या दिशेने निघाली. माझ्या सततच्या आक्रोशाने कोणाला जेवू तर दिले नाहीच पण झोपूही दिले नाही. बसत-झोपत, रडत-बोंबलत अशी ती माझी वरात औ'बादला येऊन धडकली. वेळ अडनिडी झालेली असल्याने लगेचच कुठल्या डॉक्टरला गाठणे शक्य नव्हते आणि जरूरीचेही नव्हते. उर्वरीत रात्रभर मला आरामशीर कसे वाटेल याबद्दलच आईबाबा प्रयत्न करत होते. तसे करण्यासारखे काही नव्हते म्हणा पण ते दोघे माझ्या जवळ असण्याला महत्त्व होते.. मग ते माझे लागट बोलणे ऐकायला का असेना! ते जणू काही माझे गार्डीयन एंजल्सच झाले होते.

सकाळी दादावैनी आले समीरला घेऊन. वैनीनेच मग चहा वगैरे केला. आईला तर मी एक क्षणही माझ्यापासून दूर जाऊ देत नव्हते. कसेबसे तोंड धुतले असेलनसेल तशीच तयारी करून आम्ही देशपांडेकाकांकडे गेलो. ते आमचे फॅमिली डॉक्टरच आहेत डोळ्यांसाठीचे. घरात इथूनतिथून जवळपास सगळेच चश्मिष असल्याने त्यात काही नवीन असे नाहीच! दादाने त्यांना तसा आधीच फोन करून साधारण कल्पना दिलेली असल्याने वाट वगैरे अशी काही बघावी लागली नाही. आई-दादा आणि मी अशी त्रयी गेलो होतो.
"काय म्हणतेय आमची झाशीची राणी? " काकांचे नेहमी असेच असते. आईसोबत जेव्हाही कधी गेले होते आधी तिच्या डोळ्यांबाबतच्या प्रश्नांसंबंधी तेव्हा माझी प्रश्नांची टकळी अखंड चालू असायची. हे असे कशाने होते तिला? औषधाने बरे होईल ना? काही चिंताजनक नाही ना? तुम्ही मागाहून दादाला फोन करून खरे काय ते सांगणारे आणि आम्हाला अळंटळं सांगताय का? वगैरे वगैरे.. तेव्हा माझ्यात्यांच्या पहिल्या ओळखीपासून ते मला झाशीची राणी म्हणायला लागले होते!
माझे उत्तरादाखल फक्त रडणेच चालले होते. ते तिघे काहीबाही बोलत होते माझ्या डोळ्याबद्दल तर मला त्याचा अतीव रागयुक्त कंटाळा आला होता. मला झोपायचे होते पण डोळ्याने काही त्राण शिल्लक ठेवायचा नाही माझ्यात असे योजल्यागत चालले होते. निरामयच्या डॉक्टरांनी दिलेल्या गोळ्या साईड इफेक्टमध्ये ऍसीडीटी घेऊन आलेल्या होत्या ज्याचा मला अतोनात त्रास. माझी ऍसीडीटी कुठल्याच औषधाने दबत नाही, ती ओकावीच लागते मला. या धबडग्याने पोटात काहीच राहत नव्हते. शेवटी 'झाशीच्या राणी'ला सलाईनवर ठेवून झोपेचे औषध दिले गेले! मी झोपलेली असले तरीही २-२ तासांनी ते ड्रॉप्स टाकणे चालूच होते! एक दिवस की दोन दिवस सलाईनवर होते कोण जाणे पण मग मला घरी सोडलं. मी निपचित पडलेली असताना कोण कोण येऊन पाहून गेले त्याचा काही पत्ताच नाही मला. जागेपणी आई मला सदोदित नजरेसमोर दिसत होती जे मला पुरेसे होते. आजारी पडायची मला बापजन्मी सवय नव्हती त्यात आणि हॉस्पिटल? नोऽऽऽ वेऽऽऽ

घरी आले आणि मग खरे मरणयातनांचे दिवस सुरू झाले. २-२ तासाला ते ड्रॉप्स जे अगदी डोळ्यात ड्रिलींग मशीन लावल्यासारखे चुर्रर्रर्र करत डोक्यात घुसायचे. पापण्यांच्या कडांनासुद्धा त्या ड्रॉपचा स्पर्श झाला तर जीव क्षणभर माझी कुडी सोडून गेला तर अत्यंत बरे होईल असे वाटायचे. विष द्यायची विनंतीवजा आज्ञा आईला कितीवेळा मी केली असेन ते कोणाला माहिती कोण जाणे! भेटायला येणाऱ्या लोकांची अगदी रीघ लागली होती, जे आणिक मला जीवावर येत होते. माझ्या अपयशावर (?! ) मीठ चोळायला ते लोक येत आहेत अशीच माझी समजूत होऊन मी अतिशय तिरसटासारखी वागत होते. एरव्ही 'बडबडीचा धबधबा' असा नावलौकीक (??!!! ) मिळवलेली मी अत्यंत तटकतोड बोलायला शिकले होते. सगळेचजण माझ्या तिरसटपणालाही अत्यंत समजुतीन घेत होते याचा मला न जाणो का आणखीनच जास्त राग येत होता. त्यातल्या त्यात समजलेली एकच बातमी माझ्यामते अत्यानंदाची होती की मुंबईच्या त्या स्थळाला बाबांनी फोन करून घडलेला सगळा प्रकार सांगितल्यावर त्यांनी रक्तगट जुळत नसल्याचे कारण सांगून नकार कळवला होता.

मी हॉस्पिटलमध्ये सलाईनवर होते तेव्हा बाबा भ्रमित झाल्यासारखे वागत होते असे इतरांच्या बोलण्यातून मला कळले. आईबाबा माझे सगळ्यात जीवलग दोस्त आहेत, मी त्यांच्याशी अशी कशी वागू शकते, ही ट्यूबलाईट माझ्या डोक्यात पेटली. मग मी काहीशी माझ्या कोशातून बाहेर आले. मी माझी परीक्षा देऊ शकणार नव्हते यात तसे म्हटले तर आईबाबांचा काय दोष होता? त्यांना तर ती गोष्ट माहितीदेखील नव्हती. माझ्या त्या असंबद्ध बोलण्यातून ते कळल्यावर बाबांना त्याबद्दल जरी काही वाटले नसले तरी आईला अतोनात दुःख झालेले दिसले की मी तिलाही त्याबद्दल बोलले नाही. लग्नाचे संकट तूर्तासतरी दूर ढकलले गेले होते, 'कारणे दाखवा' नोटीशीला उत्तर न देताच! एकूणात माझ्या डोळ्याशिवाय माझे काहीच बिघडलेले नव्हते. डोळा बरा होईतो जसे मला माझ्या करीअरच्या भवितव्याच्या दृष्टीने काही करता येणार नव्हते तसेच ते माझे एक मस्त साधन झाले होते लग्नाला नकार मिळवण्यात! एक अजबसे विचित्र समाधान माझ्या मनात पसरले होते. मनाला मी मारून टाकल्याने आता केवळ शारिरीक वेदनाच काय ती बाकी होती. माझे तिरसट बोलणे बंद झाले होते. मी परत मूळ पदाला येत होते.

देशपांडेकाकांना एका बाजुने आनंद झाला की त्यांची झाशीची राणी परत 'बोलती' झाली पण दुसऱ्या बाजुने माझ्या अखंड प्रश्नांना उत्तरे देताना त्यांच्या नाकी नऊ आले.
"काका, ऑपरेशन करावे लागेल का? "
"आत्ताच नाही सांगता येणार, बेटा. "
"का बरं? "
"डोळ्यात नक्की काय तुटफुट झालीये ते दिसलं तर पाहिजे ना आधी. तुझा अख्खा डोळा साकळलेल्या रक्ताने झाकोळला गेलाय अत्ता. बाहुली तर सोडच पण पांढरा भागपण दिसत नाहीये! "
"काका, माझ्या डोक्याला काही झाले असेल का? माझे डोके खूप दुखतेय. "
"डोके दुखतेय कारण डोळ्याचे कनेक्शन्स आहेत डोक्यात. तेही दुखावले असण्याची शक्यता नाकारता येत नाही पण लगेच घुमाबाई होऊ नको कारण आत्ताच काही बोलणे अवघड आहे, काही दिसत नसल्याने. ड्रॉप्सने रक्त खाली बसेल २-३ दिवसात, मग कळेल काये ते.. "
"तो दुसरा ड्रॉप चालेल, काका, त्याने शांत वाटते. हा नरकातून इंपोर्ट केलेला ड्रॉप नको पण. "
"हाहाहा... दुसऱ्या ड्रॉपचा काही उपयोग नाही हव्या त्या परिणामासाठी.. हाच ड्रॉप लागेल.. पण फक्त ३-४ दिवस. "
"तुम्ही बघा ना घालून तुमच्या डोळ्यात म्हणजे कळेल सांगणे किती सोपे आणि भोगणे किती अवघड आहे ते! "
ते काय करतायत कळल्यावर मी नको नको म्हणत असतानाही त्यांनी माझ्यासमोर त्या ड्रॉपचे ३-४ थेंब त्यांच्या स्वतःच्या दोन्ही डोळ्यात टाकले!
"खुश? "
"पण काका.. तुम्हाला काहीच झालं नाही?! "
"नाही! झाशीच्या राणीचा काका आहे मी.. मला काही होत नाही. " मी अवाक होऊन पाहतच राहिले त्यांच्याकडे. परत त्या ड्रॉपबद्दल त्यांच्याकडे तक्रार करायची माझी ती काय बिशाद लागून गेली होती?

"शाब्बास! झाशीची राणी खरंच धाडसी आहे की आमची. इतके दिवस प्रत्येक दोन तासाला नरकातून इंपोर्ट केलेले ड्रॉप्स सहन करायला. मान गये! "
"तुम्हाला काय माहित की मला सहन करावे लागले ते? तुम्हाला तर काहीच झाले नाही ते ड्रॉप्स टाकल्यावर. "
"साहजिक आहे कारण माझ्या डोळ्यांना तुझ्या डोळ्याला झाला तसा अपघात कुठे झाला आहे? "
"यूऽऽऽऽ! यू आर अ चीटर, काका! "
"हाहाहाहा... एव्हरीथिंग इज फेअर इन लव्ह अँड वॉर. हिअर आय ऍम सपोज्ड टू डील विथ बोथ! इजंट इट? "
"आता झाला ना पण डोळा स्वच्छ? मग आता सांगा.. नाही करावे लागणार ना ऑपरेशन? "
त्यांच्या त्या जडजंबाळ मशिन्समधून माझ्या डोळ्याची तपासणी झाली.
"करावे लागेल कॅटॅरॅक्ट ऑपरेशन कारण लेन्स तुटली आहे. तुटलेली काढायची आणि नवीन घालायची. बस्स! "
"मला नाही करायचे ऑपरेशन! राहू दे तो डोळा तसाच. मला नैसर्गिक रहायचे आहे.. अंगाला कात्री नाही लागू द्यायची मी माझ्या. आता दुखणेही बऱ्यापैकी सहन करता येतेय मला. "
"तुझे डोळे मोठे आहेत मान्य आहे मला पण म्हणून काय मी शिवणकामाची कात्री घेऊन डोळा कापणार आहे का तुझा?! "
"कुठलीही असो.. कात्री ती कात्रीच. मला नाही करायचे ऑपरेशन. दॅटस इट. "
"आणि मी म्हणालो की कात्री लागणारच नाही तर? "
"कसं शक्य आहे? "
"ते माझ्यावर सोड. "
"उम्म्म्म.. "
"मग चालेल? हो ना? चला.. डोळ्याचं वजन करून घेऊन मुहूर्त काढुया. "
"लक्षात ठेवा काका.. गाठ माझ्याशी आहे बदमाशी केलीत तर. "
डोळ्याचे टेन्शन का काय असते ते खासेच जास्त असल्याने ते कमी करण्यासाठी ड्रॉप्स दिले जे नरकातून आणलेले नव्हते! हव्या त्या रेंजमध्ये डोळ्याचे टेन्शन ( असाच काहिसा शब्द होता तो. चुकला असल्यास सोडून द्या. ) आल्यावर १० तारखेचा मुहूर्त निघाला. मी कुठल्या लढाईवर निघाले असल्याप्रमाणे घरातले झाडून सगळेजण माझ्या दिमतीला दवाखान्यात हजर, समीरसकट ! समीर भिरभिरत्या नजरेने सगळ्यांकडे बघत होता कारण त्याला समजत नव्हते की त्याच्या ताईआत्याच्या डोळ्याला हाबू कसा काय झाला ते! जे काय झाले होते ते त्याला अजिबात आवडलेले नव्हते कारण त्याची ताईआत्या औबादेत असूनही कोणी त्याला तिच्याजवळ जाऊ देत नव्हते..

ऑपरेशनच्या आधी काकांची मुलगी मला येऊन कसलीशी राख देऊन गेली. कसलासा प्रसाद आहे म्हणे! झाऽऽलं माझं डोकं सटकलं.. ऑपरेशन करायचं नाही ह्या पाढ्यावर पुनरागमन झालं माझं! आता मात्र काका समजवून सांगायच्या मूडमध्ये नव्हते. जबरीच मला थिएटरमध्ये नेलं तर मी जवळच उभ्या असलेल्या दादाचे मनगट घट्ट धरून ठेवले. दादासकट मी ऑपरेशन थिएटरमध्ये! माझी टकळी चालूच पण काका काही उत्तर द्यायच्या ऐवजी काहितरी पुटपुटत होते.
"काका, ती पुडकी कसली होती? "
"रक्षा होती ती प्रसादाची. "
"कसला प्रसाद? आणि कशाला? तुम्हाला जमणार नसेल तर तसं का नाही सांगत? देवाची मदत कशाला? "
"गप्प बस. जितकं कमी बोलशील तितकं तुला त्रास कमी होईल. "
"त्रास कसा काय होईल पण? ऍनास्थेशिया नीट दिला नाहीये का? "
"संजय, हिच्या तोंडाला चिकटपट्टी लाव रे जरा. "
दादा कसली चिकटपट्टी लावतोय, तो स्वतःच पांढराफटक पडला होता माझे प्रत्यक्ष डोळे दिसतात त्याच्या कितीतरी पट मोठे आहेत ते पाहून. माझ्या डाव्या डोळ्याव्यतिरिक्त बाकी सगळीकडे आच्छादन टाकलेले असल्याने मला त्याला बघता आले नाही नसता मजा आली असती. सगळे मला चिडवायचे की तुझ्या डोळ्यांची गोटी फिट करताना देव चुकला नाहीतर तुझे डोळेही आमच्या डोळ्यांइतकेच आहेत. आता मला कळले होते की चूक काही नव्हती.. इट वॉज दॅट वे ओन्ली! दादाची परीस्थिती मला कळली नसल्याने चिकटपट्टी खरोखरच लावली जातेय का काय याची मी गप्प बसून दहा-एक मिनिट वाट पाहिली. तसे काही होत नाहीसे पाहून मी परत सुरू झाले.
"तुमचा देवावर विश्वास आहे का? "
"हो. "
"का बरं? "
"तुझा माझ्यावर विश्वास आहे का? "
"प्रतिप्रश्न नका विचारू हो. "
"सांग तर.. "
"हो. आहे. "
"का बरं? "
"कारण... कारण तुमच्याकडे आय स्पेशालिस्ट असल्याची डिग्री आहे आणि इतके सगळे पेशंटस तुमचे कौतुक करताना मी स्वतः पाहिले आहे. दादाचाही ( जो मेडीकल दुकानदार आहे ) तुमच्यावर विश्वास आहे म्हणून. "
"मग माझेही देवाबद्दल असेच काहीसे आहे असं समज. "
"कोड्यात नका बोलू हो. सरळ काय ते सांगा. "
"तू फार बोलतेस! "
"ते मला माहितेय. उत्तर सांगा. "
"ते तुला कळेल आपोआप. "
"कधी? " मी हे विचारेतो माझा डोळा पॅक करून काका नदारद!
बाहेर जाऊन ऑपरेशन यशस्वी झाल्याचे त्यांनी सांगितले तेव्हा आईबाबांचे डोळे भरून आले होते. माझाही अनपॅक्ड डोळा भरून आला होता! दादाचा रंग परत नॉर्मलला आला होता!!!

दोनेक महिन्यांनी मलाही चष्मा लागला ( म्हणजे असे देशपांडेकाकांचे म्हणणे आहे. मी कधी वापरला नाही! ) आणि माझे जीवन दोन महिन्यांपुर्वी होते त्याच पटरीवर परत नव्याने धावायला सुरूवात झाली. जीवनाची पटरी जरी तीच तशीच होती तरी या अपघाताच्या कलाटणीने खडखडाट होत का होईना पण माझ्या पळण्याची दिशा मात्र अंतर्बाह्य बदलून गेली होती. ही अमोघ कलाटणी खरोखरच सर्वार्थाने अवर्णनीयच! या कलाटणीला माझा सलाम...

- वेदश्री

उन्हाळ्याचा जिव्हाळा !

2009-03-12T18:02:00.000+04:00

'उन्हाळा' येतो आहे याची दवंडी आमच्या घरात पिटली जायची ती दुचिवावरच्या अर्थसंकल्पाने ! आम्ही येऊ घातलेल्या परीक्षेच्या तयारीत गुंग असताना, दुचिवा जास्त वेळ बघण्याबाबत इतरवेळी आम्हाला ओरडणारे बाबा, तहानभूक बाजूला सारून कागदपेन घेऊन अर्थसंकल्पाची टिपणं काढत जेव्हा आमच्या शेजारी येऊन बसायचे तेव्हा आपल्याला समदुःखी मिळाल्याच्या आनंदाने खूऽप छान वाटायचं. बालवाडी/पहिलीत होते तेव्हा त्यावेळच्या साध्या बॉलपेनांनी काही लिहिल्यास एक आगळाच सुगंध यायचा, जो जास्तीत जास्त घेता यावा म्हणून,"आणखी लिहा बाबा, आणखी लिहा !" असा धोसरा बाबांच्या मागे लावायचे ! पुढे पुढे मात्र ओ की ठो कळत नसलेल्या त्या अर्थसंकल्पाचा खूप राग यायचा पण त्यामुळेच की काय दुचिवाकडे आपोआपच दुर्लक्ष होऊन अभ्यासात मन लागायचं.

एप्रिलमध्ये अपेक्षित असलेल्या स्पर्धापरीक्षा नेहमीच कशा काय प्रिपोर्न (?) होऊन फेब्रुवारीत यायच्या कोण जाणे ! नेहमीच्या परीक्षांपेक्षा त्या परीक्षांचं अप्रूप जास्त असल्याने त्यांच्या अभ्यासात गुंग झाल्याने दुर्लक्षित पडलेली शालेय वह्यापुस्तके झटकली जाऊन परत अभ्यासायला घ्यावी लागायची. डोक्याला काही खाद्य देणाऱ्या स्पर्धापरीक्षांची परीक्षणपद्धती अवलंबण्याऐवजी घोकंपट्टीला महत्त्व देत असलेली ही शालेय परीक्षापद्धती मला कधीच रुचली नव्हती, पण न आवडून सांगते कोणाला? नावडीनेच तरीही मुद्दामहून करायला घेतलेल्या अशा या पाठांतरात माझी लवकर लवकर प्रगती कधीच व्हायची नाही पण परीक्षेची तारीख जवळजवळ येत जायची त्यामुळे होळीला वेगळ्याच अर्थाने अभ्यासाची 'बोंब' उडायची. शाळेत गेलं की दोस्तांना "तुझे किती धडे झाले? लेखककवी पाठ झाले का?" वगैरे प्रश्न विचारणं मग अगदी ठरलेलंच असायचं. होळीची पूजा वगैरे करणे प्रकार कधी केले नसले तरीही ती जळते ते बघायला रात्र जागवणे मात्र हमखास करायचो. होळीनंतर येणाऱ्या रंगपंचमीला एकमेकांना चोपडल्या जाणाऱ्या त्या चित्रविचित्र प्रकारच्या रंगांमुळे ज्यात वॉर्निश वगैरे सारखेही रंग अंतर्भूत असायचे, बघूनच कसंसं व्हायचं अगदी. निख्खळ गुलाल किंवा कुठल्या फुलोत्पादित रंगांनी खेळली जावी अशी रंगपंचमी कधीच पहायला मिळाली नाही त्यामुळे मी कधीच रंगपंचमी खेळले नसले तरीही मी गच्च बंद ठेवलेल्या खोलीच्या खिडकीला कोणाच्या नकळत किलकिलं करून बाहेर रंग खेळणाऱ्या इतरांचा खेळ पाहायला धमाल मजा यायची.

वर्षभर अभ्याससातत्य ठेवायची सवय असल्याने ऐन परीक्षेच्या आधी काही दिवस परीक्षेचा अभ्यास करण्यात माझं मन कधी म्हणून लागलंच नाही. याला अजून एक कारण म्हणजे आमच्या परीक्षांनंतरच्या सुट्ट्यांसाठीची दिलखेचक आकर्षण निर्माण करेलशी तरतूद आईने आधीच करून ठेवलेली असायची. कधी वैज्ञानिकांच्या गोष्टींचं तर कधी गोट्या-चिंगी-फाफे-टारझन-खडकावरला अंकूर अशी पुस्तकं तर कधी कुठला नविन खेळ तर कधी काय असं तिच्या वार्षिक अर्थसंकल्पानुसार ठरलेल्या रकमेत जमेल असं जे काही असेल ते तिने आधीच आणून लपवून ठेवलेलं असायचं. यावेळी कुठली लॉटरी लागणार याची गुप्तहेर खात्याकडून माहिती काढून, ती गोष्ट कुठे लपवली असेल याचा शोध घेण्यासाठी आईच्या लपवालपवीच्या हुकमी जागा धुंडाळणे आणि परीक्षा चालूही होण्याअगोदरच त्यातला चोरटा आनंद मिळवण्याचा अयशस्वी का होईना प्रयत्न करणे हा माझा अगदी आवडता उद्योग होता. या वागण्याबद्दल आईचा ओरडा खातखात अभ्यास करणे आणि गणित-विज्ञानाचा सराव वर्षभरात छान मुरलेला असल्याने त्यात बऱ्यापैकी पटाईत होऊन पण इतिहास-भूगोल-नाशासारख्या पाठांतराभिमुख विषयांबद्दल 'जलतुजलालतु आइ बला को टाल तू'चा जप जपत परीक्षा द्यायला जायचे. यामुळेच की काय गणित-विज्ञानाच्या परीक्षेनंतर मी लिहिलेल्या उत्तरांच्या योग्यायोग्यतेबद्दल अगदी कसून फेरतपासणी करून घ्यायचे दोस्तांशी चर्चा करून, घरीही अगदी उत्साहाने चर्चा करायचे पण इतिहास-भूगोल-नाशाची उत्तरपत्रिका कशीबशी हातावेगळी केली की कोणी हाक मारली तरीही एक नाही नि दोन नाही, मागे वळुनही न बघता सरळ घराची वाट धरायचे !!!

असे बरेवाईट अनुभव येतयेत परीक्षा संपून जायची आणि मग आजवर लपूनछपून चाललेल्या कारवाया उघडउघड करायला अबोलित ( अलिखित असतं तसं अबोलित ! ) परवानगीच मिळायची ! थंडीच्या दिवसांत उशिरापर्यंत झोपायची कारणं शोधणारी मी,"आई, आजपासून झाडांना पाणी मी टाकणार !" असं घोषित करून सकाळी पाचला झाडांना पाणी टाकायला बागेत हजर असायचे ! सगळ्या झाडांना टाकून झाल्यावर शेवटी बादलीत उरलेलं ४-५ मग्गे पाणी थोडं थोडं मग्ग्यात घेऊन वर आकाशाकडे फेकायचे, असे केल्याने निर्माण झालेल्या जलबिंदूंच्या वर्षावात भिजायला जाम आवडायचं. याकरता जास्त पाणी उरावं म्हणून एकदा मी झाडांना कमी पाणी टाकलं होतं. माझा हा खोडसाळपणा आईच्या लक्षात आल्यावर खूप बोलणी पडली होती, हे निराळं !

सकाळच्या स्वयंपाकात आणि नंतर वाढप करण्यात आईची थोडीशी मदत केली न केली की लगेच बाहेर खेळायला पळायचे. रुमालपाणी, विषामृत, पकडापकडी, दगड की माती?, दोरी, लगोरच्या, गोट्या, पतंग इ.इ. खेळ अगदी सकाळी दहालासुद्धा रंगायचे आमचे ! मामाकडे म्हणून आलेली कित्येक दोस्तमंडळी तब्बल वर्षानंतर भेटत असायची ( आईकडचे नातेवाईक असूनही त्यांचं प्रेम काय असतं, आपल्याला त्यांच्या घरी बोलावलं जाणे, हक्काने आपण त्यांच्याकडे काही मागणं वगैरे प्रकरण मला अनुभवायलाच नाही मिळालं, त्यामुळे मी आजोळी जायचं म्हणून कुठे जाण्याचा प्रश्न कधी उद्भवलाच नाही. असो. ), त्यामुळे त्यांना सहजतेने खेळात सामील करून घेऊन धमाल गंमत करायला मजा यायची. जेवणाची भूक कमीच असायची, तरीही आई ओरडायची म्हणून दोन घास कसेबसे पोटात ढकलून परत खेळायला सवंगड्यांमध्ये कधी जातेय असं व्हायचं. खेळात घ्याव्या लागलेल्या या मध्यंतरानंतर ऊन कडाडलं ( या मध्यंतरामुळेच ऊन कडाडतं असा माझा कित्येक दिवस समज होता ! ) असल्याने मैदानी खेळ खेळायला संधी उरायची नाही. भर उन्हात अगदी अनवाणी पायांनीही खेळायची माझी तयारी पूर्ण असायची पण साथसंगत करायला दोस्तांपैकी कोणी तयारच नसायचं. मीही मग 'मेजॉरिटी इज द लॉ'ला मान देत, सावलीमध्ये बसून खेळता येतील असे खेळ खेळायला तयार व्हायचे. कॅऱम, पत्ते वगैरे खेळायचे म्हटलं तर घरात खेळावे लागणार किंवा घराच्या जवळतरी, पण त्याला माझ्या घरातून कडाडून विरोध असायचा कारण आक्काला दुपारी झोपायचं असायचं ! मग कुठल्यातरी झाडाखाली, शेजारच्या काकांच्या रिक्षात किंवा एखाद्या दोस्ताच्या घरातले ओरडेस्तोवर ति/त्याच्या घराजवळ आमच्या खेळाचा अड्डा सजायचा. दरवेळेस नविन काहितरी खेळ खेळायचा ही आमच्यातल्या बऱ्याच जणांचा धोसरा असायचा आणि त्यासाठी कल्पक दोस्तमंडळ पूर्ण सज्ज असायचं. मग कधी भर दुपारी भूताखेतांच्या कथा रंगायच्या तर कधी साबणाच्या पाण्याचे फुगे उडायचे, कधी सुईचा उपयोग करून एकमेकांत न मिसळतील याची दक्षता घेत पाण्याचे छोटे छोटे ड्रॉप्स (?) हातावर माववून दाखवण्यासाठी आटापिटा केला जायचा तर कधी कुठे बांधकामासाठी येऊन पडलेल्या वाळूमध्ये शंखशिंपले गोळा करण्याचा सपाटा चालू व्हायचा. असंच कधी काय तर कधी काय ! या सर्व कुटाण्यांमधून इतर कुठे लक्ष जायला काही फुरसतच नसायची. संध्याकाळी मग ऊन उतरायला लागलं की परत घराची आठवण यायची ती बॅडमिंटनच्या बॅटा आणि फूल घेऊन येण्यासाठी ! मग या नविन स्पर्धेला सुरूवात व्हायची आणि पाऽऽर अंधार होऊन फूल दिसेनासं होईतो चालू रहायचं. अंधार व्हायला लागला की मग शेजारच्या काकूंच्या पडवीत काकवाआज्या,आई वगैरे गप्पा मारत असायचे ( ज्यात आमच्या नावाचाच उदोउदो(!) चाललेला असायचा बऱ्याचदा. ) तिथे जाऊन आम्हां लहानग्यांचंही एक गप्पामंडळ स्थापन करायचो आणि त्यात मग आमच्या जिव्हाळ्याच्या गप्पा ( म्हणजे भांडणं ! ) सुरू व्हायच्या ! आमच्या या गप्पांमुळे मोठ्यांच्या गप्पांना वेगळंच वळण लागायचं आणि सगळं निपटवून आई घरी जायला निघाली की हमरीतुमरीवर आलेल्या मलाही ओढत ओढत घरी घेऊन जायची.

दिवसभराच्या माझ्या गंमती माहिती नाही असा आईइतका छान श्रोता दुसरा तो कोण असणार? असं समजून दिवसभराच्या गंमती तिला सांगायला सुरूवात व्हायची. आईला संध्याकाळच्या स्वयंपाकात व वाढप करण्यात मदत करायची जबाबदारी दादाआक्काकडे असल्याने घरात मी अगदी सम्राज्ञीसारखी जाऊन बसायचे ! ताटपाणी सगळं आपोआप ठेवलं जायचं, वाढलंही जायचं आणि जेवणे फक्त माझ्याकडे बाकी उरायचं. इतकं छान वाटायचं माहितेय दिवसभराच्या इतक्या थकव्यानंतरचं (!) हे आयतं जेवण ! जेवणं झाली की मी असूनही घर शांत असलेलं बघवायचं नाही, म्हणून पत्त्यांसाठी मी दादा-आक्काकडे लकडा लावला की त्यांचं उत्तर ठरलेलं असायचं,"बाबांना विचार ते खेळतायत का ते. ते खेळत असतील तर खेळते/तो." अशी अट घालण्यामागे त्यांना वाटत असलेली बाबांची भिती मलाही वाटत असेल असं गृहित धरून मला कटवण्यासाठी त्यांनी खेळलेला हा पैतरा असे. मी कसली घाबरायला आणि मागे सरायला? बाबांना हरेक प्रयत्न करून आमच्यासोबत खेळण्यासाठी मनवून आणून त्यांचा हा बेत हाणून पाडायचे. एकदा का पत्त्यांचा खेळ सुरू झाला की नंतरची मजा काय वर्णावी ! खेळ खेळताना, तोंडात टाकायला द्राक्षं, टरबूज/खरबुजाच्या फोडी वगैरेपैकी काहीतरी तर असायचंच. गड्डा झब्बूमध्ये बाबा मुद्दाम, अमिताभ बच्चन फाईटींमध्ये घ्यायचा तसं, आधी पडतं घेऊन जवळपास अख्खा कॅटच्या (?) कॅटच हातात बाळगून आहेत की काय असं म्हणायची वेळ आणायचे. बाबा हरणार हरणार, हा विजयोन्माद मी अनुभवायचा प्रयत्न करत असायचे तोवर काही कळायच्या आतच पुढच्या निर्धोक उतारीसाठीचा एक पत्ता हातात ठेवून सगळा गठ्ठा माझ्या हवाली करून पहिल्या विजेतेपदाचा मान मिळवून ते कधी मोकळे व्हायचे कळायचंदेखिल नाही!!! माझं तोंड अगदी बघण्यासारखं झालेलं असायचं तेव्हा. दिवसभराच्या कामामुळे थकलेले बाबा अगदी रागात असले आणि खेळायला यायला नाही म्हणाले तर मग आई तर हुकमी असायचीच आमच्याशी खेळायला, तसंही हाताला थोडीशी थरथर असल्याने बाबा कॅरम खेळायला कधीच आले नाहीत आमच्याशी. कॅरममध्ये दादा-आक्का जोडी जाम खतरनाक, तशी माझी-आईची जोडीही रंगायची कधीकधी पण राणीला संरक्षण देण्यात दादा-आक्काची खासियत अगदी वाखाणण्याजोगी. त्यांना अटीतटीची झुंज द्यायला लावण्यातही जिथे मला कोण आनंद व्हायचा तिथे त्यांच्याविरुद्धचा सामना चुकूनमाकून कधी जिंकला तर मग तर अगदी क्या केहने !

आई जर कधी मूडमध्ये असली तर तिने पाठ करून ठेवलेल्या सुंदर सुंदर गाणी/कविता म्हणून दाखवायची. त्यात मध्येमध्ये येणारं तिचं त्या गाण्यातल्या ओळींवरचं स्पष्टीकरण तर अगदी बिनतोडच.
कितीही दमले असले तरी बाबांशी थोडावेळ का होईना गप्पा मारल्याशिवाय कधी झोपलेय असं झालंच नाही. या माझ्या अलिखित नियमाला तर वेळेचं काही बंधनच उरायचं नाही उन्हाळ्याच्या सुट्टीत. दिवसभराच्या ऑफीसमधल्या कामाने ते थकले असतील हा विचार माझ्या मनात अजिबात यायचा नाही, आईकडे जशी टकळी सुरू व्हायची तशीच अगदी तितक्याच मनमोकळेपणाने ती बाबांकडेही सुरू व्हायची. माझ्या फुटकळ खेळांवरचं त्यांचं हसणं आणि माझ्या कुठल्या गोष्टीतून त्यांना आठवलेली त्यांच्या आयुष्यातला एखादा अनुभव ऐकण्यात, त्यानंतर ते जे काही त्यातून शिकले असं ते सांगायचे तेही ऐकायला खूप छान वाटायचं. त्यांच्या गप्पा, त्यांचे शब्द मनात साठवून ठेवायचा प्रयत्न करत झोपून जायचे.

होताहोता अक्षय्यतृतीया कधी येते याची अगदी आतुरतेने वाट बघायचो, कारण देवाला प्रसाद दाखवून कैऱ्या, आंबे त्याआधीच घरात आले असले, रस खाल्ला गेलेला असला तरी जास्त चवदार आंबा महाग असल्याने की काय एकदाच घरी येण्याचा मुहूर्त म्हणजे अक्षय्यतृतीया. याच दिवशी थोडा महागाचा असला तरी बेहत्तर पण प्रत्येकाला अगदी आकंठ आस्वाद घेता येईल इतका खायला मिळेल असा आंबा घरी यायचा. आई-आक्का रस काढायच्या आणि मी-श्री रस काढल्यावर बाजूला ठेवलेल्या सालीकोयींना चिकटून उरलेला रस चोखून चोखून खाण्यात मग्न व्हायचो ! अशाप्रकारे आधीच तुम्ही रस खाल्ला असल्याने तयार झालेल्या रसातला तुमचा हिस्सा कमी, असं म्हणणाऱ्या दादाआक्काशी अगदी चेकाळून जाऊन भांडण व्हायचं. नंतर जेव्हा आमच्यासमोर आलेल्या वाटीत त्यांच्या वाटीत असलेल्या रसाइतकाच रस दिसायचा तेव्हा भांडणासाठी उघडलेल्या तोंडात रस भरला जायचा !

साधारण परीक्षेचा निकाल जाहीर होईपर्यंत हे चालायचं. साधारण तेव्हाच वर्षासाठी गहू घेतले जायचे. ते टप्प्याटप्प्याने रोज सकाळी वर गच्चीत नेऊन पसरवणे व संध्याकाळी गोळा करून बाजूला ठेवणे, हे काम सुरू व्हायचं. गव्हाला ऊन देऊन झालं की नंतर आई गहू चाळायची आणि आम्ही निवडायला बसायचो. दिवस अखेरीपर्यंत कोणी किती निवडलं याची स्पर्धा असायची, मध्ये गाण्याच्या भेंड्यांची मजा असायची, गप्पाही असायच्याच पण गव्हामध्ये क्वचित मिळणारे हरबरे शोधण्यात तर या सर्वाहून जास्त मजा यायची. गहू चाळून देत असल्याने हरबरे मिळण्याची दाट शक्यता आईकडेच जास्त असायची, तिला ते सुके हरबरे खाण्यात काहीच गम्य नसल्याने ती तिला मिळालेला एखादा सुका हरबरा कोणाला देते आणि का देते हे समजून घेण्यात खूप उत्सुकता असायची. "तू आक्काला का दिलास? आधीचा हरबरा तू तिलाच दिला होतास मग आता परत तिलाच का दिलास?" अशा फुटकळ कारणांवरूनही मी किती चिडलेय, रडलेय, फुरंगटलेय आईवर ! ( आता खूप हसू येतं त्याबद्दल स्वतःचंच. )

बटाट्याचे पापड - आईला अपेक्षित पात्तळ लाटायला शिकायला खूप वेळ लागला होता, साबुदाणा-बटाट्याच्या कुर्डया, साबुदाणा-बटाट्याच्या चकल्या, लोणची वगैरे तर असायचेच पण तिखट म्हणजे मिरचीपूड, हळकुंडापासून हळद, रिठ्यापासून शिकेकाईसुद्धा घरीच करायचो आम्ही. लाल मिरच्या विकत आणून त्या निवडणे व नंतर ग्राईंडरमधून (?) घरीच दळून काढायचो. पापडकुर्डयांकरता मुद्दामहून हाक मारणारी आई, मी खेळायला बाहेर पळाले की मगच तिखट/हळदी/शिकेकाईचे उपक्रम सुरू करायची. त्यामुळे सुरू करायची त्यादिवशी नंतर ती आणि आक्काच हे दळणाचं काम करत होत्या हे कळल्यावर वाईट वाटायचं आणि दुसऱ्या दिवशीपासून खेळाच्या कार्यक्रमाला स्वतःहून फाटा देऊन या उपक्रमात मुद्दामहून घुसून छोटंमोठं का होईना पण त्यांना उपयोगी पडेल असं कुठलंतरी काम करण्याचा खारीचा वाटा मी उचलत असे. मिरच्या दळत असताना पंखा चालू ठेवता यायचा नाही, त्यामुळे घाम यायचा. असंच एकदा घाम आल्याने तिखटाने माखलेल्या हाताने मी माझा चेहरा पुसला होता.. फुल्टू मजा (!) झाली होती माझी मग !

घरातली उन्हाळी कामं संपायची तोवर दोस्तांची पांगापांग व्हायला सुरूवात झालेली असायची. सुट्टीसाठी आणल्या गेलेल्या खास गोष्टींचा मनमुराद फन्ना उडालेला तर असायचाच, पुस्तकांचीही पारायणं झालेली असायची. "काय करू गं आता मी?" असं माझं आईमागे टुमणं लागायच्या आधीच शेजारी राहणाऱ्या आजींकडे नविनच एखादं लोकरीच्या विणकाम दिसायचं किंवा एखादी काकू मण्यांच्या वेणीचा एक नमुना घेऊन यायच्या. आईमागे या गोष्टींसाठी धोसरा लावून उपयोग नसायचा कारण सुट्टीसाठीचा अर्थसंकल्प संपलेला असायचा. कुबेराकडे मागणी नोंदवायची तर त्यांची मर्जी सांभाळायला हवी, मग त्यांच्या हापिसात त्यांची मदत करायची, सांगतील ते काम करायची. हवी ती गोष्ट काढून घ्यायचीच. भर उन्हाळ्यात लोकरीचं विणकाम करत घामाने निथळावं लागलं तरी नवनिर्मितीचा आनंद मिळवण्यात काय जब्बरी आनंद मिळायचा ! वाह !!

उन्हाळ्याच्या सुट्ट्यांमध्ये आऊकडे ( राजा शिवछत्रपती पुस्तक वाचलं तेव्हा त्यातला 'जिजाऊ' शब्द खूप आवडला म्हणून मी त्यातला 'आऊ' हा शब्द माझ्या आजीला हाक मारण्यासाठी उचलला होता. )जाण्याचा कधी मी हट्ट धरला किंवा तिने मला बोलावले तर अगदी नाचतनाचत तिच्याकडे जायची माझी स्वारी. आमची रिक्षा आऊच्या घरासमोर थांबली की सामानातली एखादी छोटी पिशवी घेतली न घेतली करत कशाबशा चपला काढत,"आऽऽऽऽऊऽऽऽ मी आऽऽले !" असा ओरडा करत घरात घुसायचे. "आली का बंडी तू?" असं कौतुकाने म्हणत यायची. माझ्या तोंडावर मायेने हात फिरवून सामान आणायला जायची. आई-आऊ मग स्वयंपाकखोलीत जायच्या आणि तयारी करायला लागायच्या. तिथे मध्येमध्ये लुडबुड करत माझ्या तिथल्या दोस्तांच्या उपस्थितीची चाचपणी करायचे. पोटात भर पडली की "ए किर्ती.." "ए रघू.." असं हाका मारत एकेकाला बोलावण्यात आणि विटीदांडू, सूरपारंब्या, झाडावर चढणे वगैरे खेळ सुरू व्हायचा. मला आऊकडे सोडून आईबाबा परत घरी गेले की तिथल्या रोजच्या वातावरणात जमवून घ्यायचा प्रयत्न करून आजीला मदत (!) करण्याचा प्रयत्न करे. शहरातल्या घरी पाणी २४ तास पण इथे पाण्याचा बराच तुटवडा असायचा. भर्र पाण्याखाली धुणंभांडी करायची सवय असलेल्या मला तिथे बुचूकबुचूक पाण्यात काम करायला जमायचं नाही. आऊ खूप ओरडायची मग. असं काही झालं की मनाला लागायचं पण रात्री परत तिने मायेने कुशीत घेतलं की सगळा राग फुर्रकन् उडून जाऊन दुसऱ्या दिवशी सकाळी परत गवळ्यांच्या घरच्या हापशावर हंडाकळशी घेऊन रांगेत उभं राहून पाणी भरायला उभी रहायचे ! तिथे येणाऱ्या बायका जशा कमरेवर एका बाजुला हंडा ठेवून किंवा डोक्याच्या चुंबळेवर एक हंडा आणि त्यावर दोन कळशा ठेवून घेऊन एका हाताने तो डोलारा सावरत दुसऱ्या हातात एक कळाशी धरायच्या ते बघून खूप आश्चर्य वाटायचं. असं मलाही जमलं पाहिजे असं मनाशी ठरवून दर वर्षी एकेक पायरी वाढवत वाढवत बरीच प्रगती केली होती. मध्ये एकदा खूपच टंचाई झाली होती पाण्याची तेव्हा दूर कुठेतरी असलेल्या एका विहीरीवर जावं लागायचं पाणी भरायला. रहाटाने पाणी काढणं इथे कोणाला माहिती होतं? आऊच्या पुढे पळत जाऊन मी दोरीला कळशी बांधून ती दोरी चाकावर न चढवता तशीच विहीरीत सोडली होती आणि वाकून ती कशी खाली जात आहे ते बघत होते. वयोमानाने पळणे जमत नसूनही अक्षरशः धावत येऊन आऊने माझ्या एका हाताला धरत मागे खेचत पाठीत जब्बरदस्त धपाटा घातला आणि,"तुझ्यासारख्या शहरी पोरीला नाही जमायचं पाणी काढणं.." असं म्हणाली होती. 'शहरी पोरी' हे शब्द एखाद्या जळजळीत शिवीसारखे भासले होते तेव्हा मला. दुपारी खेळायला न जाता बायका पाणी कशा भरतात हेच बघण्यात मी तो अख्खा दिवस घालवला होता आणि दुसऱ्या दिवशी चुकतमाकत का होईना पण आऊ येऊन धडकायच्या आधीच एक कळशी पाण्याने भरून ठेवली होती. तिच्या डोळ्यातलं त्यावेळेसचं कौतुक आठवलं तर आजही अंगावर सुखद रोमांच उभे राहतात.

पाणी भरणे कार्यक्रम महत्वाचा खरा पण त्यात भाग घेण्यासाठी आधी शुचिर्भूत झालेलं असलं पाहिजे, असा आऊचा खास दंडक होता. आऊ कधीच हाक मारायची नाही उठ म्हणून. तिचं तिचं आवरणं, झाडणं, आंघोळ, स्तोत्रं म्हणणं सुरू होऊन जायचं. जाणूनबुजून दुर्लक्ष करायचं म्हटलं तरी करता यायचं नाही. उठून बसले की आऊ अंथरुणपांघरूण आवरून ठेवायची. लाल दंतमंजन किंवा मग चुलीतल्या राखेत थोडंसं शेंदेलोण मिसळून द्यायची. आऊकडे जाताना माझा इकडचा बाडबिस्तरा नेण्याचं मी जाणूनबुजून टाळायचे. दात घासून झाले की चुलीवर गरम केलेलं पाण्याने आंघोळ करायचे. माझं आवरून होईतो आऊच्या ३-४ खेपा होऊन गेलेल्या असायच्या पाण्यासाठीच्या. "आऊ, मलाही भरायचं गं पाणी.." असं म्हणत मग मी तिच्या मागे लागले की ती एक छोटी कळशी माझ्या हातात द्यायची आणि हंडा किंवा घागर घेऊन ती पुढे निघायची. अंगणातल्या पालेभाजीच्या वाफ्यांना आणि वडपिंपळौदुंबराच्या वृक्षत्रयीला पाणी घालण्याचं महत्वाचं काम झालं की मग मात्र अगदी निवांत असायचा दिवस. त्यानंतरचं षोडशोपचाराने होणारं काम म्हणजे देवांची पुजा ! त्याकरता असतील तर आमच्या अंगणातल्या झाडांची किंवा मग शेजारी फिरून तिथल्या काकूंना विचारून फुले गोळा करून आणून सगळ्या फोटोंसाठी माळा करणे हे काम मी स्वतःहून निर्माण करून करायचे ! पुजेच्या शेवटी आऊ जो शंखध्वनी करायची तो आजही कानात घुमतो आणि मन अगदी प्रसन्नप्रसन्न करून टाकतो.

आऊकडे खाण्यापिण्याची एक वेगळीच चंगळ असायची. मला आवडतात म्हणून ती नेहमी भरपूर बोरं घेऊन यायची, पण तरीही त्या बोरांच्या जाळीत जाऊन पायात काटा मोडून घेऊन स्वतःच्या हाताने बोरं तोडून खाण्यात अपार आनंद व्हायचा मला ! तिच्याकडच्या ठेचा-कांदा-भाकरी, रावणपिठलं-भाकरी प्रमाणेच तिच्याकडच्या दूधभाकरीवरूनदेखिल अगदी कलिजा ओवाळून टाकावासा वाटायचा. अक्षय्यतृतीयेनंतर गेलो तर पुरणपोळीबरोबर आंब्याच्या रसाचा आटाघाटा तर अगदी ठरलेलाच असायचा तिच्याकडे, तिची तब्ब्येत कशीही असली तरी. आऊकडे वीजेचाही खूप मोठा प्रश्न असायचा. ऐन उन्हात वीज नसायची, खूप गरमी व्हायची, तेव्हा मग वडपिंपळौदुंबरत्रयाखालच्या शांत गार सावलीत बसून तिचंमाझं चौपट ( हा कवड्यांचा एक खेळ आहे. )रंगे तर कधी माझ्या मैत्रिणींसोबत माझं सागरगोटे, काचा खेळणे रंगे ! संध्याकाळी आऊ कधीकधी ओरडली तरीही तिचं न जुमानता मी अंगण आणि चूल शेणाने सारवायला घ्यायचे ! तेही शिकायला वेळ लागला होता, पण ते शिकण्यातली मजाच काही और होती. रात्री अंगणातल्या खाटेवर बसून चिमणीच्या उजेडात केलेलं पिठलं भाकरीचं जेवण काय अलौकीक लागायचं सांगू ! जेवणं आटोपली की उन्हाने पत्रे तापलेले असल्याने घरात झोपण्याची सोय नसायची, त्यामुळे अंगणातच खाटा टाकून त्यावर मी आऊशेजारी झोपायचे. आईबाबांकडून ऐकलेल्या उदंड कथा आऊकडून कधीच ऐकायला मिळाल्या नाहीत, तिच्या कथांचा बाजच निराळा होता. एक वेगळंच वातावरण निर्माण व्हायचं माझ्या मनोविश्वात आणि त्यातच रमून कधी झोप लागून जायची कळायचं नाही. मी झोपून गेल्यावरही आऊ बराचवेळ जागी असायची बहुदा.

आऊकडचे नवे नवलाईचे दिवस संपले की आईबाबांची खूप आठवण यायची. आऊ, सगळे दोस्त, वेगळं वातावरण सगळ्या गोष्टी असूनही आईबाबांची ओढ मग त्यांच्या वाटेकडे डोळे लावून बसायला भाग पाडायची. बाबा येताना दिसले की परत उत्साहाला उधाण यायचं,"बाबा, माझा निकाल काय लागला?" याचं मला अपेक्षित होकारार्थी उत्तर मिळणार याची पुरेपूर खात्रीच असल्याने,"बाबा, मला काय बक्षिस आणलं?" हा पुढचा प्रश्नही तयार असायचा आणि त्यावर बाबांकडून एक बॉलपेन बक्षिस म्हणून मिळणार हेही अगदी ठरलेलंच असायचं. आमचे संक्केत कित्ती कित्ती ठरलेले होते पण तरीही ते जेव्हा खऱ्या स्वरूपात अनुभवायला मिळायचे तेव्हा त्या साध्या पेनातही काय अलोट आनंद गवसायचा हे असं सांगून नाहीच कळणार.

बाबांसोबत आऊकडून परत आलं की मात्र उनाडक्या बंद करून नविन वर्षाच्या वह्यापुस्तकांची खरेदी, त्यांना कव्हर्स घालायला आक्कादादाआईबाबांपैकी कोणाकडेतरी लकडा, शाळा सुरू झाल्यानंतर सुरूवातीच्या दिवसांत दिल्या जाणाऱ्या 'उन्हाळ्याची सुट्टी कशी घालवली?' या साचेबंद निबंधविषयासाठीच्या निबंधलेखनाची पुर्वतयारी करणे वगैरे वगैरे आणि परत शालेय जीवनाकडे जायला सज्ज होणे असा एकंदर कार्यक्रम असायचा.

माझा आवडता ऋतू या विषयांतर्गत मी नेहमीच वसंत ऋतूचं वर्णन लिहिलं असलं तरीही या सर्व आठवणींकरता मला उन्हाळ्याचाही विशेष जिव्हाळा वाटतो.

- वेदश्री.

पसारा

2009-02-12T18:11:00.000+04:00

अख्खे घर अगदी धुवूनपुसून स्वच्छ करायचा पंचवार्षिक योजनेसदृश कार्यक्रम मी दरवर्षी पक्ष लागला की करायचे. गेली काही वर्षे मात्र या नियमाला खीळ बसली होती ती मी नोकरीनिमित्ताने गावोगावी जणू काही फिरतीवरच निघाल्याने सुट्टीच न मिळत असल्याने. कधी एकदा तो चान्स मिळतोय आणि घर आपादमस्तक आवरायची संधी मिळतेय असे झाले होते. नेमके ही वाट बघत असतानाच नवीन घरी शिफ्ट होण्याबद्दल आईबाबांचे एकमत झाले आणि त्यांना मदत करायला येण्याच्या निमित्तानेच का असेना पण मनसोक्त सुट्टी घेण्याचा आणि घर अगदी सुरेख साफसूफ करून लावण्याचा परवाना मिळाला. मला जर कुठली गोष्ट अत्यंत म्हणजे अत्यंतच प्रिय असेल तर ती आहे आवडती गाणी लावून घर आवरणे ही ! हो. मला माहितेय. तुमच्या चेहऱ्यावर 'काय येडमट पोरगी आहे' असे भाव आले असणार ते पण सत्याला पाठ दाखवून काय फायदा.. नाही का?

मुव्हर्स आणि पॅकर्सने सामानाचे बोचके, गठ्ठे, खोके ( पैशाचे नाही हो, सामानाचेच ), पेट्या ( याही सामानाच्याच ! ) वगैरे आणून टाकत होते. पहिल्या फेरीत आलेल्या सामानातून सर्वात आधी मी कशीतरी जागा करून स्टूल ठेवले आणि त्यावर डीव्हीडी प्लेअर नीट साफसूफ करून ठेवला त्याच्या स्पिकर्ससकट. कनेक्षन्स केले. आवडत्या गाण्यांची सीडी ( ही आईच्या लेखी निषिद्ध आहे तर बाबांच्या परीक्षणालाही बळी पडू नये म्हणून ते असताना कटाक्षाने न लावलेली अशी. ) काढून ती लावली आणि कमरेवर हात ठेवून त्या येऊन पडलेल्या पसाऱ्याकडे पाहिले.सीडीतली गाणी चालू झाली जी मी किती वर्षांनी ऐकत असल्यासारखे वाटत होते आणि खूपच उत्साह येऊन झपाझप हात पसारा आवरत होते. नवीन घरी मी एकटीच असल्याने ( आईबाबा जुन्या घरी सामान पॅक करवून घेत होते ) सगळे रान मला मोकळे असल्यासारखे होते. गाणे मोठ्याने गुणगुणत, मध्येच नाचत वगैरे अगदी मनसोक्त काम चालले होते माझे आवराआवरीचे. कधी 'पुरानी जीन्स और गिटार' तर कधी 'ना ना मुझे छुना ना दूरही रहना.. परी हू मैं' चालले होते.कधी 'माया मच्छिंद्रा मुझपे मंतर मत करना' तर कधी 'कैसी है ये रुत की जिसमे फूल बनके दिल खिले' चालले होते. किती आवरले आणि दिवस कसा सरला त्याचा पत्ताच लागला नाही. शेवटच्या ट्रिपसोबत आईबाबा नवीन घरी यायला आणि नवे घर 'चांद तारे तोड लाऊ, सारी दुनियापर मैं छाऊ' ने दणाणत असायला एकच गाठ पडली ! मी पुरती गुंगलेले गाणे ऐकत आवरण्यात त्यामुळे मला गपगुमान बाबांच्या परीक्षणाला सामोरे जावे लागले.. पण ते असो. आवराआवरीचा पहिला दिवस तर एकदम झकास गेला होता आणि इतका पराक्रम करूनही रात्री जेवायला मिळणार होते, हे काय कमी झाले का?!

दुसऱ्या दिवसापासून प्लेअर सभ्य झाला आणि केवळ भक्तीसंगीत आणि भावगीतेच गाऊ लागला. ह्या गाण्यांशी माझे काही वाकडे आहे असे नाही. मलाही ती बरीच प्यार आहेत पण शारीरिक मेहनत आवश्यक असलेल्या पसारा आवरण्याच्या कामात मला अपेक्षित उत्साह मला त्या गाण्यांमधून मिळत नाही त्याला मी काय करणार? इतर सगळ्या खोल्या आवरताना मला जबरदस्त थकवा यायला लागला तो यामुळेच होता की काय माहिती नाही पण सर्वात शेवटी मी माझी खोली आवरायला घेतली आणि डीव्हीडी प्लेअर माझ्या खोलीत आणून दरवाजा, खिडकी आणि पंखाही बंद करून ( पंखा चालू असेल तर आवाज कमी येतो म्हणून !!! ) माझीच सीडी लावली परत.. मग कुठे माझा थकवा पसार झाला आणि मन लावून पसारा आवरण्याचे काम चालू झाले. आता मी आवरत असलेला पसारा माझ्या स्वतःच्या वस्तूंचा होता. काय काय नव्हते त्यात? माझा लहानपणचा बाजा - याच्या मागे काय वेडी झाले होते मी, बापरे ! कोणाला हात लावू द्यायचे नाही, सोबत घेऊन झोपायचे ! प्लॅस्टीकचा चुटुकला कुत्रा असलेले माझ्या 'हिरो'च्या किल्लीचे किचेन.. 'हिरो' तर विकली पण तिची ती मोडकी किल्ली त्या शेपूटतुटक्या कुत्र्याच्या किचेनसकट इतके दिवस जपली होती मी. का ते मात्र माहिती नाही.इंजिनिअरींगचा सर्व दोस्त, शिक्षकांनी सह्या केलेला शर्ट सापडला आणि त्यातल्या एकेका सहीकर्त्यांबद्दलच्या आठवणींमध्ये मन गुंगून गेले. कॉलेजच्या शेवटच्या वर्षाचे स्क्रॅपबुक आठवले.. हे घ्यायला पैसे नव्हतेच पण तरीही सगळे घेतात मग मीही घेणार अशा जिद्दीला पेटून जास्तीचे काम करून पैसे मिळवून घेतले होते.गिटार, लोकरीच्या विणलेल्या शाली, पडदे, तोरणे, वगैरे वगैरे अशी माझी आठवणींची सफर चालू होती. संध्याकाळ व्हायला आली तसे आई आली आवरण्याची प्रगती बघायला. "काय हे? अख्खा दिवस धिंगाणा लावून ठेवलायस पण आवरण्याच्या ऐवजी पसाऱ्यातच ब्रह्मानंदी टाळी लागल्यासारखी बसली आहेस की ! शर्थ आहे बाई तुझी अगदी.. बापाने लाडवून ठेवलंय अगदी कार्टीला.." वगैरे वगैरे.. तसे म्हटले तर तिचे अजिबात चुकले नव्हते. तिचे वर्णन ( बाबांनी लाडवून ठेवण्याबद्दलचे सोडून ) अगदी योग्यच होते. मीही काही कमी खमकी नाही म्हणा.. स्वयंपाकखोली आवरताना एकेक वस्तू पाहताना तिची अशी तंद्री लागली होती तेव्हा तिचा मूड ठीक आहे हे बघून मीही म्हणून घेतले होते तिला की - "तुझ्या नवऱ्याने अगदी लाडवून ठेवलेय तुला" !

- वेदश्री

सहज आठवलं म्हणून...

2009-01-12T18:08:00.000+04:00

"मौम, मैं जरा फटाकसे जाके ये डॉक्युमेंटसकी फोटोकॉपी करके आती हूं। मिनव्हाईल अगर प्रसाद मुझे ढुंढता है तो उसे बोल देना की ऑफिसका झेरॉक्समशीन ठीक करवाए। इंकमटॅक्स सबमिशनके लिये वो फायनान्सवाले सिरपे बैठे है और ये नामाकुल मशीनभी अभी बंद पडना था। उसे बोल देना.. ठीक है? "
मौमिता माझी प्रोजेक्टमधली खासंखास दोस्त. दोघी एकमेकींना विश्वासात घेऊन मदत करत पुढे जाणाऱ्या. प्रसाद माझा पीएल !
"ठीक है। लेकीन तू जल्दी आ। हमेशा देर होती है खाना खानेको तेरीवजहसे.. "
"हां हां.. " करत मी हापिसातून बाहेर सटकले आणि पळत जाऊन सीप्झच्या बाहेर असलेल्या झेरॉक्सच्या दुकानासमोर असलेल्या गर्दीत मिसळले.
"भैया, ये डॉक्युमेंटस जल्दीसे फोटोकॉपी करके दो। २ सेट बनाना। ठीक है? "
"मॅडम, १५ मिनिट थांबावे लागेल. " दुकानदार मराठीत सुरू झाला.
"१५ मिनिट???!!!! मौम जीव खाईल माझा.. तसेही तिला नॉनव्हेजच लागते जेवायला. प्लिज.. जरा पटकन करा ना हो.. "
मी अगदीच आटापिटा करतेय म्हणता तो माझ्याकडे पाहून हसायला लागला. तेवढ्यात त्याचे लक्ष माझ्या कंपनीच्या मंगळसूत्राकडे गेले. ( मंगळसूत्र म्हणजे लग्नवाले नाही.. नोकरीवाले ! कोणी कुत्र्याच्या गळ्यातला पट्टा म्हणतात तर कोणी मंगळसूत्र.. असो. ) त्याने लगेच एक दुसरे मंगळसूत्र ( जे आमच्याच कंपनीतल्या कोणाचेतरी दिसत होते ) काढले आणि विचारले, "तुम्ही यांना ओळखता का? "
मी हातात घेऊन पाहिले तर काय आश्चर्य.. ते मुफिजचे मंगळसूत्र होते. मुफिजनेच मला या नोकरीच्या मुलाखतीला बोलावले होते आणि मग तिथून ऑफर लेटर देण्याचे सत्कार्य करण्यापर्यंत तीच होती माझ्याशी वाटाघाटींमध्ये. एकदम जिंदादील आणि त्यामुळेच माझी दोस्त झालेली.
"हो.. अगदीच छान ओळखते की पण हे तुमच्याकडे कसे काय आले? "
"त्या माणसाने आणून दिले. त्याला सीप्झ गेटबाहेर मिळाले म्हणाला. त्याला आत जायची परवानगी नसल्याने त्याने माझ्याकडे आणून दिले."
दुकानदाराने बोट दाखवले तिकडे पाहिले तर एक अगदी खंगलेला, म्हातारपणाकडे झुकलेला अगदीच गरीब माणूस दिसला. आम्हा दोघांचे बोलणे ऐकून तो माझ्याकडे आला. माझ्या पोटात धस्स झाले. सामान्यपणे अशी मौलिक ( मौलिकच म्हणायला हवी की... नवीन मंगळसूत्र घ्यायचे म्हणजे खूप झोलदार, लांबलचक काम आणि महागडेही ) वस्तू परत देताना देणाऱ्याच्या आर्थिक अपेक्षा चांगल्याच भारी असतात. त्यात आणिक तो माणूस असा फाटका म्हटला म्हणजे....
"म्याडम.. " इतकेच म्हणून त्याने माझ्यासमोर हात जोडले.
सीप्झच्या गेटबाहेरील दृश्य कोणाला बघून माहिती असेल तर माझी स्थिती किती चमत्कारीक झाली असेल याची तुम्ही कल्पना करू शकाल. सगळे लोकं आम्हां दोघांकडे बघायला लागले होते. असं कोणी उगाचच मला सेंटर ऑफ ऍट्रॅक्शन असल्यासारखं केलं की मला अगदी अवघडल्यासारखं होऊन जातं. एकदम गायब होऊ शकलो तर किती बरे होईल असे वाटते. माझ्याकडे फक्त फोटोकॉपीला लागतील इतकेच पैसे होते पण तरीही मुफिजचे मंगळसूत्र म्हणजे...
"हे बघा, हात वगैरे काही जोडू नका. हात खरेतर मी जोडायला हवेत तुम्ही केलेल्या या चांगल्या कामाबद्दल." एक आवंढा गिळून मी, "किती पैसे हवे तुम्हाला?"
ते होते त्याहून जास्त व्यथित दिसायला लागले.
"माफ करा पण असे कोणाचे स्वाईप कार्ड हरवण्याचा आणि ते परत देणाऱ्याला बक्षिसी देऊ करण्याचा माझा पहिलाच अनुभव आहे. त्यामुळे मला मार्केट रेट माहिती नाही. तुम्ही जितके सांगाल तितके देईन मी. " हुश्श.. एव्हाना लोकांच्या नजरांनी मला अगदी दडपल्यागत झालं होतं. माझे फोटोकॉपीचे कागदही माझ्या हातात आले होते. दुकानदाराचे पैसेही देऊन झाले होते.
"म्याडम, मुझे आपसे पैसे नहीं चाहिये। मुझे अगर दिला सकते हो तो बस्स एक नौकरी दिला दो। मेरे बच्चे भुखे नहीं देखे जाते अब मुझसे। कोईभी काम करूंगा मैं। मुझे बस्स नौकरी दिला दो। "
ओह नो ! मी खूपच खजील झाले. मी किती चुकीचं समजले होते त्यांना. आता या मागणीला मी काय करू? कोणाला रेफर करणे किंवा कोणाकडून स्वतःला रेफर करवून घेणे हे तसे माझ्या तत्त्वात बसत नाही, त्यामुळे मी ते कधीच करत नाही. आता हा पेच कसा सोडवावा. तो माणूस तसे म्हटले तर काहीच अवाजवी मागत नव्हता मला. का माहिती नाही पण कोरडी तत्त्वे बाजुला ठेवून या माणसाला मदत करायचे मनाने घेतले.
"आपका नाम क्या है? " तो माणूस हिंदी आहे कळताच माझा गाडा परत हिंदीकडे.
"जी, शिवप्रसाद। सब लोग मुझे शिवा बुलाते है।"
"अच्छा शिवाजी, आप क्या क्या काम कर सकते है? " असं रस्त्यावर उभं राहून असे प्रश्न विचारायचे म्हणजे जरा अवघडच वाटत होते पण इलाज नव्हता. अनाहूतपणे शिवाचा शिवाजी केल्याबद्दल बोलून गेल्यावर विचारात पडणाऱ्या मला मौज वाटली.
"साफसफाईका काम कर सकता हूं। या फिर हापिसमे अगर दूसरा कुछ काम है तो वो भी मैं जल्दी सीख जाउंगा। मुझे बस्स महिने की २-३हजार तनखा मिले ऐसा काम चाहिए।"
पोटात कालवलं माझ्या. मी इथे ३०%च्या स्लॅबमधून १०%च्या स्लॅबमध्ये यायला निव्वळ फोटोकॉपीमध्ये ५० रुपये उडवले होते आणि हा माणूस २-३हजारात त्याचं अख्खं कुटुंब महिनाभर चालवायला मिळाले तरी खूप झाले म्हणत होता ! लाज वाटली माझीच मला.
"अच्छा. आप चिंता मत करो। मैं देखती हू की आपको जल्दीही नौकरी मिल जाए। लेकीन आपका पुरा नाम, पता और फोन नंबर मुझे दीजिए।" काय बोलावे ते खरेतर सुचत नव्हतेच मला पण तरीही..
"म्याडम, मेरा नाम शिवप्रसाद है। पता ऐसे तो कुछ नहीं है अभीतक और फोन भी नहीं है।"
हे राम ! आता काय करणार मी?
"लेकीन फिर आपको कैसे काँटॅक्ट करेंगे? मेरा मतलब है आपको बुलाना हो तो.."
"जी.. आप इस दुकानपे मेरेलिए बुलावा रख दिजिएगा। वो मुझे बता देगा।"
!!!!!!!
"जी। ठीक है। मैं देखती हूं मैं क्या कर सकती हूं।" असे म्हणून मी गेटकडे वळायला लागले. तेवढ्यात तो माणूस चक्क माझ्या पाया पडला.
"जरूर दिलवाइएगा नौकरी, म्याडमजी।"
आता मात्र हद्द झाली होती. सगळे लोकं माझ्याकडे पाहून हसत होते.
"आप ऐसे मत किजिए प्लिज। मैने बोला ना मैं देखती हूं.. " असे म्हणून मी ऑफिसकडे धूम ठोकली.

~~~

"हॅलो.. "
"हॅलो मुफिज, तू तर साफ विसरलीस ना मला?"
"नाही रे वेदा, असं होऊ शकते का? पण मी तुला नंतर फोन करते कारण आत्ता मी जरा टेन्शनमध्ये आहे. ओके?"
"नाही. मला तुला आत्ताच भेटायचं आहे. एक सरप्राईज आहे तुझ्यासाठी."
"अब्बे मेरा स्वाईप कार्ड गुम हो गया है !!! तू अभी मेरा दिमाग मत खा.. प्लिज।"
"तू जास्त खिटपिट करू नकोस. मी इथे रिसेप्शनच्या तिथे आहे.. तू लगेच ये."
ती मुकाट्याने आली आणि माझे सरप्राईज म्हणजे तिचे स्वाईप कार्ड असेल याची सुतराम शक्यता तिला वाटलेली नसल्याने तसे ते असल्याचे कळल्यावर हरखून गेली ती एकदम.
"थँक्स, वेदा. यू आर ब्युटीफूल ! " तिची ही नेहमीचीच पद्धत थँक्स म्हणण्याची.
"ब्युटीफूल-फ्युटीफूल राहू दे बाजुला पण तुझ्या या मंगळसूत्राच्या बदल्यात मी एक प्रॉमिस करून आले आहे ते परत देणाराला. ते पूर्ण करण्यात तुला माझी मदत करता येईल का सांग. " खरेतर मी फक्त एक पोस्टमन होते एकूण व्यवहारात पण का कोण जाणे आता मला माझी जबाबदारी त्याहून अधिक वाटायला लागली होती.
"बोल ना.. काय प्रॉमिस केले आहेस?"
"नोकरी मिळवून देईन म्हणून ! "
"हॅ ! इतकेच ना? किती वर्षाचा एक्स्पिरियन्स आहे? बीई आहे की एमसीए की बिएस्सी? रिझ्युमे फॉर्वर्ड कर आणि काम झालं समज. तू आजवर एकालाही सजेस्ट केलेले नाहीस, त्यामुळे हे करायला मला खूपच आनंद होईल."
"मुफी, ही इज नॉट लिटरेट. "
"हाय दैया !!! मग कशी काय देणार नोकरी? तू पण ना वेडीच आहेस.. पैसे द्यायचेस आणि काम तमाम करायचेस मग. उगीच प्रॉमिसबिमिस करत बसतेस.. "
"मला तुझे उत्तर मिळाले, मुफी. थँक्स." असे म्हणून मी उतरल्या चेहऱ्याने वळायला लागले.
"अब्बे रुक तो। अशी काय जातेस मध्येच निघून? तो क्लिनिंगचे काम करू शकेल का? क्लिनिंग स्टाफमध्ये? "
माझा चेहरा उजळला. "हो. चालेल. "
"ह्म्म.. क्लिनिंग स्टाफची जबाबदारी आपल्याकडे नाही. ती एका एजन्सीकडे आहे. मला त्या माणसाचे डिटेल्स दे, मी पाठवते त्या एजन्सीवाल्यांना. बघुया काय करता येतं ते. ओके? "
मी माझ्या एका फोटोकॉपीतला एक कागद फाडून त्यावर शिवप्रसाद असे लिहून केअर ऑफ म्हणून झेऱोक्सवाल्याचा पत्ता आणि फोन नंबर लिहून तिला दिला. ते पाहून ती माझ्याकडे पाहतच राहिली.
"मुफी, तू हे करू शकत नसशील तर तसे सांग क्लिअरकट.. मी दुसरीकडे काही व्यवस्था होते का पाहीन. बाय हुक ऑर कुक हे मला करायचेच आहे."
"तू कशाला मध्ये पडतेयस? माझ्या स्वाईपकार्डसाठीचं रिपेमेंट मीच करायला हवेय. आय विल गेट इट डन. डोंट यू वरी. "
"थॅंक्स, मुफी ! यू आर रिअली ब्यूटीफुल.. " आम्ही दोघी एकमेकींकडे पाहून हसलो. त्या हसण्यातला अर्थ इतर कोणालाही समजता येणार नव्हता. तेवढ्यात मौमचा ५व्यांदा फोन आला. तिने आता माझीही ऑर्डर देऊन ठेवली होती आणि डायरेक्ट कँटीनमध्ये पधारायचा हुकुम जारी केला होता.

~~~

"वेदू, तूने ऐसी क्या जादूकी छडी घुमाई है की तेरे डेस्ककी सफाईके लिए एक स्पेशल बंदा आने लगा है? "
मौमचा हा प्रश्न ऐकून मी बुचकळ्यात पडले. वाशीहून येत असल्याने बस नेहमीच उशिरा आणायची माझी मला हापिसापर्यंत त्यामुळे हा शोध मला लागणे शक्यच नव्हते.
"स्पेशल बंदा? "
"हां.. क्या तो शिवा नाम बताया उसने. "
मौमच्या या उत्तराने मला इत्तका आनंद झाला की मी अगदी चेकाळून गेले. आता सगळे जगच माझ्यासाठी ब्यूटीफुल झाल्यासारखे वाटले मला. हापिसातल्या कोणालाच मी कधी एसेमेस पाठवत नाही पण त्यादिवशी मात्र आवर्जून पाठवला मुफीला..
हम सोचते थे की सिर्फ हम मानते है आपको
लेकीन आपको माननेवालोंका काफिला निकला
दिलने कहा की शिकायत कर खुदासे
मगर वोभी आपको माननेवालोमेसे निकला !

~~~

कधीकधी आपली शुष्क तत्त्वे बाजुला ठेवून काही करण्यातूनदेखील आयुष्य जगण्यातली खरी मजा चाखायला मिळते म्हणतात.. ते असेच काही असावे का?

- वेदश्री

अस्सा रुमाल सुरेख बाई..

2008-12-12T18:07:00.000+04:00

साहित्य : उरलेली/एकदा वापरून झालेली लोकर ( एकाच रंगाची असायला हवी असे नाही. थोड्याथोड्या उरलेल्या अनेक लोकरींचे छोटे छोटे गुंडेदेखील वापरू शकतो ), क्रोशाची सुई आणि कपडे शिवून झाल्यावर उरणारे कापड, झिगझॅग प्रकारे कापणारी कात्री.

कृती :

१ली ओळ : ४३ साखळ्या. वळवणे. ( रुमाल कितपत आकाराचा हवा त्याप्रमाणे साखळ्या कमीजास्त कराव्यात. )
२री ओळ : चौथ्या साखळीवर आणि त्यापुढील प्रत्येक साखळीवर एक खांब असे विणत शेवटपर्यंत विणावे. तीन साखळ्या वळवणे.
३री ओळ : दुसऱ्या खांबावर एक खांब. * एक साखळी. खालील एक खांब सोडून पुढील खांबावर एक खांब. * *-* मधले शेवटपर्यंत विणावे. ३ साखळ्या वळवणे.

चौरसाकृती रुमाल विणून होईतो ३ऱ्या ओळीबरहुकुम विणत जावे. आता जाळीदार रुमाल तयार होईल.

कपडे शिवून झाल्यावर उरणाऱ्या कापडाचे झिगझॅग प्रकारे कापणाऱ्या कात्रीने २० सेमी बाय ५ सेमी मापाचे तुकडे कापून घ्यावेत. ( झिगझॅग प्रकारे कापणाऱ्या कात्रीने कापल्यावर कापडाचे धागे निघत नाहीत. ) योग्य रंगसंगती साधत असे दोनदोन तुकडे एकेका जाळीतून घालून गाठी मारत जावे. सगळ्या जाळ्यांमधून अशाप्रकारे गाठकाम केल्यावर एक झकास रुमाल तयार होईल.

कापडाच्या तुकड्यांऐवजी लोकरीचेच तुकडे करून त्याच्या देखील गाठी मारू शकतो. अर्थात ही लोकर वरून दिसणार असल्याने चांगल्या प्रतीची आणि योग्य त्या प्रमाणात उपलब्ध असावी लागेल हे तर आलेच.

उपयोग : असा रुमाल फराळाचे पदार्थ शेजारच्या घरी नेऊन देताना ताट तात्पुरते झाकण्यासाठी, टेलिफोनचे कव्हर म्हणून, छोट्या टीपॉयचे कव्हर म्हणून वापरता येऊ शकतो.

- वेदश्री.

राम जाहली सीता

2008-11-12T17:50:00.000+04:00

खरं पहायला जाता,गजल प्रकारातलं मला जास्त काहीच माहिती नाही, पण तरीही मानस६ यांच्या 'आज फुलांची भाषा...' या गजलेवरून ही गजल बेतण्याचा एक तोडकामोडका प्रयत्न करून पाहिला आहे.

आज मुलांची भाषा मजला कळते आहे !
'हो'च धरोनि उत्तर, मी हिरवळते आहे !

उष्म उसासे टाकीत आली, झुळूक कशी ही?
तुझी आस का ही अंतरी घुटमळते आहे?

शांत मन्मनी या कसल्यासे गंधित लाटा?
आज काय हे माझ्या मनी खळबळते आहे?

आज जरी मी काही तुजला पुसलेच नाही
का मनाशी तरी ही लाज चुरगळते आहे?

आज वाल्मिकी पुन्हा करा सुरवात नव्याने,
राम जाहली सीता, भाग्य फळफळते आहे !

- वेदश्री.

अबोल प्रेम

2008-10-12T17:49:00.000+04:00

हे फक्त माझ्याचसोबत
नेहमी असंच घडणार आहे?
तुझ्याबरोबरची प्रत्येक भेट
'ते' न बोलताच संपणार आहे?

भेट-वेळ रोजची ठरलेलीच
तरी अजून काय ठरणार आहे?
बोलायचं पटकन पण वेडं मन
त्याचाही मुहुर्त पाहणार आहे !

भेटतो तेव्हाच माहित असतं
निघायची वेळ येणार आहे
पटकन विचारावा प्रश्न हवासा
तर शब्द ओठीच अडणार आहे !

मी न विचारताच तू काय
हवं ते उत्तर देणार आहे?
हे पुरतं कळतंय तरीही
तोंड माझं का बोलणार आहे?

न बोलता बोललेले शब्द
तुला वेड्याला कळणार आहे?
मी बोलले/न बोलले तरी गप्पच
नेहमीसारखा तू राहणार आहे !

भावभावना समजून घेणं
सगळंसगळं थांबणार आहे
उष्ट्या कुल्फीची चव मात्र
जिभेवरती रेंगाळणार आहे

स्वप्न माझं हे संपलं तरीही
मनात तूच उरणार आहे
तुझ्यात मी नसले तरी
माझ्यात तूच सापडणार आहे !

- वेदश्री.

असाही विमा !

2008-09-12T17:44:00.000+04:00

मनोगतींच्या ठाणे येथे आनंदात, उत्साहात पार पडलेल्या कट्ट्यात काय झालं हे तर बरेच जणं सांगतीलच, पण कट्ट्यानंतर मला काय अनुभवायला मिळालं हे मला सांगावंसं वाटत आहे.

सर्वांचा निरोप घेऊन मी ठाण्याच्या स्टेशनला पोहोचले. तिकिट काढून मला हव्या त्या फलाटापर्यंत पोहोचेपर्यंत माझी लोकल मला वाकुल्या दाखवत माझ्या समोर निघून गेली. अखंड-प्रवास नशिबात नाही आज, असं काहीसं पुटपुटत खंड-प्रवासासाठी कुर्ल्याच्या फलाटाकडे गेले. फाष्ट लोकल पकडून कुर्ल्याला आले आणि मग तिथून माझ्या ठिकाणी नेऊन पोहोचवेल अशी लोकल पकडली. वटवटा स्वभाव गप्प कुठे बसायला? नेहमीप्रमाणे स्त्रियांसाठी राखीव असलेल्या डब्यात शिरल्याने माझ्याजवळ एक मध्यमवयीन बाई उभ्या होत्या. होताहोता गप्पा सुरू झाल्या, ज्यातून कळलं की त्या बऱ्याचदा ये-जा करतात लोकलने. मी मध्येच म्हटलं,"लोकलचीही तिकिटं किती महाग झाली आहेत आताशा ! नेहमी ये-जा करावं लागतं माझ्या एका मैत्रिणीला तर आम्ही परवा पासच काढून घेतला. खूप पैसे वाचतात त्याने."
माझ्या या वक्तव्यावर त्यांनी माझ्याकडे एक कारुण्यमय कटाक्ष टाकला ! त्यांच्या त्या नजरेचा मला काहीच अर्थ उमगेना. माझा चेहरा गोंधळलेला.
"पासला किती पैसे घेतले त्यांनी?" पुर्वीच्या काळी मुनिम लोकं उलट तपासणी घ्यायचे हिशेबाची, त्या खाक्याने त्यांनी मला विचारलं.
"१५० रुपये." प्रश्नाचा रोख लक्षात न येताही मी उत्तर दिलं.
"वेड्या आहात तुम्ही मुली !" या त्यांच्या वाक्यावर मी उडालेच ( लाक्षणिक अर्थाने ! ).
"का हो? असं का म्हणता?" माझ्या या बोलण्याने मी माझ्या वेडेपणावर शिक्कामोर्तबच केलं असल्यासारखं त्या माझ्याकडे बघायला लागल्या.
"फक्त ५० रुपयात काम झालं असतं तुमचं, तिथे तुम्ही १५० रुपये घातलेत." आता माझ्या डोक्यात थोडीशी ट्यूब पेटली, पण अजूनही ती पुकपुकतच होती.
"बघू मला तुमचा पास?" माझा प्रश्न.
"पासची काही गरज नाही !"
"काऽऽय? तुम्ही तिकिट काढलेलं नाही आणि पासही काढलेला नाही?" टीसीने पकडलं तर काय, या प्रश्नाने माझीच सट्टीपट्टी गुल झालेली.
"नाही. मी लोकलच्या प्रवासाचा विमा उतरवला आहे !"
'हे काय गौडबंगाल आहे विम्याचं?' असं विचारणं अगदी माझ्या ओठाशी आलेलं पण तोवर आम्हां दोघींचं अपेक्षित स्टेशन आलेलं असल्याने बोलणं बंद करून आम्ही उतरलो.
"अच्छा, भेटू परत." असं म्हणून त्या निघाल्या आणि डोक्यात सुरू झालेलं विचारचक्र घेऊन मीही माझ्या रस्त्याने निघाले. तेवढ्यात मला टीसीचा आवाज आला,"तिकिट दाखवा."
"नाही आहे." शब्दांचा आवाज ओळखीचा वाटला. मी वळून बघितलं तर त्याच माझ्यासोबत ज्या होत्या त्या बाई तिथे होत्या. त्यांच्या बोलण्याने सुरू झालेल्या माझ्या विचारचक्राचं काय उत्तर मिळत असेल तर ते कळावं या हेतूने मी दोन मिनिट थांबले त्या बाई काय उत्तर देतात ते ऐकायला. त्यांचं उत्तर होतं,"XXXX हमालाला दिलाय मी या महिन्याचा हप्ता !"

- वेदश्री.

म्हातारपण !

2008-08-12T17:43:00.000+04:00

सुईत दोरा ओवताना
दोरा जातो इकडंतिकडं
पुन्हा पुन्हा दोऱ्याचं
टोक होतं वेडंवाकडं
जेव्हा वाटतं सुईने
क्षणभर तरी दाभण व्हावं
तेव्हा आपण समजून घ्यावं
आलं आहे म्हातारपण !

कुणीतरी विचारीत असतं
"कपडे धुवायला टाकले का?"
आपल्याला वाटतं, तो म्हणतोय
"रात्री नाटकाला येणार का?"
आपण म्हणतो.."नको रे बाबा,
सोसत नाही जागरण.."
सारे खो खो हसतात तेव्हा
आलंय म्हणावं म्हातारपण !

सूनबाई ताटामध्ये
वरणफळं जेव्हा वाढते
जेवता जेवता तोंडामधली
कवळी तेव्हा उचकटते
नातवंडांना हसू फुटते
नको वाटतं तेव्हा जेवण
असं झालं म्हणजे समजावं
याला कारण म्हातारपण !

रडून रडून दमतो राजू
पाहात नाही कुणी ढुंकून
आपाण त्याला उगं करतो
पाठ त्याची थापटून थोपटून
तो गळ्याशी बिलगतो तेव्हा
भरून येतं अंतःकरण
आणि वाटतं संपूच नये
कधीही हे म्हातारपण !

- शंकर इनामदार, जुन्नर.

चिऊचं पिल्लू शाळेत !

2008-07-12T17:40:00.000+04:00

चिऊचं पिल्लू शाळेत गेलं
पाटी-पेन्सिल विसरून आलं
कावळे गुरूजी रागावले
काव-काव करत ओरडले
चिऊचं पिल्लू खूप भ्यालं
रडत रडत घरी पळालं
चिऊ म्हणाली,"झालं काय?
देते बाळाला दुधाची साय."
दुधाच्या नावानं आलं खुशीत
हळूच शिरलं आईच्या कुशीत !

- अनामिका.

आजी

2008-06-12T17:29:00.000+04:00

आजी मी तुझ्याशी खेळेन गं ॥धृ.॥
हंड्यावर तपेलं, चुलीवर पातेलं
तुझं माझं घरकुल मी मांडेन गं ॥१॥
दाण्याचा लाडू, गुळाची पोळी
पोह्यांचा भात तुला शिकवेन गं ॥२॥
भराभरा जेवेन, ऑफीसला जाईन
येताना खाऊ तुला मी आणेन गं ॥३॥
रात्र काढू गंमतीची, गोष्ट सांग राजाची
तुझ्या कुशीत मी झोपेन गं ॥४॥

- अनामिका.

बदल

2008-05-12T17:25:00.001+04:00

मेघन् ला काका भेटायला आले तेव्हा ते एका पंचतारांकीत हॉटेलमध्ये जेवायला गेले. मेघन् तिथले हायफंडू एटीकेट्स पाळता पाळता मेटाकुटीला येत होती तर काका मात्र हाताने मनसोक्त जेवत होते. इतरांनी थोडावेळ काकांकडे चमत्कारीक नजरेने बघितलं पण मग प्रत्येकजण स्वतःच्या पोटपूजेत परत मग्न झाला. पण जेव्हा जेवण झाल्यावर काकांनी ताटात हात धुवून आचमन घ्यावं त्या आविर्भावात ते पाणी पिऊन टाकलं तेव्हा मात्र सर्वांच्या नजरांमध्ये एक कुत्सित भाव तरळल्याचा आभास मेघन् ला झाला. तिने काकांना नम्रपणे याबद्दल विचारता ते म्हणाले,"बेटा, लाखोकरोडो पैसे कमावले तरी आपण त्यामुळे मातायला नको, हेच शिकवण्यासाठी या सवयी लावलेल्या असतात. आणि त्या अशा ठिकाणी न पाळण्यामागे काही खास प्रयोजन मलातरी दिसत नाही. हॉटेल असो, महाल असो किंवा झोपडी, जंगल असो.. माझ्या या चांगल्या सवयी मी का म्हणून सोडायच्या?"
"तसं नाही हो काका. पण तुम्ही ताटात काही टाकलं नाही की झालं ना. ते धुवून असं पाणी पिण्याची ती काय जरूर?"
"एकेक कणासाठी जे झगडतात आणि त्या परिस्थितीतून जे वर येतात त्यांना सर्व अन्न संपवून स्वच्छ ताटातही अन्नाचे सूक्ष्म कण चिकटलेले असतात याची जाणीव असते बाळा. ते वाया जाऊ नयेत आणि अन्नाचा तितका सूक्ष्मसुद्धा अपमान माझ्या हातून घडू नये म्हणूनच काय ते असं वागणं.."
काकांचे हे विचार ऐकून कुत्सित्पणे बघणाऱ्या लोकांकडे दुर्लक्ष करून मेघन् नेही ताट धुवून ते पाणी पिऊन टाकले.

- वेदश्री

आश्रमानुभव

2008-04-25T12:14:00.001+04:00

वृद्धाश्रमांमध्ये जाऊन तिथल्या आजीआजोबांचे प्रश्न सोडवण्याचा प्रयत्न करणे, व्यसनमुक्त होऊ इच्छिणाऱ्यांना मदत करणे किंवा कुठल्या रक्तदान शिबिरात भाग घेणे तर कधी पोलिओ लसीकरणाच्या कार्यक्रमात भाग घेणे असे माझे उद्योग हेच काय ते माझे सो कॉल्ड समाजकार्य होते. या सगळ्या उचापतींनी बाकी काही नाही तरी चांगल्या गोष्टी करण्यासाठी इतरांना बऱ्यापैकी उद्युक्त करू शकते असा विश्वास मला स्वतःवर वाटायला लागला होता. एक वेगळा वयोगट हाताळायला मिळाला तर छान होईल असं वाटलं आणि नेमकं तेव्हाच आमच्या कंपनीतर्फे अशी एक संधी मिळाली जी मी सोडली नाही. ती संधी होती - एड्सने पिडीत अथवा ग्रस्त मुलांच्या अनाथाश्रमातल्या मुलांसोबत ( वय वर्षे ३ ते १६ ) खेळण्याची, त्यांना वेगवेगळ्या गोष्टी शिकवण्याची - त्यांची ताई बनण्याची. लहान मुले हा माझा अत्यंत आवडता प्रांत आहे आणि त्यामुळे या संधीत अपेक्षित काम काही खास अवघड जाईलसं वाटलं नाही. त्यातून काही शिकायला मिळेल का? याहीबद्दल साशंकता होती. दर महिन्याला एकच शनिवार जायला परवानगी मिळणार होती. त्यात जे काही अनुभव आले ते सांगावेसे वाटत आहेत म्हणून हा लेखनप्रपंच...

पहिली भेट :

त्या आश्रमामध्ये जाण्याची पहिलीच वेळ होती, त्यामुळे तिथल्या व्यवस्थापकीय लोकांशी जुजबी ओळख/गप्पा केल्या आणि आवश्यक गोष्टींची पूर्तता करून परवानगी मिळताच मी तिथल्या मुलांमध्ये गेले. काही मुलं मी त्यांच्यात जाताच माझ्याभोवती जमा झाली आणि 'ताई.. ताई..' करून माझं लक्ष वेधून घ्यायचा प्रयत्न करायला लागली. काही क्षणातच अखंड बडबड, प्रश्नांचा पाऊस, एकापाठोपाठ एक खेळांचा सपाटा.. असा एकंदर धमाल कार्यक्रम चालू होता आम्हा सर्वांचा. सर्वांचा?? खरंच? नाही. तिथल्या मुलांपैकी काही मुले माझ्याशी बोलायला अजिबात तयार नव्हती. कसलासा राग होता त्यांचा माझ्यावर की काय ते कळायलाही काही मार्ग नव्हता. या माझ्याशी भांडण असल्यासारखं वागणाऱ्या मुलांचं मन जिंकण्याचा प्रयत्न करायचा असं मी ठरवलं आणि यात ज्यांनी मला आपसुकच त्यांची ताई मानलं होतं त्यांची मदत होणार होती. त्यांच्याशी खेळताना मीही त्यांच्यातलीच एक आहे हे त्यांना वाटेलसे वागण्याकडे माझा कल होता, जेणेकरून त्यांचा माझ्यावर विश्वास बसेल. मी त्यांच्याशी खेळताना मुद्दामहून चुका करत होते, ज्या माझ्या लक्षात आणून देण्यात त्यांना मजा येत होती. मीही तोंड वेडवाकडं करत, "बऽऽरंऽ ! माझं चुकलं.. बस्स?" म्हणून चुका मान्य करत होते आणि त्या पुढे होणार नाहीत याची खबरदारी (!!) घ्यायचा प्रयत्न करतेयसं दाखवत होते.

दोरीच्या उड्यांचे नवीन प्रकार शिकवताना, ते प्रकार मी स्वतः खेळून जमाना झालेला असल्याने माझी दोरी सारखीसारखी पायात अडकत होती. दोरी अडकली की लगेच त्यांचा ओरडा सुरू व्हायचा,"ताई आऊट ताई आऊट" आणि मी एवढंसं तोंड करून बाजूला व्हायचे. त्यांच्या ताईला आऊट झालेलं पाहण्यात त्यांना जबरदस्त आनंद होत होता आणि त्यांना आनंदी बघणे हेच केवळ मला हवे होते. जे दोरीच्या उड्यांचे प्रकार ( कैची, रिंगण वगैरे ) मला स्वतःला आता जमेनासे झाले आहेत ( मी पुनश्च श्रीगणेशा करतेय ते शिकण्यासाठी.. बघुया ! ) ते प्रकार त्यांना शिकवता आले आणि ते त्यांना आता अगदी सहजगत्या खेळताही येतायत हे पाहून मला कोण आनंद झाला हे शब्दात सांगणेच शक्य नाही !

तसाच काहिसा प्रकार क्रोशाच्या विणकामाचा झाला. काही मुली मोबाईलचे कव्हर्स वगैरे विणत होत्या तर मी त्यांच्या विणण्यातल्या चुका लक्षात आणून दिल्या आणि बरोबर कसं विणायचं तेही सांगितलं. मला विणता येतं हे बाकीच्या मुलींना कळल्याने मग त्या माझाकडे आल्या आणि "ताई, मलाही शिकव" म्हणाल्या. तिथल्या मोठ्या ताईंना क्रोशाच्या सुया आणि लोकरीबद्दल विचारलं तर त्यांनी मला ज्या सुया आणि लोकर आणून दिली ती बघूनच मला कसंतरी झालं. तरीही त्या मुलींचा उत्साह पाहून मी त्याच साहित्यात त्यांना खांब-साखळ्या शिकवायला सुरूवात केली. या शिकण्याशिकवण्याला थोडासा वेळ झाला असेलनसेल एक मुलगी माझ्याजवळ येउन बसली आणि म्हणाली,"दीदी, मुझेभी सिखना है बुनाई करना।" तिच्या हातातली सुई-लोकर घेऊन तिलाही साखळी कशी घालायची ते समजवून सांगितलं. तिचा चेहरा तरीही संभ्रमितच दिसत होता. मग मी तिचा हात हातात घेऊन कसं विणायचं ते समजवून सांगितलं आणि 'कळलं का?' विचारलं तर कसनुसं 'हो' म्हणाली आणि जसं सांगितलं तसं विणायचा प्रयत्न करायला लागली. नवीन कुठलीही गोष्ट शिकायला वेळ लागतोच असं मनातल्या मनात म्हणून मी बाकीच्या मुलींचे विणण्यातले प्रश्न सोडवायला लागले. थोड्यावेळाने बघते तर ही मुलगी चमत्कारिकच विणत होती.. ज्या हातात सुई धरायला पाहिजे त्या हातात तिने लोकर धरली होती आणि ज्या हातात लोकर धरायला हवी त्या हातात सुई धरलेली ! बरोबर कसं धरायचं आणि विणायचं ते तिला समजवावं असं माझ्या डोक्यात आलेलं पण अचानक एक प्रश्न विचारला गेला,"तुम बाये हाथसे काम करती हो क्या?". आधीच नाराज दिसत होती ती आणि त्यात माझ्या या प्रश्नाने भर पाडल्यासारखं वाटलं. तिच्या शेजारी बसलेली एक सहजपणे विणणारी मुलगी म्हणाली,"तोच तर प्रॉब्लेम आहे ताई तिचा. कित्तीवेळा शिकवलं तिला पण ती अशीच उलटं करून ठेवते म्हणून तिला कोणी शिकवायलाच जात नाही आता." मला एकदम पोटातून ढवळल्यासारखं झालं. मी स्वतः डावखुरी आहे पण मला डाव्या हाताने विणायला जमत नाही, या गोष्टीचं आयुष्यात पहिल्यांदा वैषम्य वाटलं मला. इतर मुली विणताना अडकत होत्या तेव्हा त्यांना हाताला धरून बरोबर कसं विणायचं ते मी शिकवू शकले पण हिच्या बाबतीत ते मला जमणार नव्हतं. "देखो, मैं तुम्हे हाथ पकडके तो नहीं सिखा सकती, लेकीन तुम जहां गलती करोगी वहा बता सकती हूं। चलो, शुरू करते है।" डावखुरी आहे कळूनही मी तिला शिकवू इच्छिते ही गोष्ट तिला आवडली होती आणि म्हणूनच की काय तिचा चेहरा थोडासा खुलला होता. निघायची वेळ होईतो ती बऱ्यापैकी चांगलं विणायला लागली होती आणि मूळ म्हणजे आपणही विणू शकतो हा आत्मविश्वास तिला आला होता, यातच सगळं कमावलं असं मला वाटलं.

दुसरी भेट -

यावेळी मला ज्या मुलांनी आधी रागारोसाने वागवलं होतं, त्यांनीही हसतखेळत प्रतिसाद दिला. सगळ्याजणांची चिवचिव चालली होती माझ्याभोवती. कोणाला त्यांच्या शाळेतल्या गमती सांगायच्या होत्या तर कोणाला दोरीच्या उड्या खेळून दाखवायच्या होत्या. कोणाला विणलेले मोबाईल कव्हर्स दाखवायचे होते तर कोणाला येत्या आठवड्यातला त्यांचा होणार असलेला नाच करून दाखवायचा होता. माझ्याकडून काहींना नवीन गोष्टी शिकायच्या होत्या त्यामुळे त्यांनी मला 'टीचर' म्हणायला सुरूवात केली तर काही त्यांना सांगत होते की "वो टीचर नहीं, दीदी है !"

यावेळेस त्यांनी लोकरीचे वेगवेगळे प्रकार विणायला शिकले. रिचा आणि अनिलची परवानगी घेऊन मी त्यांच्यासाठी सुया आणि लोकर नेली होती. यावेळेस गंमत म्हणजे त्या मुलांना संभाळण्यासाठी असलेल्या त्यांच्या खरोखरीच्या टिचर्ससुद्धा विणकाम शिकायला बसल्या होत्या !

तिसरी भेट -

माझ्या बाबांची तब्ब्येत खूपच खालावलेली असल्याने त्यांना भेटायला मी घरी गेले होते. आश्रमाचा पहिला शनिवार चुकतोय हे लक्षात आलं होतं पण इलाज नव्हता. आश्रमाची परवानगी घेऊन मग मी चौथ्या शनिवारी गेले तिथे. ताई पहिल्या शनिवारी येणार म्हणून पोरं वाट बघत बसली होती कळताच मला गुन्हेगार वाटलं. काही मुलं पुढल्या आठवड्यात त्यांच्या शाळेच्या गावी जायची असल्याने त्यागोदर मला भेटायचं होतं त्यांना. मुलांमध्ये गेले तेव्हा कळलं की बाबांच्या आजारपणाबद्दल त्यांना आधीच कुठुनतरी कळलेलं होतं.. त्यामुळे लगेच प्रश्न सुरू झाले.. "दीदी, तुम्हारे पापाको क्या हुआ?" वगैरे.. बाबांची तब्ब्येत बरी झाली असली तरीही खूप काही बरी होती असं नव्हतं, त्यामुळे माझीच मानसिक अवस्था धड नव्हती. मलाही कदाचित आधार हवाच होता कोणाचातरी. मुलांमध्ये तो आधार शोधायला गेले असं म्हणून कदाचित मुर्खात काढेल मला कोणी पण तसं झालं खरं तेव्हा. मी गोष्ट सांगावी तसं त्यांना सांगत बसले की बाबांनी कसे हालाखीत दिवस काढले आणि कुटुंबाला इतकं सुंदर आयुष्य मिळवून दिलंय वगैरे.. त्यांची तब्ब्येत आता बरी राहत नाही म्हणून मी घरी गेले होते सांगितलं. बोलल्याने मला बरं वाटत होतं. मी काहिशी माझ्या भावविश्वातून बाहेर आले होते. मुलांना हे सगळं सांगायला नको होतं असं एकदम वाटून गेलं आणि मी बघितलं तर तीही त्यांच्या भावविश्वात गुंगलेली दिसली. बाहेरच्या जगातली माणसं नेहमी खोदूनखोदून त्यांच्या आयुष्याबद्दल विचारतात असं कळलं ( तुझ्या आईला एडस झालाय की वडलांना? असेही प्रश्न त्या चिमुकल्यांना विचारलेले ऐकून मी हादरलेच होते ! ) पण कोणी स्वतःच्या कुटुंबाबद्दल, त्यांच्या प्रश्नांबद्दल सांगत नव्हतं त्यांना. बाहेरची माणसं नेहमी त्यांच्याकडे मदतीच्या वस्तू फेकून देऊन चालू लागतात, त्यांच्याशी अंतर ठेवून वागतात असं कळलं. अजाणतेपणी का असेना पण मी हे अंतर पार करून त्यांच्यात जाऊन मिसळले होते, त्यांना माझी सुखदुःखं सांगत होते याचं त्यांना कुठेतरी समाधान मिळाल्यासारखं वाटलं. माझ्यावरचा विश्वास वाढल्यानेच की काय त्यांनी त्यांच्या आयुष्यातले 'खरे'प्रश्न मला सांगायला सुरूवात केली. शप्पथ ! त्या जगातली जबरदस्त भीषणता पहिल्यांदाच लक्षात आली माझ्या. मदत म्हणून देण्यात आलेल्या वस्तू प्रत्यक्ष त्या मुलांपर्यंत पोहोचतच नव्हत्या, तिथल्या काम करणाऱ्या बायका त्यांना दुखलंखुपलं तरी लक्ष द्यायच्या नाहीत वगैरे वगैरे.. हे सगळं ऐकून मला माझं दुःखं एकदम किस झाडकी पत्ती वाटायला लागलं. मी या विचारात गुंग असताना तिथे एक अंथरूणाला खिळलेला मुलगा मला म्हणाला,"तु.. तुम.. चिंता मत.. करो.. दीदी.. अंक..ल ज..ल्दीही.. ठी..क हो जा..एंगे". त्याचे हे शब्द ऐकून स्वतःच्याच रडण्याला रडत बसलेल्या माझ्या कोत्या मनाची लाज वाटली मला. त्याची शारिरीक अवस्था पाहून मला त्याच्याशी हातमिळवणी करावी असं धाडसच होत नव्हतं मला. मनात कुठेसं असा आखडता पवित्रा घेणं पटत नव्हतं. आजवर कधीही कुठलेही मूल मला ताई, मावशी, आत्या म्हटलंय आणि मी त्याच्याशी प्रेमाने वागले नाही असं झाल्याचं मला आठवत नाही. मग आजच असं का होतंय ते कळत नव्हतं पण चमत्कारिक शक्ती मागून ओढत असल्यासारखंही वाटत होतं ! मला साधा हात मिळवावासा वाटत नव्हता त्याच्याशी आणि तो मात्र मला इतक्या प्रामाणिक सदिच्छा देऊन मोकळा झाला होता !!! डोळ्यातले अश्रू गालावर कधी ओघळले माझं मलाच कळलं नाही. त्याला खूप त्रास होत होता आणि तो पलंग पंख्याखाली हलवायला सांगत होता. तो म्हणाला,"तुमने जो इन सबको सिखाया है, वो चीजे बेचने के लिये मैं दुकान निकालूंगा ! " जेव्हा मी त्याला म्हणाले की आपण तुझं हे दुकान नक्की काढुया तेव्हा त्याला अत्यंत आनंद झालेला दिसला पण का कोण जाणे मला मात्र माझं मन खात होतं कारण इतर कोणाला कळलं नसलं तरी मला कळत होतं की मी त्याच्यापासून जाणूनबुजून एक हात दूर राहत होते !

चौथी भेट -

आज मी मनाशी पक्कं केलं होतं की त्या आजारी मुलाशी खूप गप्पा मारायच्या. त्याचे प्रश्न, दुःखं समजून घेऊन त्यावर उपाय शोधायचा प्रयत्न करायचा. त्याला विनोद सांगून हसवायचं, त्याला जे खायला आवडत असेल ते व्यवस्थापनाची परवानगी घेऊन त्याला आणून द्यायचं. मूळ म्हणजे मागल्यावेळी या माझ्या भावापासून उगाचच दूर रहायची केलेली चूक सुधारायची असा मी चंग बांधला आणि मगच तिथे गेले. आश्रमाच्या ऑफिसमध्ये गेल्यावर मी माझी इच्छा तिथल्या टिचरना बोलून दाखवली तर पहिल्यांदा तर त्यांना खूप आश्चर्य वाटलं की मला तो मुलगा कसा माहिती आणि मी त्याला कशी काय भेटू शकले वगैरे. सर्व कळल्यावर त्या म्हणाल्या,"तुझी इच्छा खूप चांगली आहे पण ती आता पूर्ण नाही होऊ शकणार." कारण विचारता कळलं की तो मुलगा १५ दिवसांपुर्वीच वारला होता ! आसपासच्या सगळ्या वस्तू माझ्या भोवती गोलगोल फिरतायत असं वाटलं मला. "दीदी, तुम चिंता मत करो.."शब्द माझ्या कानात घुमायला लागले. डोळ्यात पाणी आणि विषण्ण मन झाल्याने काही समजेनासंच झालं मला. त्या टीचरने समजुतीचे शब्द सांगितले आणि याबद्दल आपण काही करू शकत नाही म्हणाल्या. त्याच्या आजाराबद्दल मी काही करू शकणार नव्हते हे जरी सत्य असलं तरी किमान त्याने पुढे केलेला हात तर अव्हेरायचा नव्हता ना मी.. त्याला भेटून त्याची माफी मागायची होती पण आता सगळंच संपलं होतं. एका अजबशा पोकळीने मला घेरून टाकलं होतं आणि मी घरी जायला निघाले. कुठल्या तोंडाने मी मुलांसमोर जाऊ असं वाटलं मला. ऑफीसमधून बाहेर पडत नाही तर एक छोटा मुलगा माझ्याकडे येऊन म्हणाला,"ताई, आज आपण काय खेळायचं?" काय उत्तर देणार होते मी त्याला? त्या मुलांमधून वाट काढून घरी जाणे शक्यच नव्हते. त्या दिवशी मी खेळले (?!) तर सही त्या मुलांशी पण त्यात राम नव्हता हे माझं मला जाणवत होतं.

आजही तिथे जाते तेव्हा 'ताई.. ताई..' म्हणणारे असंख्य आवाज ऐकू येतात पण तरीही 'दीदी' म्हणणारा तो आवाज ऐकू यावा असं खूप मनापासून वाटतं ! ही टोचणी आता कधीही पूर्णपणे जाईलसे वाटत नाही पण त्याच्यासारख्याच इतर मुलांशी एका 'ताई'प्रमाणेच वागून ती कमी करता आली तरी मिळवले असे म्हणता येईल. बघुया कितपत जमतेय ते..

- वेदश्री.

प्रथमं वक्रतुंडंच...

2008-04-25T12:06:00.001+04:00

माझी एकाग्रता (?!) म्हणजे एक न उकललेलं कोडं आहे माझ्यासाठी. कधीकधी काहीच न ठरवता हाती घेतलेल्या कामात पूर्ण एकरूप होऊन जाऊन अत्यंत झकासपणे हातावेगळं करून मोकळी होऊन जाते तर कधीकधी नाही तर नाहीच सूर जुळत. नक्की काय केल्याने मन एकाग्र होतं आणि काय केल्याने नाही, हे मी शोधायच्या कधीच फंदात पडले नाही हे मात्र अगदी खरं आहे.

हे असं सगळं असूनदेखील आज जेव्हा सकाळी वसतिगृहात बसवलेल्या गणपतीचे दर्शन घ्यायला गेले, तेव्हा एक झकास अनुभव आला. झालं काय की तिथे कर्ण्यावर मोठ्या आवाजात सुंदर भक्तीगीते लागली होती. नेहमीच्या सवयीने मी आत गेले, हात जोडले आणि डोळे मिटून भक्तीगीतांच्या बॅकग्राउंड म्युझिकमध्ये माझ्या सरधोपट चालीतलं गणपतीस्तोत्र म्हणायला सुरूवात केली. म्हणताम्हणता मी 'प्रथमं वक्रतुंडंच..' म्हणायला आणि कर्ण्यावरील गीत बदलून 'जशी चिकमोत्याची माळ होती गं तीस तोळ्याची गं..' गाणं सुरू व्हायला एकच गाठ पडली ! माझ्या तोंडी 'वक्रतुंडंच..'च्या पुढचा शब्दच यायला तयार नाही ! पटणार नाही तुम्हाला कदाचित पण अगदी निमिषार्धात मागच्या भूतकाळात भटकून परत आले. ते गाणं, त्याच्या शब्दलयीवर एका नर्तिकेनी केलेलं अतीव सुंदर नृत्य - जे दूरदर्शनवर दाखवलं गेलं होतं, तिच्या स्टेप्स बघून मी आणि श्रीने तसंच नाचायचा केलेला अयशस्वी प्रयत्न.. वगैरे वगैरे सगळ्या फुटकळ गोष्टी त्या निमिषार्धात माझ्या मनात तरळून गेल्या. माझं मन जेव्हा पुढच्याच निमिषार्धात परत स्तोत्रावर आलं तेव्हा 'वक्रतुंडंच'च्या पुढचा शब्द शोधायला मनाच्या कानाकोपऱ्यात जंग जंग पछाडलं पण नाही तर नाहीच मिळायला त्याला तो शब्द !
माझंच वस्ताद मन मलाच दूषणे द्यायला लागलं.
'काय हे? तुला साधं स्तोत्रही येईना? थू आहे तुझ्या जिंदगानीवर..'
भोळं मन भोळं असलं तरी असले आरोप सहन करून गप्प बसेल? शक्यच नाही..
'जरा गप्प बस. परत एकदा सुरूवात केली की आपोआप येईल तो शब्द माझ्या तोंडून बाहेर. असा नाही सापडायचा तो शब्द मला..'
'कराऽऽऽ पर्रऽऽत सुरुवात करा.. पण पडू दे जरा काही उजेड.. '
वस्ताद मनाची तानाशाही संपुष्टात आणायला मी, तसंच काहीशा बावरल्या मनाने मी कसेबसे एकेक शब्द उच्चारत परत स्तोत्र म्हणायला सुरूवात केली. चुकलं तर हे वस्ताद मन काय काय म्हणेल मला? या विचाराने धडधडत होतं माझं हृदय.. पुढचा शब्द आठवतो की नाही याची धास्ती सदोदित होती भोळ्या मनात.
'त्या शब्दाची जागा जवळजवळ येतेय.. आतातरी आठवला का? आठवला का?'
वस्ताद मनाच्या या हैराण करवणाऱ्या प्रश्नाच्या भडिमाराला गप्प करण्याच्या प्रयत्नात माझं भोळं मन गुंतलं आणि...... व्हायला नको तेच झालं ! माझी स्तोत्रगाडी 'वक्रतुंडंच..' पर्यंत येऊन परत अडकली !
वस्ताद मन जणु काही याचीच वाट बघत असल्यासारखं विकृतपणे हसायला लागलं. भोळ्या मनाच्या डोळ्यात (!!!) अश्रू तरळले. दोन मिनिट तशीच मी उभी दिग्मूढासारखी तिथे काय करावं ते कळतच नव्हतं.
'तू आणि मी वेगळे आहोत का? माझ्या प्रामाणिक प्रयत्नांना अपयश मिळता तुला असा आनंद का होतो? हुरूप द्यायचा सोडून तू खच्चीकरण का करतोस माझं?' भोळं मन आक्रंदलं.
'अरे येड्या, तू मला चान्स दिलास रे दिलास की मला तुला सतावायला भारी आवडतं. आत्ता तूच बघ तुझं पूर्ण मन होतं का स्तोत्रात? असतं तर अडकायला झालंच नसतं.. तू अटकलास, मला चान्स मिळाला तुझ्यातून बाहेर निघून तुझ्यावर चिडवाहसायला, मी हसलो.. हे बघ असाऽऽ' असं म्हणून वस्ताद मन परत हसायला लागलं.
भोळं मन मनातल्या मनात म्हणालं,'वस्ताद जरी वस्ताद असला तरी म्हणण्यात काहीतरी मेख आहे. मला चॅलेंज देतोय का? आता ऐकच स्तोत्र..'
एकदम एक आगळीच झिलई चढली शब्दोच्चारांवर, एक आगळाच विश्वास वाटला भोळ्याला त्याच्या स्वतःवरच आणि एकेक शब्द पुढच्या शब्दाकरताच्या शोधाबद्दल पूर्ण बेफिकिर होऊन माझ्या तोंडून शब्द बाहेर पडायला लागले. अजूनही बॅकग्राउंडला 'चिक मोत्याची माळ..' होती आणि 'गणपती किती हासला...' ही होता ! म्हणतम्हणत मी 'वक्रतुंडंच..' पर्यंत आले आणि पुढचा 'एकदंतं..' कधी तोंडून ओघळला माझं मलाच कळलं नाही. एका वेगळ्याच आनंदपर्वात गेले होते मी.. भानावर आले तेव्हा नुसतं स्तोत्रच नाही तर अथर्वशीर्षही म्हणून झालेलं होतं !!!
भोळ्याला जब्बरी आनंद झाला.
'वस्ताद, कुठेयस तू? ऐकलंस का स्तोत्र?'
'येडू, मी तुझ्यातच आहे आता !'

आज इतकं धमाल वाटत आहे की बस्स !

- वेदश्री.

हरवलेलेसे काही

2008-04-25T12:02:00.001+04:00

"पीहू.. अगं ए पीहू.." पेपर वाचतावाचता नीलने मारलेली ही तिसरी हाक ! काम सोडून काय म्हणतोय ते बघायला जावंच लागलं.
"काय रे काय झालं? काय आरडाओरडा लावला आहेस?"
नील अगदी उत्साहात म्हणाला,"अहो राणीसाहेब, तुमच्याच आवडीची गोष्ट आहे. गावात एका मोठ्या चित्रकाराच्या चित्रांचं प्रदर्शन लागलं आहे. चलणार का बघायला?"
"वाह ! का नाही? यात विचारायचं ते काय? आजच जाऊयात. अरे पण त्या चित्रकाराचं नाव तर समजू देत की मला.."
"समीर ठाकूर. बरं ए ऐक. आज संध्याकाळी मी लवकर येतो, तू तयार राहशील. काय?"
"समीर ठाकूर.. समीर... !" मी परत नाव उच्चारलेलं पाहून नील म्हणाला,"का गं काय झालं?"
"काही नाही.. नील, मी नाही येऊ शकणार आज. आत्ताच आठवलं की मला मिसेस शर्मांबरोबर शॉपिंग करायला जायचं आहे ते."
"ह्म्म.. ठीक आहे मग उद्या जाऊया."
घाईघाईने मी,"नाही.. माझ्या म्हणण्याचा अर्थ होता की तू का माझ्यासाठी कॅन्सल करतोस? तू जाऊन ये की.."
"जशी आपली आज्ञा राणीसाहेब. मी एकटाच जाऊन येईन."
नील ऑफीसला निघून जाताच मी पेपर उचलला.
"समीर ठाकूरचं चित्रप्रदर्शन.. समीर.. माझ्या समीर.. शेवटी तू माझं स्वप्न सत्य करून दाखवलंसच.." पेपरमधल्या त्या बातमीने माझं मन भूतकाळातल्या प्रसंगांमध्ये वावरायला लागलं.

तेव्हा मी एम.कॉम. च्या पहिल्या वर्षात होते. माझा सिनियर असलेला समीर ठाकूर - खूपच आकर्षक व्यक्तिमत्व, उंचेला आणि एकदम हसऱ्या स्वभावाचा. माझ्या वर्गातल्या इतर मुलींप्रमाणेच मलाही तो खूप आवडायचा पण तो मात्र कधीच आमच्याकडे लक्ष द्यायचा नाही. मला पक्कं आठवतं, तेव्हा आमच्या कॉलेजमध्ये कला-स्पर्धा आयोजित केलेल्या होत्या. मी पांढऱ्या रंगाचा सलवारकमीज घालून गेले होते. मी त्याच्यासमोरून थोडीशी पुढे गेले होते की तेव्हाच त्याने मला हाक मारली होती,"हेऽऽ पांढरा ड्रेस.. !" मी थांबले. समीर माझ्याचकडे येत होता. याला माझ्याशी काय बोलायचं आहे आता? या विचारासरशी मी घाबरले. तो माझ्याजवळ येऊन म्हणाला,"तू जुनियर आहेस ना?" मी थरथरत,"हो सर.."
"काय नाव आहे तुझं?"
"पीहू गुप्ता.."
"पीहू.. चांगलं नाव आहे. पीहू, थोड्याचवेळात चित्रकला स्पर्धा आहे. तू लवकर तिकडे ये. आज मी तुझंच चित्र काढतो. ठीक आहे?"
मी आश्चर्याने त्याच्याकडे पाहिलं,"अम्म? अम्म.. हो सर !"
समीर निघून गेला आणि मी अवाक् होऊन त्याच्या पाठमोऱ्या आकृतीला पाहत राहिले. समीरने माझं खूपच सुंदर पोर्ट्रेट बनवलं. मी त्याच्या या रुपाला पाहून विस्मित झाले होते. काही वेळाने जेव्हा कवितांची स्पर्धा सुरू झाली तेव्हा त्यात समीरचं नाव घेतलं गेल्याने मला परत आश्चर्य वाटलं. तो माझ्याजवळून जायला लागला तर मी त्याला हळूच विचारलं,"पोर्टेट तर माझं बनवलंत, आता कविता कोणावर लिहिली आहे?"
त्याने हसून माझ्याकडे पाहिलं आणि म्हणाला,"तिच्याचवर.. जिचं पोर्टेट बनवलं आहे." हसल्याने त्याच्या गालावर पडलेल्या खळीत मी स्वतःला विसरतेय की काय असा भास मला झाला. हळूहळू गप्पा होतहोत आमची ओळख वाढत चालली होती.

आम्ही कधी एकमेकांच्या प्रेमात पडलो आमचं आम्हालाच कळलं नाही, पण हे अजून ना त्याने माझ्यापाशी कबूल केलं होतं ना मी त्याच्यापाशी. बघताबघता एक वर्ष निघून गेलं. त्याचं शिक्षण पूर्ण झालं होतं आणि मी जुनियरची सिनियर झाले होते. एकीकडे त्याचे नोकरी शोधायचे प्रयत्न सुरू झालेले आणि दुसरीकडे माझ्यासाठी घरी स्थळं बघणं सुरू झालेलं. मी समीरशिवाय दुसऱ्या कोणाचा माझ्या आयुष्यात विचारसुद्धा करू शकत नव्हते. मी समीरशी याबद्दल बोलू इच्छित होते पण त्याचा एकूणच सगळ्या गोष्टी अगदी हलकेच घेण्याच्या स्वभावामुळे मी त्याला काहीच बोलू शकत नव्हते. मी त्याला किती समजावलं की त्याच्या या हलगर्जीपणामुळे त्याला एखाद्या दिवशी खूप नुकसान नको व्हायला, पण तो माझी कुठलीच गोष्ट सिरीयसली घ्यायचा नाही. हसून टाळायचा.

एके दिवशी असंच एक कुटुंब मला बघायला येणार होतं. मी कॉलेजमधून निघालेच होते की समीर दिसला,"इतक्या लवकर कुठे निघालीस पीहू?"
"आज एक कुटुंब मला बघायला येणार आहे."
"असले फालतू विनोद करत जाऊ नकोस पीहू. मला अजिबात आवडत नाहीत."
"विनोद? विनोद तर तू करतोयस समीर.. मी नाही !"
तो एकदम भंजाळून म्हणाला,"तू दुसऱ्या कोणाशी लग्न नाही करू शकत पीहू !"
मला जसं काही काहीच माहिती नाही असा आव आणत मी म्हणाले,"म्हणजे? मी दुसऱ्या कोणाशी लग्न करू शकत नाही म्हणजे काय?"
"पीहू, तुला तर माहिती आहे की मी तुझ्या... तुझ्याशी.."
"माझ्याशी.. काय समीर?"
समीरने एक मोठा श्वास घेतला, डोळे बंद केले आणि घाईघाईत म्हणाला,"मी तुझ्यावर प्रेम करतो पीहू. तुझ्याशी लग्न करू इच्छितो. करशील का माझ्याशी लग्न?" इतकं बोलून त्याने डोळे उघडले आणि मी हसते आहेसं पाहून सुटकेचा श्वास घेतला. हिला सगळं माहिती होतं तरीही.. मग रागावून म्हणाला," सगळं जर तुला माहिती होतं तर मग असं काहीच माहिती नसल्यासारखं का भासवत होतीस?"
"सगळं माहिती होतं मला पण तुझ्या तोंडून ऐकायचं होतं. आता चल माझ्या घरी माझ्या आईबाबांशी बोलायला.

समीर माझा हात आपल्या हातात घेऊन म्हणाला,"येईन.. नक्की येईन, पण त्या दिवशी ज्या दिवशी मी काहितरी बनेन. माझ्या पायावर उभा असेन. प्लिज पीहू, मला थोडास्सा वेळ दे."
मलाही त्याचं बोलणं पटलं त्यामुळे मी होकार दिला. या गोष्टीला सहा महिने होऊन गेले पण त्याला नोकरी मिळाली नाही. मग एके दिवशी मी त्याला म्हणाले,"समीर, तू इतका सुंदर कवी आहेस, चित्रकार आहेस, मग त्यालाच तू स्वतःचा व्यवसाय का नाही बनवत? नोकरी शोधण्यासाठी का धक्के खात फिरतो आहेस?"
यावर तो हसून म्हणाला,"मलाही तेच हवं होतं पीहू पण आईबाबांचं स्वप्न आहे की मीही माझ्या दादाप्रमाणे नोकरी करावी. त्यांच्या मते कला संतुष्ट करते पण पोट नाही भरू शकत."
मी त्याला असहमती दर्शवत,"इतकं तर मला काही माहिती नाही समीर पण तुला एका छान चित्रकाराच्या रुपात बघायला मला जास्त आवडेल. तुझ्या चित्रांचं प्रदर्शन लागेल, लोकं ते बघायला येतील, तुझं तोंडभरून कौतुक करतील, एका कलाकाराच्या रुपात सगळे तुला ओळखतील.. हेच तर माझं स्वप्न आहे समीर.."
"आणखी थोडे दिवस जर मला नोकरी मिळाली नाही ना पीहू तर तुझं हे स्वप्न मी खरं करून दाखवीन." तो म्हणाला होता.

त्यानंतर काही काळातच समीरला एका मोठ्या कंपनीत नोकरी मिळाली. स्वतःच्या कामात गुंग झालेल्या समीरला आता माझ्यासाठी खूपच कमी वेळ देता येत होता पण त्याचं स्वप्न पूर्ण होताना पाहून मला खूप आनंद होत होता. कसं कोण जाणे पण तेव्हाच माझ्या घरच्यांना आमच्याबद्दल समजलं. आई म्हणाली,"काही विचार केला आहेस? तू जर दुसऱ्या जातीतल्या मुलाशी लग्न केलंस तर काय होईल याचा? आणि समज आम्ही जरी हो म्हणालो तरी त्याच्या घरातले याला हो म्हणतील का?"
मी शांत स्वरात म्हणाले,"आई, तू अजिबात चिंता करू नकोस. जर तो माझ्यावर खरंच प्रेम करत असेल तर तो फक्त त्याच्या घरच्यांनाच मनवून थांबणार नाही तर स्वतः येऊन तुमच्याकडून माझा हात मागायला येईल. मला त्याच्यावर विश्वास आहे आई.."
"..पण असं नाही झालं तर..?"
"जर सगळ्या रीतीभाती संभाळत तो मला घेऊन जायला आला नाही तर तुम्ही जे म्हणाल तेच मी करेन."
"ठीक आहे पीहू.. जसं तुला योग्य वाटेल तसंच. आम्हाला तर फक्त तुझा आनंद हवा आहे."

जेव्हा मी हे सगळं समीरला सांगितलं तेव्हा तो म्हणाला,"मी इतक्यातच माझ्या घरच्यांना याबद्दल नाही सांगू शकत पीहू. अजून तर माझा या नोकरीत चांगला जम देखिल बसलेला नाही. थोडी आणखीन मुदत दे मला पीहू.."
मी चिडून म्हणाले,"वेळच तर नाहीये माझ्याकडे समीर. आतातर माझं शिक्षणदेखिल पूर्ण झालं आहे. आता मी काय सांगू माझ्या घरच्यांना आणि थांबा म्हणू? आणि मग माझी लहान बहिण रियापण तर आहे.."
विषय टाळत तो म्हणाला,"बरं ते राहू दे, मला कामानिमित्ताने सिंगापोरला जायचं आहे."
"समीर, तू जायच्या आधी माझ्या घरच्यांशी बोलून जाशील ना?"
"नक्की सांगू शकत नाही पण प्रयत्न जरूर करेन."
"ठीक आहे. तू हवं तर आताच नको येऊस माझ्या घरच्यांना सांगायला, पण जायच्या आधी तुला तुझ्या घरच्यांना तरी आपल्याबद्दल सांगावंच लागेल. तसं झालं की मी आईबाबांना विश्वासाने सांगू शकेन की मी तू परत येईतो थांबणार आहे म्हणून. बोल ना.. सांगशील ना आईबाबांना आपल्याबद्दल?"
काही वेळ अगदी शांत बसून मग तो म्हणाला,"ठीक आहे. बोलेन मी.."

सिंगापुरला जायच्या आधी तो मला भेटायला आला.
"समीर, तू बोललास घरी?"
"ह्म्म्म पीहू.. बोललो मी.. पण माझं बोलणं ऐकताच आईबाबा खूपच चिडले. खूपच ओरडले मला. ते या गोष्टीला तयार होत नाहीयेत पीहू.."
समीरचं हे बोलणं ऐकून डोळ्यासमोर काजवे चमकले माझ्या. त्याचा हात धरून मी म्हणाले,"आता काय होईल रे समीर? आता काय करायचं आपण?"
"अजून काही विचार नाही केला की काय करेन ! पण पीहू मी आईबाबांच्या विरुद्ध नाही जाऊ इच्छित आणि ते हो म्हणण्याची काहीच शक्यता दिसत नाही."
"समीर?"
त्याचा खाली गेलेला चेहरा वरती केला तर त्याने नजर चुकवली. त्यावेळेस वाटलं की सगळं संपलं. माझ्या पायातले त्राणच गेले जणू आणि मी मटकन खाली बसले. समीर काहीच न बोलता निघून गेला.ज्या समीरच्या भरवशावर मी माझ्या घरी इतकी मोठी हमी भरली होती, आज तोच समीर स्वतःची शपथ, माझा भरोसा सगळ्याला तोडून निघून गेला होता.

मी माझ्या घरच्यांशी नजरेला नजर भिडवू शकत नव्हते. माझ्या मनात जे वादळ उठलं होतं त्याला कसं सामोरं जायचं माझं मलाच कळत नव्हतं. किती प्रेम, तक्रारी, प्रश्न माझ्या मनात उभे राहिले होते त्याला तर काही गणतीच नव्हती. माझ्या डोळ्यात कितीक आसवं येऊन उभी होती पण मी मनमोकळं कोणाजवळ रडूही शकत नव्हते. कोणाला सांगणार होते मी माझ्या मनातलं? याचवेळी माझ्याकरता नीलचं स्थळ आलं आणि मी त्याची बायको बनून त्याच्या घराची मर्यादा बनले ! तेव्हापासूनच मला एकच प्रश्न आजपर्यंत उलगडला नव्हता,'समीर, तू माझ्या मनाचा राजा होऊ शकला असतास मग असा शत्रू बनलास तो का?'

दरवाजाची घंटी वाजली आणि मी भूतकाळातून परत वर्तमानात येऊन पोहोचले. बघितलं तर संध्याकाळ होत होती.. लाईट लावून मी दरवाजा उघडला,"नील तू आलासही?"

नील हसत,"काय राणीसाहेब, कशात गुंग आहात एवढ्या? मी तर समीरचं प्रदर्शन बघूनही आलो. पीहू.. खरंच सांगतो तुला.. तू यायलाच हवं होतंस.. इतके सुंदर चित्रं होती की मी तुला काय सांगू ! मी भेटलो समीरला, जरा विचित्रच माणूस वाटला मला. माहीतेय का तुला? ही आसामी आधी एका मोठ्या कंपनीत कामाला होती पण मग अचानक ती सोडून चित्रकार झाली. त्याने अजून लग्नही नाही केलेलं ! लोक म्हणतात की कोणावर तरी मनापासून प्रेम करत होते पण तिला मिळवू शकला नाही. बस्स.. तिच्याच आठवणीत कधीच लग्न न करण्याचा निर्णय घेऊन बसलाय..."
नील त्याच्यात्याच्याच धुंदीत कायकाय बोलत सुटला होता पण माझं मन मात्र,"लग्न नाही केलं..' याच शब्दांभोवती अडखळलं होतं. 'समीर मला अजून विसरला नाही?'
मला हरवलेल्या मनःस्थितीत पाहून नील मध्येच म्हणाला,"पीहू, काय झालं? तू अशी टेन्शनमध्ये असल्यासारखी का दिसते आहेस?"
"काही नाही. थोडंसं थकल्यासारखं वाटतं आहे बाकी काही नाही." असं म्हणून मी बोलणं टाळलं.

दुसऱ्या दिवशी दुपारी नीलचा फोन आला,"पीहू, आज संध्याकाळी माझा एक मित्र येणार आहे घरी. झकास काहीतरी खायला करशील बरं का..."
माझं मन तर अजूनही समीरच्याच विचारांमध्ये गुंग होतं. कित्ती प्रश्न होते जे त्याला विचारायचे होते.. असं वाटलं जाऊन त्याला एकदा भेटून यावं. मग वाटलं भेटून काय मिळेल? मी अशीच उदास मनाने घरातली कामं करत बसले. संध्याकाळी मी नील घरी येण्याची वाट बघत बसले. तेव्हाच फोन वाजला. नीलचा होता. "पीहू, मला थोडंसं काम आहे अजून ऑफीसमध्ये. माझा मित्र येईल तर त्याचा नीट पाहुणचार कर.. मी येतोच लवकर कामं आटोपून.."
मी खूपच चिडले. ही काय पद्धत झाली? त्याच्या मित्राशी ना माझी ओळख ना पाळख आणि म्हणे पाहुणचार कर..

संध्याकाळी बरोबर ६ला दरवाजाची घंटी वाजली. दरवाजा उघडताच समोर दिसलेल्या माणसाला पाहून मी आश्चर्यचकित झाले.
"समीर.. तू इथे?"
मला बघताच समीरच्या हातातली निशिगंधाची फुले थरथरली.
"पीहू !"
काही वेळ काहीच न बोलता आम्ही असेच उभे होतो. मला समजत नव्हतं की मी नक्की काय करू? माझी मनःस्थिती ओळखून तो म्हणाला,"मला नीलजींनी इथे बोलावलं आहे. हे त्यांचंच घर आहे ना?"
मी त्याला आत यायची परवानगी देत म्हटलं,"हो... त्यांचंच घर आहे आणि मी त्यांची बायको.."
मला समजत नव्हतं की नीलने समीरला का बोलावलं आहे? तेव्हाच समीरने विचारलं,"कशीयेस पीहू?"
मी हसत,"खूप छान.. खूप आनंदात !"
"पीहू... कधी माफ करू शकशील का मला?"
मी काहीशा तिरसटपणे,"माफी? कसली माफी समीरजी? तुम्हाला जे योग्य वाटलं ते तुम्ही केलंत. त्यामुळे माझ्यावर काय गुदरली याच्याशी तुम्हाला काय देणंघेणं? हे सगळं सोडून द्या.. जितक्यापर्यंत मला आठवतंय तुम्ही तर एक मोठ्या कंपनीत चांगल्या पोस्टवर कामाला होतात, मग अचानक ते सगळं सोडून मध्येच चित्रकार कसे काय झालात?"
समीर उदासवाणं हसत म्हणाला,"वेळेसोबतच खूप गोष्टी मागे सुटून जातात.. काही सोडून द्याव्या लागतात. कोणी होती जी मला चित्रकाराच्या रुपात पाहू इच्छित होती पण एके दिवशी माझ्यावर रुसून न जाणो कुठे निघून गेली. तिचं स्वप्न पूर्ण करून तिला माझ्या रंगांमध्ये गुंफायचा प्रयत्न करत असतो."
कुठल्याशा वेदनेने मी,"इतकंच जर प्रेम होतं तर जाऊच का दिलंत तिला?"
समीर मान खाली घालत,"जर मला माहिती असतं की माझ्या क्षणैक कमजोरीने इतकी मोठी उलथापलथ होऊन जाईल.. तर कदाचित... ! माहितेय पीहू.. त्या दिवशी तुझ्यापासून दूर जाताना एकेक पाऊल उचलताना असं वाटत होतं जणू काही माझ्या हातातून कुठलीतरी अनमोल गोष्ट निघून चालली आहे. सहा महिने जे मी तुझ्याशिवाय सिंगापूरला काढले.. असे होते जणू काही सहा वर्ष ! तेव्हा मला जाणवलं की तू माझ्या आयुष्यातली किती महत्त्वाची व्यक्ती बनून गेली होतीस. तिथून परत येताना मी निर्णय घेतला होता की इकडची दुनिया तिकडे झाली तरी चालेल पण मी तुला आपलंसं करूनच राहीन. परत येताच मी तुझ्या घरी आलो होतो. तेव्हा तुझी बहिण म्हणाली की तुझं.. !"
इतकं बोलून समीर थांबला. मग एक दीर्घ श्वास घेत म्हणाला,"तेव्हा असं वाटलं होतं पीहू की कोणीतरी माझ्यावाटची जमीन आणि आकाश दोन्ही माझ्यापासून हिरावून घेतलं आहे. आठवतं तुला.. तूच म्हणायचीस की माझ्या या हलगर्जीमुळे कधी मला खूप किंमत मोजावी लागेल असं? ती किंमत तूच असशील हा तर मी विचारच केला नव्हता. तुझी सोबत मला जगण्याची हिंमत द्यायची, तुझ्या जाण्यानंतर वाटलं की आता तुझ्यासाठी मरूनच जावं. प्रत्येक क्षण.. अग्गदी प्रत्येक क्षण मला आसपास तूच हवी होतीस. कसला वेडेपणा होता तो.. जे अशक्य होतं तेच सगळं मला हवं होतं. घरातले मला समजावून समजावून थकले पण मी दुसऱ्या कोणाशी लग्न करण्यासाठी तयार नाही झालो. मग एके दिवशी आई म्हणाली,"ठीके समीर. जा. जिला तू आपलंसं करू इच्छितोस तिला आपल्या घरची सून बनवून घेऊन ये." आईचं हे बोलणं ऐकून आधी तर मी खूप जोराने हसलो आणि मग तिच्याच गळ्यात पडून एखाद्या लहान मुलासारखा रडलो. मला काहीच न बोलता आई केवळ माझ्या केसातून हात फिरवत होती. आता कदाचित तिलाही कळलं होतं की या सगळ्याला खूप उशीर झाला आहे.

तुझ्या भरवशाला पूर्ण करू शकलो नाही या अपराधी भावनेने मला जबरदस्त दुःखी करून सोडलं होतं. प्रत्येक क्षणी माझ्या मनात एकच विचार असायचा की मी तुझा भरोसा तोडला पीहू.. ! ज्या त्रासातून आणि वेदनांमधून तुला जावं लागलं असेल त्याचा विचारही करणं मला असह्य होत होतं. आजतागायत मी स्वतःला माफ नाही करू शकलो. कितीक वेळा मी देवाकडे प्रार्थना केली असेल माहीत नाही की मला एकदाच.. फक्त एकदाच पीहूशी भेटव ! तुला भेटू शकलो असतो तर म्हणू शकलो असतो की पीहू मला माफ कर ! मी खरंच भ्याड होतो.. जो काहीच करू शकलो नाही.. ना आपल्या प्रेमासाठी आणि ना तुझ्या विश्वासासाठी. जेव्हा मी पूर्ण मोडून गेलो तेव्हा एका रात्री मला कुठूनतरी तुझे शब्द ऐकू आले,"समीर, मी तर तुला नेहमीच एका चित्रकाराच्या रुपात पाहू इच्छिलंय.. माझं हे स्वप्न पूर्ण कर समीर.." आणि मग सकाळी मी उठलो ते तुझं स्वप्न पूर्ण करण्याचं ध्येय समोर ठेवूनच ! बस्स हाच आहे या मामुली चित्रकाराचा प्रवास.. पीहू !" इतकं बोलून तो शांत बसला. मी डोळ्यातले अश्रू पुसत,"इतकी मोठी शिक्षा का दिलीस समीर तू स्वतःला? का स्वतःबरोबर मलाही गुन्हेगार बनवून टाकलंस तू?"
समीर माझा हात पकडून,"माझी तुझ्याकडे काहीच तक्रार नाही पीहू. तो तर मी होतो जो चुकलो होतो, अपेक्षा पूर्ण करू शकलो नव्हतो.. जेव्हा माझ्या हे लक्षात आलं तेव्हा माझ्या हातातून वेळ निसटून गेली होती."
काही वेळाच्या शांततेनंतर," खूप बरं झालं तू भेटलीस. खूप इच्छा होती तुला भेटून माफी मागण्याची. तुला सांगायचं होतं की बघ पीहू मी तुझं स्वप्न पूर्ण करतोय.." तेव्हाच माझी ५ वर्षाची छोटी मुलगी,"आई आई.. " करत माझ्या गळ्यात पडली. मी समीरशी तिची ओळख करून देत म्हणाले,"समीर, ही आमची मुलगी, परी.."
परीला कडेवर उचलून घेत समीर म्हणाला," परी?"
"हो समीर.. परी.. तेच नाव जे तुला आपल्या मुलीचं ठेवायचं होतं. तुला तर नाही मिळवू शकले पण आमच्या मुलीचं नाव परी ठेवून तुझी आठवण नेहमी जवळ ठेवावी असं वाटलं म्हणून.."
यावर समीर हसला. दरवाजाची घंटी वाजली बघितलं तर नील होता. येताच म्हणाला,"समीर आला का?"
"हो.."
आत येताच समीरला म्हणाला,"माहिती आहे की तुम्हाला वाटत असेल की काहीही ओळखदेख नसताना मी तुम्हाला घरी जेवायला कसं काय बोलावलं. हो ना?" नीलच्या या बोलण्यावरून मी एकदम चमकून समीरकडे बघितलं. मग उत्सुकतेने नील काय म्हणतोय ते ऐकायची वाट पहायला लागले.
"काल जेव्हा मी तुमची चित्रं बघत होतो तेव्हा मला पीहूचंही एक चित्र तिथे दिसलं. ते पाहून मी अगदी आश्चर्यचकित झालो. तुमच्या सेक्रेटरीला जेव्हा मी ते चित्र विकत घेण्याबद्दल विचारलं तेव्हा तिने तुम्ही हे चित्र विकण्यासाठी नाही असे सांगितलं आहे असं म्हणाली. तिच्याकडून तुमच्या लग्न न करण्याच्या निर्णयाबद्दल, तुमच्या चांगली नोकरी सोडून देण्याबद्दल कळलं... मग वाटलं की याचा संबंध पीहूशीच तर नसेल? प्रेम मग ते कोणाचंही असो,सन्माननीयच असतं. जे काही तुम्ही तुमच्या प्रेमासाठी केलंत ते पाहता तर तुमच्या प्रेमाला तुम्ही खूप उंचीवर नेऊन पोहोचवलंय माझ्या नजरेत. जिच्यासाठी इतकं सगळं केलं जातं आहे तिला कल्पना तर यावी या सगळ्याची असं वाटलं आणि म्हणूनच मी तुम्हाला घरी बोलावलं. आशा करतो की तुम्हाला यात काही गैर वाटलं नसेल."
समीरने नीलचा हात पकडून म्हटलं,"तुम्ही विचारही नाही करू शकत नीलजी की तुम्ही आज माझ्यावर किती मोठे उपकार केलेत ते. आठ वर्ष मी माझ्या मनावर एक ओझं घेऊन जगत होतो.. ज्यापासून आज कुठे मला मुक्तता मिळाली आहे. हे सगळं तुमच्यामुळेच मिळालं आहे नीलजी ! जर पीहूची माफी नसतो मागू शकलो तर कदाचित सुखाने मरूही नसतो शकलो. नीलजी, कित्येकवेळा आपल्या असमजूतदारपणामुळे माणसाला कळतच नाही की त्याच्याकडे जे काही आहे ते किती अनमोल आहे.. हातातून निघून गेल्यावर कुठे कळतं की ते अनमोल होतं.. तुम्ही खरंच खूप नशिबवान आहात जे तुम्हाला पीहूसारखी बायको मिळाली आहे."
नील हसत मला जवळ घेत,"तो तर मी आहेच.. काय गं पीहू?" त्याच्या या बोलण्यावर आम्ही हसायला लागलो.
समीर म्हणाला,"चला आता मी निघतो. आजची संध्याकाळ आयुष्यभर एक गोड आठवण म्हणून राहील माझ्यासोबत." त्याला सोडायला मी आणि नील दरवाजापर्यंत गेलो. मी समीरला म्हणाले,"समीर, खूप झालं स्वतःला शिक्षा देणं आता, स्वतःसाठी एखादी झकास बायको शोध आता."
समीर हसत म्हणाला,"पीहू, तू नशीबवान आहेस म्हणून तुला नीलसारखा समजूतदार नवरा मिळाला आहे. जो सन्मान, जे प्रेम तुझा हक्क होता तो नील तुला देतो आहे.. पण जर माझी बायको आपल्या दोघांमधल्या भावनांना तोच सन्मान देऊ शकली नाही तर? मी एकटाच ठीक आहे... बस्स एकच इच्छा आहे.. पूर्ण करशील का?"
मी प्रश्नार्थक नजरेने त्याच्याकडे पाहिले.
"एकदा.. फक्त एकदाच.. तू माझी चित्रं बघायला ये.. बघ की मी तुझं स्वप्न पूर्ण करू शकलो की नाही ते.. येशील ना पीहू?"
"येईन.. नक्की येईन समीर.." माझा होकार ऐकून समीरच्या चेहऱ्यावर एक प्रकारच्या तृप्तीचे भाव तरळून गेले. आम्ही दोघं दूर जाणाऱ्या समीरला पहात राहिलो. मी हळूच माझं डोकं नीलच्या खांद्यावर टेकवलं आणि नीलने मला हलकेच आपल्या कुशीत घेतलं.

मूळ कथा - खोया हुआ-सा कुछ
मूळ कथाकार - कृत्तिका केशरी
स्वैर अनुवाद - वेदश्री

.. आणि मी पैज जिंकली !

2008-04-25T12:00:00.001+04:00

माझे जुने मेल्स चाळताना हा मेल सापडला आणि आमच्या पत्रकट्यातल्या या लाजऱ्या दोस्ताचं हे दिलखुलास मनोगत इथे सर्वांसमोर ठेवावंसं वाटलं, म्हणून हा लेखप्रपंच. त्याने केलेले अनुभवकथन जसेच्या तसे इथे लिहित आहे ( काळ्या अक्षरात लिहिलेला सर्व भाग 'चिंटूच्या काका'ने लिहिलेला आहे ). हा उपद्व्याप करण्याआधी त्याची पूर्वपरवानगी घेतलेली नाही .. पण तो आक्षेप घेईल असं वाटत नाही. चिंटूचे काका चु.भू.द्या.घ्या. :D

~~~

संदर्भ : मागच्या भागात पाहिल्यानुसार सुप्रसिद्ध काका ( आस्मादिक ! ) आणि त्यांचे थोरले बंधू यांची पैज लागली होती की जर काकाने चिंटूकडून पहिले 'काका' वदवून घेतले तर काका जिंकला आणि जर बाबांनी 'बाबा' वदवून घेतले तर बाबा जिंकले आणि चिंटूची 'आका' पर्यंत प्रगती झाली होती.

चिंटूचे हे 'आका'पुराण खूप दिवस चाललेले. काय करावे काही कळत नव्हते.

"बाळ इथे बघ.. ( बळेबळेच तिची मान माझ्याकडे वळवायचा खटाटोप चाललेला. मान वळवली की.. ) ह्म्म आता म्हण काऽऽका.."
"आऽऽकाऽऽ"
हाच कार्यक्रम १०-१५ वेळेस डोळ्यासमोर आणा बघू.. आणलात का? ओके...

माझे शर्थीचे प्रयत्न चालूच...

"ओके.. फक्त 'का' म्हण बघू.."
"का"
"अरे वा ! छोनुली आमची कित्ती छानी." यावर चिंटूचे एक छानसे स्माईल.
"आता म्हणा परत.. काऽऽऽकाऽऽऽ"
"आऽऽऽकाऽऽऽ"
शक्य तितका शांत आवाज ठेवत ( ही लहान मुले आपल्या सहनशक्तीची हद्द बघतात ) "बाळ हे बघ.. 'आ' वेगळा.. ( आ वेगळा आहे दाखवण्यासाठी डावीकडे मान आणि डावीकडे बोट.) आणि 'का' वेगळा.. ( का साठी उजवीकडे मान आणि उजवीकडे बोट. ) आता कळले ना?"
परत ४-५ वेळा 'आ' आणि 'का' वेगळा हे दाखवण्याची खटपट.
शेवटी चिंटू होकारार्थी मान हलवते.
हुऽऽश्शऽऽऽऽ ! आता नव्या उमेदीने काका परत चालू..
"मग बाळ आता बोल बरे.. काऽऽऽकाऽऽऽ"
"आऽऽऽकाऽऽऽ"
"हे गजानना आता मी ह्या पोरीचे काय करू?" म्हणून काकांचा कपाळाला हात.

अशी माझी खटपट खूप दिवस चाललेली पण काही यश मिळेना. मी तर इरेलाच पेटलो. अरे असा थोडीच पराभव मानीन. मग विचार केला काहितरी वेगळे करायला हवे पण काय ते सुचेना.

तिला गाण्यात म्हणून दाखवले... "काका सांगा कुणाचे? काका आमच्या चिंटूचे.." उड्या मारून 'काका' म्हणून दाखवले. बाळाला मारतानाही 'काका काका' म्हणून ओरडायचो. पण छे ! काही उपयोग नाही. घरी अध्यादेशच काढला, सर्वांनी मला 'काका' म्हणूनच बोलवायचे. पण छे ! तरीही चिंटू काही बधेना !!!

शेवटी मात्र मी हात टेकले. तिच्यासमोर पांढरे निशाण फडकवले.

या सर्व दिवसात बाईसाहेब 'मामा' म्हणायला लागलेल्या. 'मामा' म्हण सांगितले की 'अमामा' म्हणायची.
मग सुचले. चिंटूला परत जवळ घेऊन बसलो आणि चालू..
"बाळ म्हण पाहू... अमामा.."
"अमामा.."
"वा ! छान हो छान.. आता बाळ 'अकाका' म्हण पाहू.. "
"अकाका.."
"येऽऽऽऽऽ ! जिंकलो ! जिंकलो !! जिंकलो !!! ढिंचँक ढिंचॅक.. काका तो फंडू है रे.. काका तुस्सी टॉप हो.. "
दादा आल्यावर आमच्या जवानाला सांगितले,"बाळ, म्हण बघू 'अकाका' "
"अकाका"
छे ! पण आमचे दादासाहेब मान्यच करेना. म्हणे तिने फक्त 'काका' बोलायला हवे. हे असे नाही चालणार. छे ! पण मी कसला मानतोय? म्हटले 'काका' म्हणाली ना मग झाले पण दादा मानेनाच. मग शेवटी माघार घेतली.

परत दुसऱ्या दिवशीपासून पुर्वीचे प्रयत्न चालू पण यश काही हाती लागेना.

आता तुम्ही म्हणाल.. किती हा आप्पलपोटपणा !! फक्त 'काका'च बोलायला शिकवत होतात ते पण नाही हो त्याचबरोबर इतर गोष्टीही शिकवत होतो,"भू.. भू.. म्याव..म्याव...."
एकदा असाच तिला 'म्याव म्याव' शिकवत होतो.
"बाळ, 'म्याव म्याव' बोल बघू.."
"माऽव ( 'व' अगदीच सायलेंट ! )ऽमा"
"बाळ असे नाही. माझ्याकडे लक्ष दे बघू.. परत बोल.. म्याव म्याव.."
"माऽऽ(व)ऽऽमा.."
छे! पण इतक्या लवकर हार मानेल तो चिंटूचा काका कसला !!!
परत १०-१५ वेळेस हीच गोष्ट नजरेसमोर आणा.
आता मात्र काका पुरते थकलेले.. आणि परत कपाळाला हात लावून बसले. ( स्वतःच्याच होऽऽ ! ) परत विचारचक्र चालू.. काय करावे बुवा काही कळत नाही.

काका विचार करतायत..

~!~!~!~

आजचा भाग संपला.

हेऽऽऽय, इथे तुम्हाला एक प्रश्न. ओळखा पाहू काकाने काय केले असेल आणि चिंटूकडून 'काका' वदवून घेतले असेल.

कलोअ.
चिंटूचा काका.

प्रतिसाद देण्यातला आनंद

2008-04-25T11:58:00.000+04:00

लहानग्या राजूच्या शाळेत आज शालेय नाटकात भाग घेण्यासाठी निवड करण्यात येणार होती. राजू आणि त्याच्या वर्गमित्रांनीही नाटकात काम करायला मिळावे म्हणून हिरीरीने त्यात भाग घेतला होता. त्याची आई - सरला, तिला माहिती होतं की राजूची किती जबरदस्त इच्छा आणि अपेक्षाही आहे की त्याला निवडलं जावं नाटकासाठी, जसं भाग घेतलेल्या इतर सर्वांनादेखील वाटत असणार. कदाचित त्यामुळेच की काय तिला थोडीशी भीतीही वाटत होती की त्याची निवड झाली नाही तर त्याची मनःस्थिती काय होईल ते..

संध्याकाळी सरला राजूला घ्यायला शाळेत पोहोचली. राजू अगदी धावतच तिच्याकडे आला. त्याचे डोळे अलोट अभिमान, उत्साह, आनंद यांच्या संमिश्र भावनेने लकाकत होते.
"आई, सांग काय झालं असेल?", तो उत्साहाने उद्गारला,"मला माझ्या नाटकात सहभागी दोस्तांना टाळ्या वाजवून, उत्स्फूर्त प्रतिसाद देऊन त्यांचा उत्साह वाढवण्यासाठी निवडलं गेलं आहे !"

मूळ कथाकार - Unknown.
स्वैर अनुवाद - वेदश्री.

कर्ज

2008-04-25T11:55:00.000+04:00

हे घरी आले तेव्हा त्यांच्या चेहऱ्यावर जबरदस्त ताण आणि चिंता दिसत होती. त्यांचा चेहरा बघून माझ्या मनात नाहीनाही ते विचार यायला लागले. घाबऱ्या आवाजात मी विचारलं,"काय झालं? सगळं ठीक तर आहे ना?"
"ह्म.." उतरलेल्या चेहऱ्याने उत्तर मिळालं होतं.
"मग तुम्ही इतके चिंतातूर का दिसत आहात?"
"अम्म.. काही नाही.. असंच.."

दुसऱ्या दिवशी बातमी कळली की ताईंना परत हृदयविकाराचा झटका आला आहे. हा दुसरा झटका होता. हॉस्पिटलमध्ये हलवावं लागलं होतं त्यांना. मी म्हणाले,"तुम्ही जायला पाहिजे."
यावेळेस जेव्हा हे परत आले तेव्हा त्यांचा चेहरा तणावमुक्त होता. मी विचार केला, चला सगळं ठीक झालं वाटतं. विचारल्यावर म्हणाले,"वाचणं मुश्किल आहे. तुला बोलवलं आहे.." ऐकून मला अतीव आश्चर्य वाटलं. त्यांच्या चेहऱ्यावरून तर असं काहीच वाटत नव्हतं. जेव्हा मी हॉस्पिटलमध्ये पोहोचले तेव्हा तर ताई जवळपास शेवटचे श्वास घेत होत्या. निरागस चेहरा.. जो या वयातही दिव्याच्या उजेडाप्रमाणे झगमगत असायचा, अगदी सुकून गेला होता. खूपच असहाय्य वाटत होत्या त्या. त्यांची ती केविलवाणी परिस्थिती पाहून डोळे भरून आले माझे. माझ्याशी एकांतात बोलायची इच्छा त्यांनी व्यक्त करता सगळेजणं खोलीतून बाहेर निघून गेले. आता त्यांच्याजवळ फक्त मीच होते. खूप कष्टाने त्यांच्या तोंडून शब्द निघत होते,"निक्की, या आयुष्यात माझ्याकडून काही चुका झाल्या असल्यास माफ.. आणि.. ती... ती डायरी.. आकाशच्या हाती अजिबात.. नको.. जाळून.."
"नाही.. ताई.. नाही.. तुम्ही मला सोडून नाही जाऊ शकत.." मला रडू आवरणं शक्यच नव्हतं.
"अगं वेडी.. रडू नकोस. बाबांची सगळी संपत्ती ... तुझ्या नावावर.. ती स्विकार.. " त्यांचा हात माझ्या डोक्यावर होता.

सगळी दुनिया एकीकडे व्हॅलेंटाईन डेच्या रंगात रंगली होती आणि दुसरीकडे या सगळ्यापासून दूर आपल्या अर्धवट स्वप्नांसोबत त्यांनी माझ्याच मांडीवर प्राण सोडले. दिव्याची ज्योत विझण्यापुर्वी जशी एकदम झळाळून उठते तसाच मृत्यूपुर्वी काही क्षण त्यांचा चेहरा अगदी उजळला होता. जणू काही त्यांचं आयुष्याकडे कुठलंच मागणं उरलं नव्हतं की कशाबद्दल कुठली खंत, राग त्यांच्या मनात उरला नव्हता याचीच साक्ष देत होता.

त्यांनी मला बोलायची थोडाशी जरी संधी दिली असती तरी मी सांगितलं असतं की जे काही माझं आहे.. ते सगळं.. अगदी हेसुध्दा .. तुमचे आहेत..

मी बाहेर आले. यांनी आतुरतेने विचारलं,"काय झालं?"
मी पुन्हा रडायला लागले. बघितलं तर आत्ताही यांच्या चेहऱ्यावर तीच शांतता.. तीच स्थिरता.. तेच समाधान.

ताईंच्या कुटुंबात आता कोणीच उरलेलं नव्हतं. जे कोणी होतो ते आम्हीच होतो. अंत्यसंस्कार कोणी करायचे असं यांनी विचारता,"तुम्हीच करायला हवेत. शेवटी मैत्रिण ना त्या तुमच्या.."

यांच्याशी जेव्हा माझं लग्न झालं होतं तेव्हा नेहमी मी ताईंना त्यांच्या आसपासच पाहिलं होतं. त्या यांच्याच वयाच्या होत्या. सगळ्यांकडून ऐकलं होतं की त्या यांच्या खूप छान मैत्रिण आहेत म्हणून. श्रीमंत बापाची श्रीमंत लेक. माझ्या सासुरवाडीपासून काही अंतरावरच त्यांचा शानदार बंगला होता. बंगला, मस्त मोठा बगिचा, नोकरचाकर, गाडी वगैरे सगळ्या सुविधांनी सज्ज होता. नंतर माहित झालं की हे दोघंही एकाच कॉलेजमध्ये सोबतसोबतच शिकले होते. पदवी मिळाल्यानंतर यांनी नोकरी पत्करली आणि त्या पुढच्या शिक्षणाच्या निमित्ताने दुसऱ्या शहरात निघून गेल्या होत्या.

जसं की सर्वश्रूत आहे.. कुठलीही मुलगी स्वतःच्या नवऱ्यासोबत दुसऱ्या कुठल्या मुलीचं नाव अजिबात सहन करू शकत नाही मग ती नवऱ्याची कितीही चांगली मैत्रिण असली तरीही. मीही काही वेगळी नव्हतेच. माझंही मन अनेक शंकाकुशंकांमध्ये भोवंडत गेलं. या दोघांच्यामध्ये काही लफडं आहे का की खरंच फक्त मैत्री आहे? की आणखीनही काही आहे? असे विचार मला स्वस्थ बसू देईनात.

होताहोता माझ्या लग्नाला पाच वर्षं होऊन गेली. एक मुलगा आणि एक मुलगी यांनी आमचा संसार डवरला. लग्नाच्या पाचव्या वाढदिवशी शुभेच्छा द्यायला ताई घरी आल्या होत्या तेव्हा मी त्यांना विचारलं,"तुमच्या मित्राने तर लग्नही करून टाकलं.. आता दोन मुलांचे बाबाही झाले आहेत.. तुमचे काय बेत आहेत लग्नाबद्दल?"
त्या अंमळ हसल्या आणि अगदी सहजपणे म्हणाल्या,"लग्नाचं काय आहे? त्या तर योगायोगाच्या गोष्टी असतात.."
झाऽऽलं ! माझ्या सगळ्या शंका खऱ्या ठरत आहेत असं मला वाटायला लागलं. एका वर्षाने त्यांचे वडील वारले आणि त्यांच्या लग्न होण्याची सगळीच चिन्हं संपली. एकदा असंच संध्याकाळी जेव्हा हे खूप उशिरापर्यंत घरी आले नाहीत तेव्हा मी स्वतःच त्यांच्या बंगल्यावर जायचा निर्णय घेतला.

दरवाजा त्यांनीच उघडला."अरेच्चा तू इथे कशी? ये ना आत ये.."
मी काहिशा तटकतोडपणेच विचारलं,"हे इथे आले होते.. अजूऽन घरी आले नाहीत."
"बाई गं ! काय सांगतेस काय?" त्यांना जबरदस्त आश्चर्य वाटल्याचं स्पष्ट दिसत होतं,"आकाश इथून जाऊन तर बराच वेळ झाला. कुठे गेला असेल?"
काहिशी खजील होत यांची बाजू सावरण्याच्या हेतूने मी म्हणाले,"काही काम निघालं असेल बहुदा म्हणून गेले असतील कुठे.. बरं ठीके.. मी निघते आता.."
"अगं असं कसं जाशील? पहिल्यांदा तर माझ्याकडे आली आहेस.." असं म्हणत माझा हात पकडून मला आत घेतलं होतं. त्यांच्याचकडून कळलं की त्यांना एक लहान बहिण होती. १५-१६ वर्षाची असतानाच एका अपघातात ती वारली होती. तिचं नाव निक्की होतं. त्या दिवशी मला आवडलेलं नसूनही त्यांनी मला त्यांचं छोटी बहिण मानून टाकलं होतं आणि मला निक्की म्हणायला सुरूवात केली होती.

त्यानंतर त्यांच्या बंगल्यावर माझं येणंजाणं सुरू झालं. मनात एकच सुप्त इच्छा होती.. कध्धी ना कध्धी तरी तर मला संधी मिळेलच.... तसंही खोटेपणा जास्त दिवस तग धरू शकत नाही. पण २५ वर्षं होऊन गेली तरी मला एकही संधी मिळाली नाही. माझी शंका अगदीच बिनबुडाची सिद्ध झाली होती. मीही मग अगदी मनापासून त्यांना 'ताई' मानलं. माझ्या मुलीचं लग्न ठरण्याच्या बेतात होतं, पण माझ्याकडे पुरेसे पैसेच नव्हते. चांगलं स्थळ हातातून निसटतं की काय वाटत होतं. त्यावेळेस ताईंनी यांना २ लाख रुपाये कर्जाऊ दिले. मुलाला नोकरी लागताच हळूहळू दोघं मिळून कर्ज फेडून टाकतील असे एकंदर बेत होते.

दोन वर्षं होऊन गेली. मुलाला नोकरीही लागली. ताईंकडे इतक्यांदा येणंजाणं व्हायचं की आता औपचारिकपणा नावालादेखील उरला नव्हता. ताईंच्या नोकराने सांगितले की त्या त्यांच्या खोलीत आहेत. मी नेहमीप्रमाणेच थेट त्यांच्या खोलीत जाऊन धडकले होते. बघितलं तर पलंगावर बसून त्या काहितरी वाचत बसल्या होत्या. त्यांची डायरी त्यांच्याकडून काढून घेत मी म्हणाले,"मलापण तर पाहू देत की माझ्या ताई काय वाचत आहेत ते.."
"नाही.." त्यांनी मला थांबवण्याचा प्रयत्न केला तर मी म्हणाले,"एकीकडे मला स्वतःची छोटी बहिणही म्हणता आणि माझ्याचपासून गोष्टी लपवता.. छान !"
मी डायरी बघायला सुरूवात केली. खूपच सुंदर कविता होत्या त्या डायरीत. एकेक शब्द जणू काही थेट काळजातून उतरला होता त्या डायरीत. "वाऽह ताई.. खूपच सुंदर. काय अप्रतिम कविता आहेत.." असं म्हणत मी ते पान उलटलं जे कदाचित मी उलटायला नको होतं. डायरीच्या पहिल्या पानावर सुंदर अक्षरात लिहिलेलं होतं - "माझ्या प्रिय आकाशसाठी" !

माझ्या अंगांगाची लाहीलाही झाली. घोर आगीत जळत असल्याचा भास झाला मला. इतका मोठा धोका? इतकी मोठी अवहेलना? एकही क्षण आता तिथे थांबणं मला शक्य उरलं नव्हतं. डायरी भिरकावून टाकून मी तिथून ताडदिशी निघाले. त्यांनी माझा हात पकडला,"निक्की, माझं थोडंसं ऐक तर खरं.. "
"मला आता काहीच ऐकायचं नाहीये आणि हो.. पक्कं ध्यानात असू द्या. मी तुमची निक्की नाही.. मला त्या नावाने अजिबात हाक मारू नका.."
जर रागाला नीट व्यक्त करता आलं नाही तर तो अश्रूंच्या रुपाने बाहेर येतो म्हणतात, तेच माझ्याबद्दल होत होतं. मी त्यांची कर्जदार होते.. त्यांच्याहून छोटी होते..त्यांच्यावर राग कसा काय काढू शकणार होते? माझ्या डोळ्यात असहायतेचे अश्रू उभे राहिले.

मला बळेच पलंगावर बसवून घेत त्या म्हणाल्या,"निक्की, तू एका क्षणासाठीही तुझ्या आकाशला विभागून घ्यायला तयार झाली नाहीस.. मी तर अख्खी २५ वर्षं तुझ्यासोबत.."
"बस्स ताई बस्स..." मी संतापाने थरथरत ओरडले,"इतकंच जर प्रेम होतं तुमचं त्यांच्यावर तर लग्नच का नाही केलंत त्यांच्याशी?"
उत्तर मिळालं. खूपच करूण शब्द होते ते.
"केलं असतं.. पण भाग्याचा खेळ दुसरं काय. आम्ही दोघं एकाच कॉलेजमध्ये ३ वर्षं सोबतच शिकलो. हळूहळू माझं मन जडलं त्याच्यावर. ही डायरीही त्याच काळात मी लिहायला सुरूवात केली होती. आकाशला हे सांगायचा कधी धीर मात्र झाला नाही. पुढच्या शिक्षणासाठी नंतर मी शहरात गेले आणि मग कळलं की त्याचं लग्न होणार आहे... तुझ्याशी. मी वेडीच झाले. मनात आलं की सगळं सगळं आकाशला सांगून टाकावं.. सांगून टाकावं की माझं तुझ्यावर प्रेम आहे पण एक शंका सारखीसारखी मनात येत होती की हे तर काही जरूरी नाही की त्याचंही माझ्यावर प्रेम असेलच.. आणि त्या मुलीचा काय दोष जिने आता आकाशला तिच्या नवऱ्याच्या रुपात बघत स्वप्नही बघायला सुरूवात केली असेल. तिच्या स्वप्नांना मूठमाती कशी काय देऊ शकणार होते मी? मी गप्प बसले. मूकपणे त्याला तुझं होताना पाहात राहिले. तुझ्या चेहऱ्यात मला कुठेतरी माझी निक्कीच दिसत होती. मी नाही तरी माझी छोटी बहिण तर सुखी आहे, या विचाराने मी मनावर दगड ठेवून घेतला."
शेवटचे शब्द बोलताबोलता त्या रडायला लागल्या. मी हतबुद्ध झाले होते. खरंच का इतकं प्रेम कोणी कुणावर करू शकतं? तेही संपूर्ण आयुष्यभर? मी त्यांना सावरलं आणि त्यांना 'ताई'म्हणण्यापासून स्वतःला थांबवू शकले नाही.."ताई.. म्हणजे अजून यांना..."
"नाही.. नाही..." त्या अजिबात उसंत न घेता म्हणाल्या,"त्याला अजिबात कळता कामा नये. माहित नाही त्याला काय वाटेल. स्वतःला दोषी समजून घ्यायचा नसता तो. घेतलेले सगळे निर्णय हे फक्त माझेच होते आणि आहेत. मी गुन्हेगार आहे तर ती फक्त तुझीच.. जी काही सजा द्यायची ती देऊ शकतेस तू मला.."
त्या रडत असताना त्यांना तसंच एकटं सोडून मी घरी निघून आले. ३-४ दिवस मला काहीच कळेनासं झालं होतं की हे नक्की काय चाललं आहे आसपास ते. मग सगळं पुन्हा पुर्ववत् झालं. काही दिवसांनी मी यांना चिंतातूर पाहिलं तर कळलं की ताईंनी त्यांच्या वडलांच्या नावाने एक खूप मोठं सर्व सोयींनी सुसज्ज असं हॉस्पिटल बनवायचं मनावर घेतलं आहे.
"वाह ! किती छान विचार आहे. यात चिंता ती कसली?" मी अगदी आश्चर्याने विचारलं.
"तुला माहिती नाही आत्ता तिची परिस्थिती खराब आहे. त्यांची फॅक्टरी तर बंदच पडायच्या मार्गावर आहे. तिने तिचे पैसे परत मागितले तर?"
यांना आलेली शंका अगदीच काही बिनबुडाची नव्हती. दुसऱ्या दिवशी ऐकलं तर ताईंना हृदयविकाराचा झटका आला होता. घरीच इलाज करणं चाललं होतं. त्याच्या दुसऱ्या दिवशीच हा दुसरा झटका आला होता.

ताईंची निक्कीच आता त्यांच्या संपत्तीची एकुलती एक वारस झाली होती ! हॉस्पिटल बनवायचं की नाही.. त्यांचं कर्ज फेडायचं की नाही.. आता हे सगळं माझ्यावर अवलंबून होतं.

यांना मी नोकरी सोडायला सांगितली. फॅक्टरीमध्ये लक्ष घालायला सांगितलं. फॅक्टरीचं पुनरुज्जीवन करवलं. हॉस्पिटल सुरू करवलं गेलं. आता हे दिवसभर त्याच कामात गुंग असायचे. ताईंच्या म्हणण्यानुसार डायरी मात्र मी जाळू शकले नाही. ती स्वतःजवळ ठेवण्याचा मोह मी आवरू शकले नाही.

एके दिवशी ती डायरी यांच्या हाती लागली. त्यांनी वाचली असेल ती, म्हणूनच तर कदाचित माझ्याकडे तक्रार घेऊन आले होते,"अरे वाह ! माझी बायको इतकी छान कवयित्रीही आहे हे मला आजपर्यंत माहितीच नव्हतं. माझ्यावर इत्तकं प्रेम की माझ्यासाठीच्या कवितांनी अख्खी डायरीच भरवून टाकली !! आज माझ्या आनंदाला पारावारच राहिलेला नाही. मस्त मिठाई तर मिळायलाच पाहिजे यासाठी.."
मी काही म्हणणार एवढ्यात ते जाऊन फ्रिजमधून मिठाईचा डबा काढून त्यातली एक वडी हातात घेऊन मला म्हणाले,"हं.. तोंड उघड.."
"अहो ऐका तर सही माझं जरा.." मी त्यांना थांबवायचा प्रयत्न केला.
"नाही. अजिबात नाही. आज मी खूपच खुश आहे.. आधी तू तोंड उघड.."
"ही डायरी माझी नाही आहे." माझ्या तोंडून आपोआप निघून गेलं. ताईंना दिलेल्या वचनाला नाही जागू शकले मी.
यांना खूप आश्चर्य वाटलं. "तुझी नाहीये !!! मग कोणाची आहे?" ते परत पानं उलटीपालटी करून त्यात नाव मिळतं का शोधायचा प्रयत्न करायला लागले. मी त्यांना मध्येच थांबवत म्हणाले,"जिची आहे तिचं यात कुठेही नाव नाही आहे. तुम्हाला तिचं हस्ताक्षरसुद्धा नाही ओळखता येते का?"
"कोणाचं?" त्यांनी धडधडत्या हृदयाने विचारलं.
"छायाताई.." मी पूर्ण वाक्य नाही बोलू शकले. डोळे आसवांनी भरून गेले.
तेही काहीवेळ सुन्न होऊन गेले. काहीवेळ तिथेच बसून राहिले आणि मग डायरी एका बाजुला ठेवून पलंगावर जाऊन निपचित पडून राहिले.
मी त्यांच्याजवळ गेले,"ताईंनी मला नाही सांगितलं होतं तुम्हाला सांगायला. त्यांना भीती होती की तुम्ही स्वतःलाच दोषी नको ठरवून घ्यायला. सगळे निर्णय हे त्यांचे स्वतःचे होते. ही डायरी त्यांच्या कॉलेजजीवनातली आहे.. तेव्हाच त्या तुमच्यावर.."
"प्लिज.." ते एका लहान मुलाप्रमाणे हमसून हमसून रडायला लागले. "आता काहीच बोलू नकोस. तुला माहिती नाही.. मी.. नाही.. नाही... अख्ख्या जगात माझ्यासारखा माणूस कोणी नसेल.. जिनी माझ्यावर इतकं निरतिशय प्रेम केलं.. पूर्ण आयुष्य ज्याच्या केवळ आठवणींवर पूर्ण आयुष्य व्यतीत केलं... हो.. हो... माझ्याच मनात .. माझ्याच मनात विचार आला होता.. क्षणभरासाठी का असेना पण माझ्याच मनात विचार आला होता.. की जर ती मरून गेली.. तर तिचं.. तिचं कर्ज..."

मी आवाक झाले होते. आज मला त्यांच्या चेहऱ्यावरच्या त्या भावांचे अर्थ कळत होते. आजवर मी देवाकडे हेच मागितलं होतं की प्रत्येक जन्मी मला नवऱ्याच्या रुपात आकाशच मिळावेत... पण आज... आज मी मनापासून प्रार्थना करत आहे की जर यांचा दुसरा जन्म होणार असेलच तर तो पूर्णपणे ताईंकरताच असावा जेणेकरून ते त्यांच्या निस्सीम प्रेमाच्या कर्जाला चुकवू शकतील.. आपल्या अपराधाचं प्रायश्चित्त करू शकतील.."

यांच्या डोळ्यातून अजूनही अश्रूंच्या अविरत धारा वहात होत्या.

मूळ कथा - कर्ज़
मूळ कथालेखक - शैलेन्द्र सिंह परिहार
स्वैर अनुवाद - वेदश्री

दगाबाज मैत्रिण

2008-04-25T11:53:00.001+04:00

रायगडमधल्या आमच्या छोट्याशा गावात जिकडेतिकडे एकच चर्चा होती.. आस्थाच्या नवऱ्याच्या खुनाची. मला चीड येत होती ती याबद्दलच्या लोकांच्या आपापसातल्या कुजबुजण्याची. तिची मैत्रिण म्हणून मला समजलं असतं ना ते काय बरळतायत तर मग मी त्यांना सरळ केलं असतं.

आस्था तर पुरतीच मोडली होती. "मंजिरी, जर तू नसतीस..", माझ्या खांद्यावर डोकं ठेवून रडत ती," तर मी वेडीच झाले असते. गावातल्या सर्वच जणांना असं वाटत आहे की धीरचा खून मीच केला आहे. प्रश्नांचा भडिमार करून पोलिससुद्धा मलाच भंडावून सोडत आहेत."

आस्था आणि मी अगदी बालपणीपासूनच्या मैत्रिणी. पदवीपर्यंतचं शिक्षण देखिल एकाच कॉलेजमधून. बॉयफ्रेंडसाठी एकमेकींशी भांडायचो आणि मग माफही करायचो एकमेकींना. खरं तर तीच मला माफ करायची बऱ्याचदा.. कारण आम्ही एकदम जीवलग मैत्रिणी ना. स्वतःसाठी तिचे बॉयफ्रेंड गटवण्यात मी खूप पटाईत होते.

आस्थाने जेव्हा एकदम स्मार्ट आणि चांगल्या घरातल्या आणि राजकीय वर्तुळात कार्यरत अशा धीरेंद्र सिंग (धीर)शी लग्न केलं, तेव्हाही आम्ही छान मैत्रिणी होतो. मी मुंबईत राहायचे. उच्चभ्रू वर्गातल्या लोकांना सौंदर्यवर्धनासाठी पर्सनल ट्रेनिंग देण्याचं काम मी करत होते. अधूनमधून घरीही चक्कर असायचीच माझी. अशीच एकदा घरी गेलेली असताना धीरने सुंदर दिसण्यासाठीच्या मार्गदर्शनासाठी माझ्याकडे मदत मागितली होती. नजीकच्या भविष्यात असलेल्या निवडणुकीत मतदारांवर छान छाप पडावी हा त्याचा हेतू होता.

त्याला मी काही व्यायाम सांगितले. त्याचा व्यायाम झाल्यावर आम्ही फळांचा रस प्यायचो आणि मग काही त्याच्या कार्यालयीन कामाबद्दलच्या गप्पा व्हायच्या. आधी मला वाटलं होतं की कॉलेजमध्ये असताना जसं आस्थाच्या इतर बॉयफ्रेंड्सबद्दल झालं तसंच हेही प्रकरण चाललं आहे, पण धीरने मला लक्षात आणून दिलं की त्याला फक्त आणि फक्त निवडणुकीत मतदारांवर छाप पडावी या दृष्टीने सौंदर्यवर्धनाबद्दलच्या मार्गदर्शनासाठी माझ्याकडून मदत हवी होती आणि त्याहून जास्त काहीच नाही. त्याने मला हेही साफ शब्दात सांगितलं की त्याचं आस्थावर खूप खूप प्रेम आहे आणि कुठलाही गैरसमज मनात निर्माण होऊ देणे योग्य नाही. त्याने आमची ही ओळख कामापुरतीच मर्यादीत ठेव असे बजावले.

ह्म्म.. धीरेंद्रने आस्थाबद्दल इतका प्रामाणिकपणा दाखवावा असं त्या लाजऱ्या गोड मुलीत आहेच काय? आधी कधीच असं झालं नव्हतं की मला तिचा कुठला बॉयफ्रेंड गटवायचा आहे आणि त्याने मला अशाप्रकारे नाही म्हटलं असेल. मग माझ्या लक्षात आलं की मी जेव्हापण त्याच्याकडे गेले होते तेव्हा त्याच्या ऑफीसातच गेले होते. त्याला निवडणुकीत छान छाप पाडायची होती आणि म्हणून कदाचित तो असं वागण्याचं ढोंग करत असेल कारण तिथे सगळेजण त्याला नेहमीच नीट बघत असणार.

त्याला त्याच्या घरी भेटून जाणवून द्यायचं ठरवलं की तो माझ्यासोबत आला तर त्याच्या आयुष्यात त्याला किती धमाल मजा मिळू शकते. व्यायामासाठी नविन वजने ( वेट्स ) देण्याच्या निमित्ताने मी त्याच्या घरी गेले.. अर्थातच आस्था घरी नसेल याची खात्री करून घेऊनच. माझा विश्वासच नाही बसत की मी तिथे पोहोचताच धीरेंद्रने रागाने फणफणत मला सांगितले,"माझे आस्थावर अत्यंत प्रेम आहे आणि तू इथून निघून जा."

माझ्याकडे पाठ करून तो दुसऱ्या खोलीत निघून चालला होता. त्याला दुखापत पोहोचवण्याचा माझा अजिबात हेतू नव्हता पण त्याची एकंदर वागणूकच माझ्या डोक्यात गेली. जी वजने मी त्याच्यासाठी आणली होती, ती तिथेच तशीच पडून होती.

मी त्याला आणखीन जोरात हाणायला हवं होतं असं वाटलं मला पण तो अजिबात हलत नव्हता. मी पटकन खोलीतून बाहेर निघाले आणि माझं सगळं विचारचक्र थांबवलं. झाल्या गोष्टीबद्दल कुठलाही पुरावा मागे राहू द्यायचा नाही याची यथोचित काळजी घ्यायचं ठरवलं. आस्थाच्या घरी आधीही बऱ्याचदा येऊन गेलेली असल्याने कुठे काय ठेवलेलं असतं हे सगळं मला अगदी पक्कं माहिती होतं. त्यादिवशी तिची मोलकरीणदेखील निघून गेलेली होती. मी धावत वरच्या मजल्यावर जाऊन आस्थाचं एक ब्रेसलेट घेऊन आले आणि ते किंचित तोडून धीरच्या शरीराखाली सरकवून दिलं. घरातून बाहेर पडत मी पूर्ण खात्री करून घेतली की दरवाजाचा लॅच नीट लागलेला आहे आणि मग मी माझ्या जीवलग मैत्रिण - आस्थासोबत लंच करायला निघून गेले.

आस्थाने पोलिसांना सांगितले होते की ती शिवरत्न हॉटेलमध्ये पोहोचली तेव्हा मी तिथे तिची वाट बघत बसले होते. आम्ही दोघींनी ठरवलेलं होतं की आम्ही एकत्रच लंच करू. अम्म.. नाही, कोणीच आम्हाला पाहिलं नव्हतं. आम्ही दोघीच होतो तिथे. तिने सांगितले की लंचनंतर ती घरी गेली आणि तिने पाहिले की धीर मरून पडला होता.

मी माझा जबाब देताना पोलिसांना सांगितले की त्यादिवशी मी धीरला पाहिलंच नव्हतं आणि आस्थाने जी लंचची कहाणी सांगितली होती तिलाच पाठिंबा दिला. मी जे काही सांगते आहे ते खरं नाही असा आव आणण्याकरता मी जबाब देताना मुद्दाम डोकं खाली घातलं होतं. पोलिसांना खात्री पटायला हवी होती ना की मी माझ्या जीवलग मैत्रिणीला वाचवायचा प्रयत्न करते आहे.

सगळ्या गावाला माहिती होतं की आस्थाला एका राजकारण्याची बायको म्हणून राजधानीत जाऊन राहायला अजिबात आवडत नव्हतं. तिला फक्त रायगडमध्ये रहायचं होतं आणि मुलांच्या शिक्षणाकडे आणि संस्कारांकडे लक्ष द्यायचं होतं. सगळ्यांना एकच माहिती नव्हतं - आणि मीही ते त्यांना कळू दिलं नाही - लंचच्या वेळेस आस्थाने मला सांगितलं होतं की तिने तिचं मत बदललं आहे आणि ती धीरला आता त्याच्या राजकीय क्षेत्रातही जमेल तितकी मदत करणार आहे. ती म्हणाली होती की जर यातच त्याला आनंद होणार असेल तर तिलाही मदत करण्यात आनंद आहे.

आस्थाने तिच्या मतपरिवर्तनाबद्दल फक्त मलाच सांगितले होते. त्यामुळे मला वाटले की तिच्याकडे खून करण्यासाठी कारण होतं, साधन होतं, संधी होती आणि तिचं ब्रेसलेटसुद्धातर सापडलं होतं जिथे धीरेंद्र मरून पडला होता. अजून काय हवं होतं पोलिसांना? थोड्याचवेळात ते आस्थाला अटक करून घेतील. थोड्याशा ळेचाच काय तो खेळ उरला होता !

मी आस्थाला खात्रीशीर सांगितलं होतं की मी तिच्यासोबत असेन. आणखीन एक मदत माझ्याकडून माझ्या संकटात सापडलेल्या मैत्रिणीला ! पोलिस आधीच येऊन बसलेले होते. आस्था वाचनालयातल्या सोफ्यावर मान खाली घालून बसली होती. मान वर करून माझ्याकडे बघणंही तिला अवघड झालं होतं जणू. मी तिथे पोहोचले तेव्हा मला खूप समाधानी वाटत होतं. इन्स्पेक्टर पटेलने मला प्रश्न विचारायला सुरूवात केली आणि सगळाच नूर पालटत गेला.

धीरचा खून मीच केला आहे असे त्याने सांगितले. सगळेजण परत आपापसात धीरेंद्रबद्दल कुजबुजत सांगायला लागले की धीरेंद्रच्या पर्स्नल सेक्रेटरीने ऑफीसमध्ये आमचे बोलणे ऐकले होते. कशाप्रकारे मी बोलले होते आणि धीरने नाकारलं होतं वगैरे. "पण ते सगळं केवळ प्रासंगिक होतं." या माझ्या म्हणण्याकडे त्याने साफ दुर्लक्ष केलं. पोलिसांनी बोटांचे ठसे वगैरे गोष्टी शोधून काढल्या होत्या. एकूणात आता मी संशयित होते.

बापरे ! याचा अर्थ आता ते माझ्याविरुद्ध सर्च वॉरंट काढू शकणार होते. म्हणजेच माझ्या बॅग्स धुंडाळू शकणार होते. बॅगेतच तर मी ते वजनं ठेवले होते - ज्यामार्फत मी धीरला माझ्या नजरेतून हे जग दाखवलं होतं ! मी विचार केला होता की कुठे टाकले तर कोणाला सापडायचे आणि प्रश्न उपस्थित व्हायचे.. त्यापेक्षा मी ते बॅगमध्येच राहू देणं जास्त श्रेयस्कत जोपर्यंत मी हे गाव सोडून जात नाही.

धीरेंद्र इन्स्पेक्टर पटेलचा मित्र होता. त्याच्या एकूणच बोलण्यात धीरच्या मरण्याबद्दलचं दुःखं झळकत होतं. त्याने मला विचारलं," त्याला दोनदा का मारलंत? दोनदा नसतंत मारलं तर जिवंत राहिला असता तो."

जर मी त्याला दोनदा मारलं नसतं तर धीर जिवंत राहिला असता.. दोनदा मारलं नसतं तर.. दोनदा??? पण मी तर त्याला एकदाच मारलं होतं.

पोलिस जसे मला आस्थासमोरून घेऊन जायला लागले तसं तिने मान वर करून पाहिलं. ही माझी कल्पना तर नाही? तिच्या दुःखी डोळ्यात एक राक्षसी आनंद आणि चेहऱ्यावर एक विचित्र क्रूर हास्य दिसत होतं ! तिने माझे हळूच माझे हात हातात घेतले आणि म्हणाली," आणि मी समजत होते की आपण अगदी जीवलग मैत्रिणी आहोत."

मूळ कथा - Unfaithful friend
मूळ कथालेखक - अभिजीत आनंद
स्वैर अनुवाद - वेदश्री

शेवटची हाक

2008-04-25T11:48:00.003+04:00

"नीलू, मला उद्या एका मिटींगसाठी दिल्लीला जायचे आहे, तुला चलायचं असेल तर तूही चल. तसंही तुला तुझ्या मैत्रिणीच्या लग्नाला जायला जमलं नव्हतं ना.. मग याच निमित्ताने तिला भेटून पोटभर गप्पा मारता येतील तुला. "

रितेशचं हे बोलणं ऐकून मनात एक अनामिक उत्साह संचारला. माझी सगळ्यात आवडती मैत्रिण-अर्पिता. कधी एकदा तिला भेटते असं झालं मला. तिच्या नवऱ्याबद्दल अधिक जाणून घेण्याची जबरदस्त इच्छा निर्माण झाली. ३ महिन्यापुर्वी जेव्हा तिच्या लग्नाचं आमंत्रण आलं तेव्हा माझा अजिबात विश्वासच बसला नव्हता. अर्पिता लग्न करतेय?! परत परत नाव वाचून आणि फोनवर तिच्याशी बोलून खातरजमा करून घेतली की ती लग्न करते आहे.. अर्पिता.. जिच्यामते लग्न म्हणजे गुलामीचं दुसरं नाव.. एक असा पिंजरा की ज्यात अडकलेली स्त्री म्हणजे एक पंख छाटून टाकलेला पक्षी जो लाचारीचं जीणं जगून कुढत कुढतच मरतो !

अर्पिताला मी बालपणापासून ओळखते. एक वेगळ्याच प्रकारची मुलगी होती ती. मेरठच्या माझ्या घराला लागूनच होतं तिचं घर. आमच्या दोघींचं खूप पटायचं...सोबतच खेळायचो, शाळेत जायचो, गच्चीत लपून बसून तासतासभर गप्पा मारायचो.. तिच्या आईवडलांनी फारकत घेतली होती आणि ती वडलांसोबत राहायची. शाळा संपल्यावर पुढचं शिक्षण घ्यायला ती दिल्लीला हॉस्टेलमध्ये राहायला गेली तरीही अधूनमधून पत्रातून तर कधी फोनवर का होईना आमच्या गप्पा होत राहिल्या आणि मैत्री जपली गेली आमची.

तीन वर्षापुर्वी मी अर्पिताला भेटले होते तेव्हा आम्ही २-३ दिवस सोबतच घालवले होते. तेव्हा तिच्यात झालेले बदल पाहून मी अगदी आश्चर्यचकित होऊन गेले होते. लहानपणची ती हसरी, खट्याळ, बडबडी अर्पिता आता पार बदलली होती. जुन्या अर्पिताचा लवलेशही सापडायला जाता सापडत नव्हता. तिची जागा एका आधुनिक अर्पिताने घेतली होती जी अगदी टॉमबॉय प्रकारातली होती. स्त्रीसुलभ लाज, कोमल स्वभाव तर दूरदूरपर्यंत कुठेच दिसत नव्हता.. दिसत होती फक्त आपल्याच हिंमतीवर सगळं आयुष्य जगण्याचा दावा करणारी, स्वतंत्र, स्वच्छंद, स्वतःच्या पायावर उभी, किंचित जास्तच अभिमानी आणि इतर मुलींपेक्षा स्वतःला वेगळं आणि उच्च दर्जाची समजणारी अशी काहीशी अर्पिता.. लग्न करून घरदार सांभाळणे म्हणजे फुटकळ काम असं समजायला लागली होती ती. "नाही बाई, माझ्याकडून नाही होणार जन्मभर कुठल्या पुरुषाची गुलामी करणं.. मी माझ्या आयुष्यात खुश आहे आणि यात कोणाचा हस्तक्षेप मला खपणार नाही.." असं ती मला म्हणाली होती.

अर्पिता नेहमी म्हणायची," भारतातल्या लोकांचा हाच प्रॉब्लेम आहे. नेहमी इतरांच्या आयुष्यात डोकावण्याची घाणेरडी सवय असते या लोकांना."
माझ्यासमोर तिचा घरमालक एकदा चुकून तिला विचारून बसला,"बाळ, या २-३ दिवसात दिसली नाहीस. कुठे बाहेरगावी गेली होतीस का?"
बस्स ! अर्पिताच्या भुवया लगेच वाकड्या झाल्या.
"बघितलंस ना? हे लोकं कशाप्रकारे माझ्या आयुष्यात नाक खुपसतात ते? मी कधीही येईन.. कधीही जाईन.. जगेन किंवा मरेन.. यांना काय देणंघेणं असायची गरज आहे?.."
एवढ्याशा प्रश्नाला ती तिच्या खाजगी आयुष्यात ढवळाढवळ मानून मोकळी झाली होती !

अर्पिताचा हा अवतार बघितलेला असल्याने या बाईसाहेब लग्नाच्या फंद्यात कशा काय पडल्या हे जाणून घ्यायला मी अगदी अतोनात अधीर झाले होते. तो कोण महान पुरूष आहे, ज्याचा हस्तक्षेप आयुष्यभरासाठी मानायला अर्पिता तयार झाली? तीपण माझ्याचसारखी घरातली लहानमोठी कामं बघत असेल का? याच विचारात मी इतकी गुरफटले की मला कळलंच नाही कधी आवश्यक सामानाची बांधाबांध करून करून दिल्लीला जायला तयारही झाले ते !

पूर्ण प्रवासात मी रितेशला अर्पिताबद्दल सांगत होते आणि त्याला जे ऐकायला मिळत होतं त्याबद्दल त्याला आश्चर्य वाटत होतं. शेवटी एकदाचे आम्ही अर्पिताच्या घरी जाऊन पोहोचलो आणि परत एकदा तिच्या बदललेल्या रुपाने मला धक्का दिला.

मागच्या वेळेस भेटलेली जबरदस्त नखरे असलेली अर्पिता आज अगदी भारतीय गृहिणीसारखी सामोरी आली होती ! एकदम छान नीटपणे घातलेली सुती साडी, वेणीत गुंफलेले केस, या सर्वाला साजेसा हलकासाच दागिन्यांचा पेहेराव.. एकूणतच एकदम नविन अर्पिता ! आमचा एकदम छान पाहुणचार केला तिने. रितेश चहा पित पित मध्येमध्ये माझ्याकडे रोखून बघत होता, जसं काही नजरेतूनच म्हणत होता,'काय गं? तू सांगितलंस काय आणि ही आहे कशी?' ! माझ्याकडे नजर खाली करण्यावाचून दुसरा काही पर्यायच ठेवला नव्हता अर्पिताने.

अर्पिताचे यजमान ३-४ दिवसांसाठी बाहेरगावी गेले होते. माझं खरंतर रितेशसोबत गेस्टहाऊस मध्ये राहण्याचं ठरलं होतं, पण अर्पिताने माझ्यामागे लागून तिच्याच घरी राहण्याबद्दल मला आणि रितेशला मनवलं. थोड्यावेळाने रितेश ऑफीसच्या कामानिमित्ताने निघून गेला आणि तो जाताच मी तिच्यावर प्रश्नांची सरबत्ती सुरू केली. "हे काय? का? कसं?" वगैरे वगैरे.. माझी अधीरता पाहून अर्पिता खळखळून हसायला लागली. तिच्या हसण्यातून मला माझ्या बालपणच्या अर्पिताचंच ते निरागस हसणं आठवलं आणि त्या आठवांनी अगदी रोमांचित करून टाकलं.

"अगं तू आत्ताच तर आली आहेस. सगळं काय एका दमात जाणून घ्यायचं आहे की काय तुला? थोडावेळ जरा आरामात बैस तर खरी. मी जरा १-२ कामं आटोपून घेते.. मग निवांत गप्पा मारूयात.. काय?" असं म्हणून अर्पिता स्वयंपाकघरात निघून गेली. काहीवेळ दिवाणखान्यातच बसून मग मीही तिच्यामागे स्वयंपाकघरात गेले.
"का गं? काय बनवते आहेस?"
"भरली वांगी आणि कचोरी."
"वाह ! सहीच की, पण आत्ता मला अजिबात भूक नाही गं. आत्ताच तर पोटभर नाश्ता केला की !"
"तुला देतंच कोण आहे पण? हे तर मी माझ्या शेजारणीकरता बनवते आहे. संध्या आहे तिचं नाव.. आई बनणार आहे ती काही दिवसांतच. तिसरा महिना चालू आहे तिचा आता. आजकाल तिला चटपटीत खायची खूप इच्छा होते आहे पण मॉर्निंग सिकनेसमुळे तिला स्वयंपाकखोलीतसुद्धा जाता येत नाही. काल असंच बोलताबोलता विषय निघाला तर म्हणत होती की तिला भरली वांगी आणि कचोरी खाण्याची खूप इच्छा होते आहे, म्हणून आज ठरवलं की सरप्राईज देऊन तिला खाऊ घालावं."
मला आणखीन एक धक्का बसला हे ऐकून ! शेजाऱ्यांनी ख्यालीखुशाली विचारण्यालाही आयुष्यातली दखलंदाजी मानणारी मुलगी आज शेजारणीलाच सरप्राईज देऊन काहितरी चटपटीत खाऊ घालू इच्छित होती. माझा अजिबात विश्वासच बसत नव्हता. मी तिच्या कपाळावर हात ठेवून तब्ब्येत ठीक आहे ना? बघत असल्याचं नाटक केलं.
"चल गं.. काय हे? मी बदलले आहे आता."
"ते तर मी बघतेच आहे.. पण हे सगळं कसं काय झालं काहीच कळत नाही आहे."
"ते सगळं मग सांगते तुला. आधी जरा मी संध्याला हे देऊन येते." असं म्हणत अर्पिता दोन्ही जिन्नस घेऊन निघून गेली. थोड्यावेळाने परत आली तेव्हा तिच्या चेहऱ्यावर जबरदस्त समाधान आणि आनंद झळकत होता.
"तुझ्या शेजारणीला खूपच आवडलेलं दिसतंय तुझ्या हातची भरली वांगी आणि कचोरीही."
"हो ना ! ती इतकी खुश झाली की मी तुला काय सांगू?! तिचा आनंदी चेहरा पाहूनच माझं पोट भरलं. खरंच.. दुसऱ्यांसाठी काहितरी चांगलं करून त्यांना आनंद देण्यात कित्ती सुख असतं.. पण हे किती उशिरा शिकले मी.." असं म्हणताम्हणता अर्पिताच्या डोळ्यात एक अजबच सुनेपणा पसरला.. शून्यात बघायला लागली होती ती जणू काही.. भूतकाळातल्या कुठल्यातरी गोष्टीत अडकली होती बहुदा.. काही क्षण तिथेच घुटमळल्यासारखी वाटली पण लगेच वर्तमानात येत म्हणाली,"तू बोल की काहितरी तुझ्याबद्दल.. घरात सगळे कसे आहेत?"
"ए आता खूप झालं हं तुझं.. माझ्या सहनशक्तीची सीमा गाठायला लावू नकोस आता तू मला.."
"म्हणजे?" अर्पिताने हसून विचारलं.
"म्हणजे हे की तुझ्या व्यक्तिगत डायरीचं एकेक पान मला वाचायचं आहे. या आधी जेव्हा भेटलो होतो तेव्हा तू अजिबात अशी नव्हतीस.. त्यानंतर असं काय झालं की ज्यामुळे तू इत्तकी बदलून गेलीस?"
"सांगते.... सांगते.... मागच्या वर्षीचीच गोष्ट आहे...

मी माझी नोकरी बदलली होती त्यामुळे राहायसाठी फ्लॅट शोधत होते ऑफीसच्या जवळच्याच भागात. खूप मुश्किलीने मला एक घर मिळालं. तिथे आसपास राहणारी मंडळी ही जास्तकरून मध्यमवर्गीय किंवा त्याखालच्या वर्गातलीच होती. प्रत्येकाला शेजारच्या घरातलं सगळं माहिती असायचं. कोण कधी जातं.. कोण कधी येतं.. कोण आजारी आहे.. तुला तर माहिती आहे की मला या सगळ्या गोष्टींचा किती जबरदस्त राग यायचा ते. म्हणूनच की काय सुरूवातीपासूनच मी आसपासच्या सर्वांशीच अगदी तुटकतुटक वागायचे.. त्यांच्यात असूनही नसल्यासारखीच म्हण ना. माझ्याच रूमसमोर एक वयस्कर जोडपं एकटंच राहायचं. ऑफीसला जाताना किंवा परत येताना त्या काकूंशी नेहमीच नजरानजर व्हायची. त्या माझ्याशी बोलण्यासाठी आणि मी त्यांना चुकवण्यासाठी मनापासून हरेक असे ते शक्य प्रयत्न करायचो.

एकदा मला अगदी जबरदस्त ताप आला होता. माझ्या रूमच्या बाहेर पडून राहिलेल्या दूधाच्या पिशव्यांवरून की वर्तमानपत्रावरून माहिती नाही पण त्या काकूंना कळलं की माझी तब्ब्येत खराब आहे आणि माझी परिस्थिती इतकी खराब आहे की बाहेर येऊन मी माझ्यासाठी आलेली दुधाची पिशवी आत घेऊन जाऊन तेच का होईना पण पिऊ शकेन. तेव्हा आठवडाभर त्यांनी अगदी माझ्या आईने घेतली असती अशी काळजी घेतली माझी. माझी तब्ब्येत ठीक झाली तरीही त्यांना जेव्हा संधी मिळेल तेव्हा त्या काही ना काही माझ्या खाण्यासाठी बनवून आणायच्या आणि माझ्याजवळ बसून गप्पा मारायला लागायच्या. त्यांचं एकंदर वागणंच इतकं प्रेमळ होतं की बस्स ! त्यांचं मला 'बाळ' म्हणून संबोधणंही मला खूप आवडायला लागलं होतं... पण परत तेच प्रश्न.. घरचे कुठे असतात?.. लग्न का नाही करत?.. मुलींचं असं एकट्याने राहणं बरं नाही.. बस्स.. मला त्यांचा हळूहळू राग यायला लागला. मी त्यांना बघून न बघितल्यासारखं करायला लागले. घरी आल्यावर दरवाजा बंद करून घ्यायला लागले आणि त्यांनी २-३दा हाका मारल्या तरी दरवाजा उघडायचे नाही.. ४थ्यांदा उघडला तर उघडायचे.

एक दिवस असंच रविवार होता. मी सकाळी मस्त आरामात बसून नेहमीप्रमाणे वर्तमानपत्र वाचत बसले होते. तेवढ्यात दरवाजावर ठकठक आणि पाठोपाठ काकूंची हाक. सकाळी-सकाळी डोक्याला नसती किटकिट नको बुवा म्हणून मी दरवाजाच उघडला नाही. काहीवेळा हाका मारून त्या निघून गेल्या आणि मीपण ती गोष्ट विसरून गेले.

संध्याकाळी मी कुठे बाहेर निघाले होते, तेव्हा आमच्या बिल्डींगच्या वॉचमनने मला पाहून विचारलं,"मॅडम, ते तुमच्याशेजारी राहतात त्या काकांची तब्ब्येत आता कशी आहे?"
"का? काय झालं त्यांना?" मी घाबरून विचारलं.
"अरेच्चा ! तुम्हाला नाही माहिती? सकाळीच त्यांना हृदयविकाराचा झटका आला. खूप वाईट परिस्थितीत होते ते जेव्हा त्यांना हॉस्पिटलमध्ये नेलं. अगदी पाण्याविना मासा तळमळावा तसे तडफडत होते ते. असं वाटत होतं जसं काही शेवटचेच क्षण मोजत आहेत. माहिती नाही वाचले तरी असतील की नाही ते.. मला वाटलं तुम्ही त्यांच्या शेजारीच राहता तर तुम्हाला कदाचित माहिती असेल त्यांच्या तब्ब्येतीबद्दल.."
हे सगळं ऐकून तर जणू काही माझ्या पायाखालची जमीनच सरकली. ओह गॉड.. सकाळी कदाचित काकू माझी मदतच मागायला आल्या असाव्यात.. आणि मी दरवाजाच उघडला नाही. माझ्या या निष्ठूर वागण्यावर माझा अंतरात्मा मला दूषणे द्यायला लागला. इकडूनतिकडून चौकशी करून खूप मुश्कीलीने मला त्या हॉस्पिटलचा पत्ता मिळाला. मी तिथे धावतपळत पोहोचले तर खरी... पण पोहोचल्यावर कळालं की काकांचा मृत्यू झाला होता.. काकांच्या पार्थिवाशेजारी काकू अगदी असहाय्य आणि अगदी एकट्याच पडल्यासारख्या बसल्या होत्या. त्यावेळी काकूंनी मला ज्या नजरेनी पाहिलं ती नजर मी या जन्मी कध्धीच विसरू शकत नाही.

काकूंना हॉस्पिटलमधल्या फॉर्मॅलिटीज समजत नव्हत्या. मी ते सगळं बघितलं.. त्यांना काही मुलबाळ नव्हतं. कुठल्या नातेवाईकांना बोलवायला त्यांनी नकार दिला...म्हणाल्या,"जिवंतपणी कोणी विचारलं नाही मग आता त्यांच्या मृत्यूनंतर तरी कशाला कोणाचे उपकार घेऊ मी?" काकांचा अंतिमसंस्कार विद्युतदाहिनीत करवला गेला...

माझ्या हृदयावर केल्या गुन्ह्याचं ओझं वागवत मी त्यांच्यासोबत एक आठवडाभर राहिले आणि त्यांची काळजी घेतली. बोलताबोलता त्यांनी मला सांगितलं,"जेव्हा तुझ्या काकांना हृदयविकाराचा झटका आला तेव्हाच नेमका आमचा फोन खराब झालेला होता. मी तुझ्याकडे मदत मागायला आले होते. दरवाजा ठोठावला होता.. तुला हाकाही मारल्या होत्या. वाटलं होतं, तू तुझ्या कारमध्ये त्यांना हॉस्पिटलमध्ये पोहोचवू शकशील किंवा किमान फोन करून अंब्युलन्स तरी बोलावशील... पण माझं दुर्भाग्य बघ की तूही घरी नव्हतीस.. बाहेरून फोन करण्यात आणि त्यांना हॉस्पिटलमध्ये पोहोचवण्यात झालेल्या काही मिनटांच्या विलंबानेच त्यांचा जीव गेला. डोक्टर म्हणत होते की १० मिनिट जरी आधी आले असते तरी ते नक्कीच वाचले असते.. जाऊ दे.. नियतीचा खेळ आहे हा.. कोण वाचू शकलंय यातून.."

"मी त्यांना काय म्हणू शकत होते.. कसं सांगू शकणार होते की त्या निर्मम क्षणी मी घरीच होते पण माझ्या क्षणैक स्वार्थाने मी दरवाजा उघडला नाही आणि नाहूतपणे त्यांच्या सौभाग्याला मृत्यूच्या अक्राळविक्राळ जबड्यात ढकललं होतं..." अर्पिता धाय मोकलून रडत होती. तिची ही एकंदर कहाणी ऐकून मलाही गहिवरून आलं होतं.

"काय सांगू तुला नीलू, आजही माझ्या मनावर त्या गुन्ह्याचं ओझं मी वाहते आहे. काकू जेव्हापर्यंत या जगात होत्या तेव्हापर्यंत मला त्यांची सगळ्यात जवळची हितचिंतक मानत राहिल्या आणि मी... मीच त्यांचं सर्वस्व हिरावलं होतं त्यांच्यापासून.."

"असं नको बोलूस गं अर्पिता.. तुला काय माहिती होतं की त्या संकटात आहेत म्हणून.."

"याचंच तर दुःखं आहे ना नीलू.. संकट आधी सांगून थोडीच येतं.... जेव्हा त्या मला आपलं समजून माझ्याकडे मदत मागायला आल्या तेव्हा मी त्यांना माझ्यापर्यंत पोहोचायची संधीच दिली नाही.. त्या दिवसानंतर त्या कधीच माझ्या घरी आल्या नहईत.. माझ्या दरवाजावरची त्यांची ती शेवटची हाक आजही माझ्या कानात घुमते.. त्या हाकेने माझं सग्गळं आयुष्य पाऽऽर बदलवून टाकलं.. आयुष्याकडे बघण्याचा माझा दृष्टीकोनच पार बदलला. ज्या सामाजिक मूल्यांची मी खिल्ली उडवायचे, त्यांचाच गहिरा अर्थ उलगडून माझ्यासमोर आला होता जणू काही.. हळूहळू मी माझ्या आसपासच्या लोकांना सन्मानाच्या नजरेनी बघायला लागले आणि मग मला कळायला लागलं की एकमेकांच्या सुखदुःखात एकमेकांच्या उपयोगी पडून, दुसऱ्यांच्या कामात हातभार लावल्याने जीवनात किती आनंद प्राप्त होतो.."
"काहीशी त्याचवेळी माझी ओळख राजशी झाली. माझ्याच ऑफीसमध्ये नव्यानेच रुजू झालेला राज दिसायला ठीकठाकच पण उच्चविचार आणि दुसऱ्यांना मदत करणे वगैरेसारख्या त्याच्या गुणांमुळे मला तो खूपच आवडला. आम्ही जवळ येत गेलो आणि मग घरच्यांच्या संमतीने नवराबायको झालो. आज मी माझ्या संसारात आणि आजूबाजूच्या सर्वांमध्ये खूप खूप सुखी आहे.. पण त्या काकूंची ती शेवटची हाक आजही एका गळफासाप्रमाणे माझ्या मनाला जीवघेणी आवळत जाते, आणि काही केल्या मी त्यातून सुटका मिळवू शकत नाही." मी अर्पिताच्या हातावर सहानुभूतीने हात ठेवले.

३-४ दिवस कसे भुर्रकन् उडून गेले काही पत्ताच लागला नाही. आम्ही कित्ती मनसोक्त गप्पा मारल्या, कडूगोड अनुभव दिलेघेतले.... पण अर्पिताच्या मनाला डाचणारी ती 'शेवटची हाक' मी नाही घालवू शकले.

मूळ कथा - 'अंतिम दस्तक'- 'मेरी सहेली' (संपादक - हेमामालिनी ) मे २००६
मूळ कथालेखिका - दीप्ति मित्तल
स्वैर अनुवाद - वेदश्री.

नको ते धुम्रपान...

2008-04-25T11:45:00.000+04:00

"मे आय कम इन सर?"
"येस."
"सर, आय विल नॉट टेक मच ऑफ युअर टाईम. आय जस्ट वाँटेड..."
"बसून बोललीस तरी चालेल तू."
प्रोजेक्ट मॅनेजर मराठीत बोलल्याने स्वरुपाला खूप बरं वाटलं.
"सर, मला प्रोजेक्ट बदलून हवा आहे."
"अच्छा. कोणाच्या प्रोजेक्टमध्ये आहे तुला इंटरेस्ट?"
"सर, पण मला प्रोजेक्ट का बदलून हवा आहे ते नाही का विचारणार तुम्ही मला?"
"कारण मला माहिती आहे म्हणूनच विचारतो आहे की ते कारण कोणाच्या ग्रुपमध्ये टळेल अशी तुला खात्री वाटते आहे ते सांग. मी तुला त्या ग्रुपमध्ये टाकतो. मी करेन तुला मदत."
"मालिनी. तिच्याकडचा प्रोजेक्ट इंटरेस्टींग सुद्धा आहे आणि तिच्याकडे मला काहीच प्रश्न नाही काम करायला.."
"तथास्तु बालिके."
धन्यवादादाखल हलकेच हसून अग्गदी आनंदाने कुठलंसं गाणं गुणगुणत स्वरुपा प्रोजेक्ट मॅनेजरच्या कक्षाबाहेर पडली. नेहमीचा तिचा हसरा चेहरा आज आणखीच जास्त खुलला होता. स्वतःच्या जागी परत जाताना मध्येच नेहाच्या जागी थांबून तिच्या डोक्यावर टपली मारत ती तिला म्हणाली,"नेहा, आज दुपारी टेबल टेनिस खेळुया बरं का न चुकता. येशील ना ?"
आश्चर्यचकीत होत नेहा,"हे चक्क तू विचारते आहेस स्वरा? इतके दिवस मी तुला विचारायची आणि तू भंजाळलेल्या अवस्थेत असायचीस आणि उडवाउडवीची कारणं देत नाही म्हणायचीस आणि आज चक्क इतकं परिवर्तन तुझ्यात.. आश्चर्य आहे. काय बढती वगैरे काही मिळाली की काय?"
"छे आत्ताच तर आले आहे या ऑफिसमध्ये. लगेच कुठली आलीये बढती?"
"मग राज क्या है आखिर आपकी इस खुशीका?"
"प्रोजेक्ट बदलून मिळाला मला." आनंदातिशयाने स्वरुपा उद्गारली.
"काऽऽऽय? तुला वेडबिड लागलंय का स्वरा? अगं तू चक्क निखिलचा प्रोजेक्ट सोडलास? आय जस्ट कांट बिलिव्ह धिस.."
"माझाच विश्वास नाही बसत आहे की मी सुटले त्या असह्य त्रासापासून.."
"अगं पण तूच म्हणत होतीस काही दिवसांपूर्वी की तुला खूप नविन शिकायला मिळण्याच्या शक्यता आहेत त्या प्रोजेक्टमध्ये वगैरे. मग?"
"प्रोजेक्ट अप्रतिम आहेच गं पण निखिलचं स्मोकींग.. आऽऽई गं.. काही प्रॉब्लेम आला काम करताना आणि त्याला विचारायला गेलं तर इतका उग्र दर्प यायचा की 'समजावू नको पण स्मोकींग आवर.' असं म्हणायची पाळी यायची अगदी. इतके दिवस केलं मी सहन पण आता जशीजशी डेडलाईन जवळ येते आहे तसं तसं त्याचं स्मोकींग वाढत चाललं आहे. मला काहीही विचारायला त्याच्याकडे जायचं म्हणजे अगदी जीवावर यायचं. आज मिळाली एकदाची त्यापासून सुटका. मालिनी निखिलहून जास्त अनुभवी आहे कामात पण तिचं माझं ट्युनिंग कितपत जमेल हे एक कोडंच आहे, पण ते जमवेन मी. तोही प्रोजेक्ट खूप इंटेरेस्टींग आहे. मग येतेस ना दुपारी?"
"हो."

दिवसभरात ही बातमी अख्ख्या फ्लोअरभर झाली. स्वरुपाने मालिनीशी ओळख करून घेतली होती.

"स्वरुपा, मलाही नाही सहन होत स्मोकींग. तुला तर माहितीच आहे की माझा आता २रा महिना चालू आहे. आधीच मला जबरदस्त त्रास होतो उलट्यांचा आणि त्यात या लोकांचं स्मोकींग म्हटलं की माझे काय हाल होत असतील.."
"खरं आहे गं मेधा."
"मीही मागू का प्रोजेक्ट बदलून?"
"विचारून बघ की. आमच्या ग्रुपमध्ये हवे आहेत कदाचित आणखीन २-३ जणं त्यामुळे तुला छान चान्स आहे."
मेधाही मालिनीच्या प्रोजेक्टमध्ये आली. असेच होता होता स्वरूपा,मेधा वगैरेंप्रमाणे बघता बघता अखिला, रुजुता गौरव आणि आशिष कधी मालिनीच्या ग्रुपमध्ये येऊन दाखल झाले कळलंच नाही.

आणि एक दिवस...

"आनंद, या कोडकंपायलेशनमध्ये ना.." असं बोलत असतानाच रुजुताला 'तो' नकोसा वास आला. होता तो प्रश्न सोडवून घेऊन ती जागेवर आली पण काहीशी उद्विग्नच दिसत होती. दुपारी जेवणातही तिचं लक्ष नव्हतं. तिच्याकडून काही चुका व्हायला लागल्या. ग्रुपमधल्या सगळ्यांकडे लक्ष देणाऱ्या मालिनीला रुजुतातला हा बदल समजायला वेळ लागला नाही. फिरता फिरता एक दिवस असंच तिच्याकडे जाऊन मालिनी," रुजुता, कसं चाललं आहे काम? काही प्रॉब्लेम नाहीये ना?"
एकदम प्रोजेक्ट लीड मागे येऊन ठेपेल अशी कल्पना नसल्याने रुजुता हडबडली.
"अं? नाही.. काही प्रॉब्लेम नाही."
"काहितरी लपवते आहेस. काय झालंय रुजुता?"
"मॅडम, आनंदला स्मोकींगची सवय आहे. त्याच्याकडून डाऊट्स क्लीअर करून घ्यायला नको वाटतं मला अगदी."
"ठीके. मी बघते काय करायचं ते."

"सर, आनंदला निखिलच्या प्रोजेक्टमध्ये टाकता येईल का? तिकडे तसंही प्रेशर नेहमीच जास्त असतं. आनंद छान आहे कामात तसा.",
प्रोजेक्टचं डिस्कशन संपल्यावर मालिनीने धनंजय सरांना विचारलं.
"विशिष्ट नावडीचा ग्रुप बनतो आहे मालिनी तुझा. हे कितपत बरोबर आहे? आवडीनिवडीवर ग्रुप असायला हवा की काम करण्याच्या हातोटीवर? तुझ्या प्रोजेक्टमध्ये ..."
"माझ्या टीम मेंबर्सकडून कुठलीही तक्रार तुम्हाला येणार नाही याची मी तुम्हाला खात्री देते सर पण त्यांची कुठलीही गैरसोय होऊ न देणे हे बघणंही तर माझंच काम आहे ना. कोणावर अन्याय न करता जर हे होऊ शकत असेल तर काही प्रश्न नसावा, असं मला वाटतं."
"तू याबाबत आधी आनंदशी बोलून बघावंस, असं मला वाटतं. तो काय म्हणतो ते बघ आणि मग आपण काय ते ठरवू." जे काही चाललं होतं त्याला खरंतर धनंजय सरांची मूक संमतीच होती, पण तरीही कंपनीच्या नियमात याबद्दल काही नमूद नसल्याने त्यांना उघड उघड काही करता येत नव्हते.

"मालिनी, मला ग्रुपमधून काढण्याचं कारण कळेल का?"
"ग्रुपमधून काढलं नाहीये तुला आनंद. निखिलच्या ग्रुपमध्ये गरज होती म्हणून तुला तिकडे पाठवलं आहे."
"हा बदल कायमचा आहे, तात्पुरता नाही."
"आनंद.."
"माझ्या कामात काही प्रॉब्लेम असेल तर सांगा मॅडम. माझ्या सब लिडींगमध्ये कोणाचे कुठले प्रश्न सुटले नाहीत की माझ्याबद्दल काही तक्रार?"
"स्पष्टच सांगायचं तर तुझ्या कामाबद्दल मला नितांत कौतुक आहे, आनंद पण तुझ्या धूम्रपानामुळे इतरांना तुझ्याशी संवाद साधणं कठीण होऊन बसतं. तुला आनंद ( ! ) मिळत असला तरी इतरांना खूप त्रास होतो या गोष्टीचा."
"म्हणून चक्क मला ग्रुपमधून काढून टाकायचा निर्णय घेतला? छान ! उत्तम !"
"ह्या प्रोजेक्टमध्ये जर तुला रहायचं असेल तर ऑफीसच्या वेळांमध्ये धूम्रपान करणं पूर्णपणे बंद करावं लागेल तुला. चालेल का?"
"हो चालेल. हा खूप महत्वाचा प्रोजेक्त आहे माझ्यासाठी. मला नाही सोडायचा हा."
"ग्रेट ! तू याच प्रोजेक्टमध्ये राहशील मग. काहीच प्रश्न नाही." मालिनीच्या चेहऱ्यावर आनंद पसरला होता.

होताहोता मालिनीच्या ग्रुपने हाताळलेले प्रोजेक्ट्स कंपनीत बक्षिसं पटकावत होते आणि सर्वांच्या कौतुकाचा विषय बनत गेले. तिच्या ग्रुपमध्ये काम करायला मिळावं म्हणून कित्येक जण प्रयत्न करायचे पण 'ऑफीसच्या वेळांमध्ये धूम्रपानास पूर्ण बंदी.' हा तिच्या ग्रुपचा अलिखित नियमच बनल्याने इतर तांत्रिक मुद्द्यांबरोबरच हाही एक अतिशय महत्त्वाचा टप्पा होता तिच्या ग्रुपमध्ये प्रवेश मिळवायचा !

- वेदश्री.

पारख मनांची - १

2006-10-09T11:00:00.000+04:00

१२ ऑक्टोबर २००५, दसऱ्याचा दिवस. आदल्या दिवशीच्या १ पर्यंत चाललेल्या दांडियाने जब्बरी थकलेलो सगळेजणं. सगळेजणं म्हणजे मी आणि माझ्या रुपा ( रूम पार्टनर ) प्रिताश्री, रत्तिका आणि विनया. तिघीही दाक्षिणात्य पण वेगवेगळ्या प्रांतातल्या आणि एक कंपनी हाच काय तो आम्हाला जोडणारा दुवा. आम्ही सगळ्याच बोलक्या असल्याने गट्टी जमायला अजिबातच वेळ लागला नव्हता. प्रिताकडून मी तमिळ शिकत होते आणि विनयाकडून तिचं तमिळ टोनमधलं मराठी समजून घ्यायचा प्रयत्न करत होते तर रत्तिका माझ्याकडून हिंदी शिकायचा प्रयत्न करत होती. रत्तिका रोज म्हणायची की मलाही यायचंय बॅडमिंटन खेळायला पण ८ - ८:३० ला उठत असल्याने मी आणि प्रिताच जायचो सकाळी बॅडमिंटन खेळायला जवळच्या कोर्टवर. तिथेच विनयची ओळख झाली. एरवी त्याला कंपनीच्या बसमध्ये पाहिलेलं पण खरी ओळख झाली बॅडमिंटनच्या प्रांगणात. तो निघायच्या वेळेस अखिलेश जॉगिंग करून आलेला असायचा, त्यामुळे त्याच्याशीही जुजबी ओळख झाली होती. नवरात्रीचे नऊ दिवस आम्ही सगळेच आमच्या परीसरात असलेल्या एका ठिकाणी गरबा - दांडिया खेळायला जायचो. या सर्व दाक्षिणात्यांना हा नाचाचा प्रकार अगदीच नवखा असल्याने त्यांना मी स्टेप्स शिकवल्या. नवव्या दिवशी विनयसोबत एक नविन मुलगा आला होता, त्याचं नाव नितिन. ओ की ठो येत नव्हतं त्याला नाचता तरीही इतरांचं बघत बघत आणि तसं नाचायचा प्रयत्न करत थोड्याच वेळात तोही छान नाचायला लागला. बरेच जणं थकत गेले तसे तसे बाजुला ओत गेले. मी, प्रिता, विनय आणि नितिन फुल्टू गुंग झालो होतो नाचण्यात, संगीत भिनलं होतं नसानसात जणु काही. समोर कोणी आहे, नाही आहे याचं भानच नव्हतं उरलेलं मला. मी पूर्ण त्या संगिताच्या तालावर धुंद होऊन नाचत होते. एक-दीडच्या दरम्यान संगित थांबलं, तेव्हा कुठे मी भानावर आले. घामाने पूर्ण चिंब झाले होते, पण एक अलौकीक आनंद चेहऱ्यावर झळकला होता माझ्या.

दसऱ्याचा रविवार असूनदेखील घरात स्वस्थ कोण बसायला. मला झोप येत असूनही
"वेधा, प्लिज कम ना यार. यू आर मराठी, सो यू कॅन बार्गेन व्हेरी वेल अँड हेल्प अस टू सी द प्लेसेस.." वगैरे रत्तिकाच्या मखलाशीला भुलून मी मार कौतुकाने तयार झाले. मी, रत्तिका, प्रिताश्री, नितिन, विनय, अखिलेश असा आमचा कंपू दुकानं दरदर हिंडायच्या चढाईवर जाण्यास सज्ज झाला. रत्तिका आणि प्रिताश्री माझ्या रुपा तर विनय आणि नितीन आमचे बॅडमिंटन मधले प्रतिस्पर्धी आणि अखिलेश त्यांचा आणि रत्तिकाचा मित्र. बसने जायचं की लोकलने यावर थोडीशी चर्चा झाली आणि कौल लोकलला मिळाला. मी थोडीशी नाराजच झाले या निर्णयाने कारण मला स्वतःला ऍक्सलरेटर विशेषतः ब्रेक्स माझ्या हातात नसलेल्या वाहनात बसायचं म्हणजे धडकी भरते. रिक्षा, बस वगैरेंची सवय झालेली असल्याने भीती किंचित कमी झालेली असली तरी मनात कुठेतरी 'जलतुजलातु..' जप चालूच असतो म्हणायला हरकत नाही. तरी मी भीड भिकेची बहिण बनले आणि लोकलने जायला तयार झाले. विनयने सगळ्यांची तिकिटं ( लोकलची ! ) काढली आणि प्लॅटफॉर्मकडे आम्ही निघालो. एक लोकल लागलेलीच होती तिथे.
"वो अपनीही लोकल है.. पकडो.. भागो.." असं अखिलेश ओरडल्याने आम्ही सगळे पळायला लागलो. मी, अखिलेश आणि विनय त्या भरगच्च भरलेल्या डब्यात चढलो लोकलच्या. प्रिता आणि रती चढणारच होत्या पण प्रिताच्या मोबाईलवर कॉल आल्याने ती बोलण्यात गुंग झाल्याने चढलीच नाही आणि तिचा हात पकडलेला असल्याने रतीही चढली नाही. सगळेजणं पुढच्या लोकलने सोबत जाऊ असं म्हणत विनय खाली उतरला, तेव्हा लोकल हलकेहलके सुरू झाली होती. मला आधीच भीती वाटायची त्यात हे काय होतं आहे कळायला मार्गच नव्हता, तेवढ्यात अखिलेशनेही 'वेधा, कुदो लोकलसे.. जल्दी.. ' असं ओरडत माझा हात धरला आणि खसकन ओढून स्वतः उडी मारली. मी 'नहीं..' म्हणत माझा हात सोडवून घेतला आणि लोकलमध्येच रहायचा प्रयत्न केला पण या सगळ्यातून बसलेल्या हिसक्याने माझा हँडलला पकडलेला दुसरा हात निसटला आणि मागून रेटा चाललेलाच असल्याने मी लोकलच्या बाहेर फेकले गेले. काही कळायच्या आत मी प्लॅटफॉर्मवर पडले होते आणि कसा वळून कोण जाणे डाव्या पायाचा खालचा भाग मुडपला होता. दोन मिनिट मला काही कळलंच नाही काय झालंय ते. लक्षात आलं तेव्हा माझ्यासोबतचे सगळेजणं धावत आलेले दिसले, अखिलेश आणि रत्तिका सगळ्यात मागे होते तर प्रिता, नितीन पुढे. मला त्यावेळेस काहीच कळ वगैरे जाणवत नव्हती, वाटलं की काही नाही तोल सावरता न आल्याने पडले इतकंच असेल. सत्य परिस्थितीची थोडीशी कल्पना तेव्हा आली जेव्हा प्रिताच्या आधाराने मी उठायचा प्रयत्न केला. सण्णकन् एक कळ शिरशिरत डोक्यात गेली आणि पायोबांनी पुकारलेला सत्याग्रह लक्षात आला. तरीही थोड्यावेळाने प्रिताच्या मदतीने उठले आणि लंगडत लंगडत तिथल्याच एका बसण्याच्या जागेसदृश एका जागेवर जाऊन बसले. नितीनने पाण्याची बाटली आणली होती तोवर. प्रिता आणि विनय विचारत होते की कुठे दुखतं आहे वगैरे.. प्रिता तर जाम चिडली होती माझ्यावर असा पराक्रम केल्याबद्दल. रत्तिका अखिलेशला म्हणत होती,"ओऽऽह यार.. व्हॉट द हेल्ल इज धिस.. नाउ आय डोंट थिंक वुई कुड गो फॉर शॉपिंग.. आय हॅड टू गेट अ ड्रेस टूडे यार.. व्हाय पिपल मेक सच नॉनसेन्स आय जस्ट कांट इमॅजिन.. " वगैरे वगैरे. पाय दुखत असल्याने वाटलं नसेल इतकं खोलवर दुखले मला तिचे ते शब्द. यावर मी प्रिताकडे नुसतं बघितलं तर तिने फक्त डोळे थोडावेळ बंद करून उघडले. माझ्या डोळ्यात पाणी तरारलं होतं. नितीनने पाणी प्यायला दिलं आणि म्हणाला,"वेदश्री, तुम चल पाओगी क्या अभी? यहा अच्छा हॉस्पिटल नहीं है.. हम वाशीमे जाएंगे तो वहा एक हॉस्पिटल मुझे पता है.."या त्याच्या म्हणण्यामुळे मी पुढच्या ट्रेनमध्ये बसून त्यांच्यासोबत वाशीला गेले. अखिलेश मध्येच एका कुठल्याशा स्टेशनला उतरून गेला. नितिनला माहित असलेलं ते हॉस्पिटल रविवारी बंद असल्याने खूप वाईट परिस्थिती झाली माझी. मध्ये मला आणि प्रिताला एके ठिकाणी बसवून नितिन जवळपास कुठे आणखी कुठला दवाखाना आहे का बघायला गेला आणि विनयला घेऊन रत्तिका शॉपिंगला जाऊन आली. नितिनला हॉस्पिटल कुठलं सापडलं नाही, खूप उतरलेल्या चेहऱ्याने तो परत आला. मी दादाला फोन केला मग आणि ,"दादा, माझ्या एका मैत्रिणीला पायाला लागलं ती लोकलमधून पडल्याने, काही औषध सांग ना पटकन फरक पडेल असा. तिला अजिबात चालता येईना झालं आहे.."
"तिकडेसुद्धा धडपडाट करायची सुरूवात झाली का तुझी?"
"माझी?"
माझ्या आवाजातली वेदना दादाने अचूक ओळखली, यातून तो मला किती बरोब्बर ओळखतो याची खात्री पटली. त्याच्या रागवण्यामागचं प्रेम कळल्याने त्याही अवस्थेत मला सॉल्लिड आनंद झाला.
"दादा, आईबाबांना सांगू नकोस पण बरं का.."
"नाही." म्हणून त्याने गोळीचं नाव सांगून कशी घ्यायची तेही सांगितलं. लवकरात लवकर हॉस्पिटलमध्ये जा सांगत वरचेवर फोन करून परिस्थिती कशी आहे ते कळवत रहायची तंबी दिली. गोळीचं नाव नितीनला सांगितल्यावर तो अख्खी स्ट्रिपच घेऊन आला. आवश्यक सुविधा असलेल्या हॉस्पिटलमध्ये, ( जे आमच्या रूमच्या जवळच होतं !) पोहोचायला रात्रीचे १० वाजले ! तोवर माझा पाय टम्म फुगला होता आणि अजिबात हात लाऊ देईना झाला होता. तो जमिनीवर टेकवणं पूर्णच अवघड झालं होतं मला. या सगळ्याच्या दुःखाऐवजी, "डेली लेट नाईट यू वेअर डांसिंग इन दॅट दांडिया.. नाऊ टूडे यू कांट गो.. सो बिकॉज ऑफ धिस गॅप, यू कांट गेट द प्राईज .." या रत्तिकाच्या टोचणीने कुरतडली गेलेली माझी मानसिक जखम जास्त दुखत होती.

क्रमशः

आज मैं उपर.. आसमा नीचे...

2006-07-25T17:38:00.000+04:00

"येस्स... येस्स्स... येस्स्स......" असं आनंदातिशयानं चित्कारणाऱ्या मला बघून हापिसातल्या इतरांना काही कळेना की नक्की या बयेला अचानक झालं तरी काय ते ! त्यांना काय कळणार होत्या, इतक्या दिवसांनी माझा ब्लॉग विनाथांबा पूर्णपणे यशस्विरित्या रिपब्लिश झाल्याने माझ्या मनात फुटणाऱ्या आनंदाच्या उकळ्या !

मराठीब्लॉग्स.नेटवर प्रश्नोत्तर रुपाने पवनकडून मदत मिळाल्याने मी माझा हा ब्लॉग नटवायचा मनापासून प्रयत्न करत होते. तांत्रिकदृष्ट्या बऱ्यापैकी मठ्ठ असूनही प्रयत्नात यश मिळत असलेले पाहून आणखीन स्फुरण चढत होतं आणि प्रयत्न करायला हुरूप येत होता. पण... एके दिवशी अचानक मी 'अहिनकुल'बद्दलचे माझे अनुभव लिहिले आणि..... ब्लॉगने रीपब्लिश व्हायला ठाम नकार दिला. २%च्या पुढे गाडी जायलाच तयार नाही ! कित्तीवेळा प्रयत्न केला पण २च्या पुढची गणतीच जणूकाही विसरल्यासारखं माझा ब्लॉग वागायला लागला. अहिनकुल लिहिताना त्यात 'नकुल' सोडून निघून गेल्याने मी आधीच जबरदस्त भावूक झालेले आणि त्यात माझे विचार मुक्तपणे मांडायची मोकळीक देणारा माझा ब्लॉगही बंद पडला.. डोळ्यात पाणी उभं राहिलं माझ्या !

कित्येक दोस्त विचारायला लागले,"वेदश्री, ब्लॉगचं काय झालं? नविन काही लिहित नाहीस आजकाल.. काय झालं?" वगैरे वगैरे.. त्यांना द्यायला एकच उत्तर होतं माझ्याकडे .. 'ब्लॉग बंद पडला माझा !'.. माझ्या मनाला होणारे क्लेश मी काय सांगू त्यांना. मला माझा हाच ब्लॉग परत हवा होता.. जसा असेल तसाच ! ब्लॉगरवाल्यांना पत्र लिहिलं, इथूनतिथून सर्वांकडून मार्गदर्शन घ्यायचा प्रयत्न केला पण कोणालाच रामबाण असा उपाय माहिती असलेला दिसला नाही. हा ब्लॉग बंद पडण्याच्या अनपेक्षित धक्क्याने एकंदरीतच मनमोकळं, स्वतःचं असं काहीही लिहिण्याचाच उत्साह मावळला माझा. 'वर्डप्रेसमध्ये उघड तुझा ब्लॉग, तिथे असे प्रॉब्लेम आल्याचं ऐकीवात नाही' वगैरे ऐकायला मिळालं. मनाविरुद्ध मी तिकडे माझा ब्लॉग काढला.. काहीबाही लिहिलंही.. पण ...... या ब्लॉगची सवय झालेली असल्याने अनुभवांती आलेला मनमोकळेपणा, साहजिकता, सोपेपणा जो इथे वाटायला लागला होता तो मला तिथे जाणवेना. या ब्लॉगची खूपच सवय झाल्याने आणि त्याहून जास्त या ब्लॉगवर जीव जडलेला असल्याने मला तिकडे परकं परकं वाटायला लागलं. पर्यायाने ब्लॉग लिहिणंच बंद पडलं आणि परत एकदा माझ्या डायरीची पानंच्या पानं भरायला लागली.

आज इतक्या दिवसांनी उगाच वाटलं की जाऊन बघुयात का एकदा आपल्या ब्लॉगवर? बंद पडलेला असला तरी काय झालं? शेवटी आहे तर माझाच ब्लॉग ना.. एके काळी यालाच सजवायला किती इरेला पेटले होते मी.. मी लिहिलेला एकेक लेख इथे जमवायला किती आटापिटा केलेला.. पाऽऽर वेडावलं मला या ब्लॉगने.. विचार करताकरता कधी लॉगिन केलं गेलं आणि 'रिपब्लिश एंटायर ब्लॉग' वर क्लिक केलं गेलं माझं मलाच कळलं नाही.. धडधडत्या हृदयाने वाट पहात बसले की परत २% वर अडकतेय की काय गाडी? पण काय आश्चर्य !!! २३... ३७... ४६...६७....८६...१०० !!!!!!! काय हर्षोन्माद संचारला सर्वांगात.. जणू काही मला माझा अनमोल ठेवाच परत मिळाला आहे !!!

आज मैं उपर, आसमा नीचे,
आज मैं आगे, जमाना है पीछे,
टेल मी ओ खुदा, अब मैं क्या करू?
चलू सीधी के उल्टी चलू !!!

- वेदश्री.